Wilhelm Sasnal
Wilhelm Sasnal, fot. Stefan Maszewski/Reporter/East News
Malarz, rysownik, filmowiec i twórca komiksów. Urodził się w 1972 roku w Tarnowie.
W latach 1992-94 studiował architekturę na Politechnice Krakowskiej, w latach 1994-99 malarstwo na tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych (dyplom w pracowni prof. Leszka Misiaka). Współzałożyciel (1996) nieistniejącej już Grupy Ładnie. Związany z Fundacją Galerii Foksal w Warszawie. Współpracuje z "Krytyką Polityczną", która w 2008 roku wydała na jego temat publikację Sasnal. Przewodnik Krytyki Politycznej. Mieszka i pracuje w Krakowie.
Malarz, rysownik, filmowiec i twórca komiksów (drukowanych cyklicznie m.in. w "Machinie" i "Przekroju"). W 1999 roku otrzymał Grand Prix na Biennale Malarstwa "Bielska Jesień", w 2003 roku nagrodę "Pegaza" w dziedzinie sztuki, zaś w roku 2006 europejską nagrodę artystyczną van Gogh Biennal Award w Amsterdamie. W 2005 odbył pobyt rezydencjalny w Chinati Foundation, Marfa, Texas.
Prace Sasnala znajdują się m.in. w zbiorach Centrum Pompidou w Paryżu, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Galerii Saatchi, Tate Modern w Londynie, Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Guggenheim Museum oraz w licznych kolekcjach prywatnych.
Wilhelm Sasnal, uznawany przez wielu krytyków za czołowego malarza swojego pokolenia, twierdzi, że najważniejszy dla niego jest wybór tego, co namaluje na płótnie, a wybiera to, do czego ma stosunek emocjonalny. Jego wybory artystyczne wynikają z uważnego przyglądania się najbliższemu otoczeniu. Malarstwo Sasnala z okresu istnienia Grupy Ładnie określano terminem pop-banalizm, pojawiały się w nim bowiem tematy przenoszone na płótna wprost z obszarów trywialnej codzienności, ekranu telewizora i komputera, kolorowych magazynów czy ulotek reklamowych. Sasnal tworzy swoistą kronikę współczesności, malując banalne przedmioty, które poprzez swój status są natychmiast rozpoznawalne i zyskują rangę znaków czasu. Przerabia na malarstwo wszystko, co go interesuje, intryguje czy fascynuje, a jest tego bardzo dużo. Na wczesnych płótnach Sasnala pojawiały się różne przedmioty-rekwizyty, wspólne dla estetycznego doświadczenia jego pokolenia, takie jak np. okładki płyt i komiksów, t-shirty ulubionych zespołów, samochody, rowery, ale także echa ważnych wydarzeń politycznych (np. aresztowanie Pinocheta), spektakularne katastrofy opisywane w mediach (zatonięcie okrętu "Kursk", katastrofa Concorde), sytuacje z życia towarzysko-prywatnego (Patrycja przestała jeść mięso, Anka nie chodzi głosować), scenki z wakacji spędzonych z żoną nad morzem czy odniesienia do sztuki współczesnej, np. obraz Jerzego Nowosielskiego.
W 2001 roku z okazji wystawy "Popelita" w krakowskim Bunkrze Sztuki oraz pokazu indywidualnego w Galerii Raster wydano książkowy komiks Sasnala Życie codzienne w Polsce. Jest to przedstawiona w postaci historii obrazkowej opowieść o dwóch latach z życia artysty i jego żony Anki: narodziny syna Kacpra, pobyt żony w szpitalu, kupowanie samochodu, malowanie obrazów, remontowanie mieszkania, wystawy, nagrody, słuchanie Radiostacji. Wydawnictwo to zyskało status pierwszej prawdziwie realistycznej książki o pokoleniu urodzonych w latach 70.
Sasnal chętnie operuje syntetycznym skrótem, redukuje malowane kształty do prostego, graficznego znaku. Jego malarstwo jest nowoczesne, a zarazem eleganckie i wysmakowane, przypomina dobry design. Na obrazach Sasnala pojawiają się kadry zatrzymane na płótnie jak filmowe stop-klatki, fragmenty narracji pozbawione kontekstu, które poskładane razem mogłyby stworzyć epicką opowieść o naszych czasach. Pretekstem do namalowania obrazu może być pojedynczy detal lub ważne wydarzenie historyczne. Jego malarstwo jest dyskursywne, artysta czerpie z doświadczeń pop-artu, fotorealizmu, abstrakcji, minimalizmu, malarstwa gestu, a nawet surrealizmu.
Mniej więcej około 2001 roku Sasnal zaczął intensywnie poszerzać stylistyczne i warsztatowe środki wyrazu. W 2002 roku przeniósł na ścianę Galerii Bielskiej BWA fragment komiksu Maus Arta Spiegelmana, usuwając rysunki i pozostawiając same teksty odnoszące się do wojennych losów Żydów w Bielsku. W tym samym roku na wystawie w Fundacji Galerii Foksal w Warszawie pokazał nowe prace, m.in. pejzaż zainspirowany fragmentem prozy Tadeusza Borowskiego i serię modernistycznych kościołów z Tarnowa namalowanych do góry nogami. Na kolejnej indywidualnej wystawie w Kolonii zaprezentował obrazy malowane z fotografii Aleksandra Rodczenki, które zestawił z malarskimi wariacjami na temat przygód bajkowej postaci Bromby. Na początku 2003 Sasnal został zaproszony na indywidualną wystawę do galerii Antona Kerna w Nowym Jorku, gdzie pokazał obrazy abstrakcyjne, obrazy nieostre, obrazy - obiekty malowane farbą wyciskaną na płótna wprost z tubek, obrazy fakturowe malowane palcami, prace składające się z różnych kawałków obrazów połączonych ze sobą oraz płótna zawieszone na blejtramach luźno jak zasłony.
Podstawowym problemem, który nieodmiennie interesuje Sasnala, są granice i możliwości reprezentacji oraz badanie procesu widzenia i postrzegania. To tłumaczy ogromną różnorodność stylistyczną i częste korzystanie z wtórnych materiałów ikonograficznych, takich jak fotografie czy wizerunki medialne, które należą do rzeczywistości zapośredniczonej.
Poza malowaniem obrazów i rysowaniem komiksów Sasnal kręci też filmy na kamerze 8 mm i 16 mm. Są to m.in. teledyski do ulubionej muzyki, zapis spędzania wolnego czasu czy też, jak w przypadku filmu Samochody i ludzie z 2001 roku, wypadki samochodowe. W tej ostatniej pracy na temat medialności katastrof Sasnal wykorzystał zabawki, figurki żołnierzyków i auta-resorówki, pod które podkładał petardy hukowe, a zainscenizowane w ten sposób kraksy filmował. Otrzymany materiał filmowy prezentowany był później w dużym powiększeniu, co z jednej strony dawało bardzo realistyczny efekt, zaś z drugiej zamieniało wybuchające samochody w zjawiska estetycznej kontemplacji. W 2003 roku Sasnal zrobił film z materiału nakręconego podczas jednego z ostatnich lotów Concorde'a, przedstawiający widok z okna ponaddźwiękowego odrzutowca. Film pokazany został na wystawie "Ukryte w słońcu" w Cieszynie na przerobionym do tego celu projektorze, który podczas emisji materiału niszczył taśmę filmową.
Wyraźny przełom w karierze artystycznej Sasnala nastąpił w roku 2002, kiedy Fundacja Galerii Foksal pokazała na targach Art Basel monograficzną prezentację jego prac. Obrazy Sasnala natychmiast wzbudziły olbrzymie zainteresowanie, a artysta jeszcze w tym samym roku został zaproszony do udziału w bardzo głośnych, międzynarodowych wystawach malarstwa, takich jak "Urgent Painting" i "Painting on the Move". Wkrótce potem pojawiły się propozycje wystaw indywidualnych w Kunsthalle w Zurichu i Kunstverein w Muenster, które miały charakter retrospektywny. Pozycja Sasnala w światowym obiegu sztuki stała się na tyle znacząca, że jego prace weszły do kanonu nowego malarstwa europejskiego. Miało to również konkretne przełożenie na ceny za obrazy artysty, które błyskawicznie poszybowały w górę. Sasnalem zainteresowały się prestiżowe kolekcje sztuki współczesnej, a w takich pismach jak "Parkett", "Artforum" czy "Frieze" pojawiły się ważne teksty krytyczne o jego twórczości ("Artforum" i "Frieze" zamieściły też reprodukcje prac Sasnala na okładkach). W 2005 roku obrazy Sasnala zostały pokazane na wystawie "Triumph of Painting" zorganizowanej przez brytyjskiego kolekcjonera sztuki Charlesa Saatchi z okazji 20-lecia jego galerii. Saatchi wybrał do tej prezentacji aż 15 prac Sasnala z własnej kolekcji, w których dominują wątki społeczno-polityczne, np. Wyposażenie terrorysty (2000), Żołnierze (2000), Fabryka (2000) czy Mężczyzna przy panelu sterowniczym (2000).
W 2006 roku renomowany magazyn sztuki "Flash Art" opublikował ranking 100 najważniejszych młodych artystów z całego świata. Zarówno krytycy, jak i marszandzi sztuki na pierwszym miejscu listy umieścili Wilhelma Sasnala. W tym samym roku artysta otrzymał jedną z najważniejszych europejskich nagród artystycznych im. Vincenta van Gogha, z czym wiązało się zaproszenie do Muzeum Stedelijk w Amsterdamie na wystawę indywidualną. Sasnal pokazał na niej wyłącznie filmy: The River, Kamera i Kodachrom. W 2006 roku obraz Sasnala Samoloty (1999) z kolekcji Charlesa Saatchiego został sprzedany w domu aukcyjnym Christie w Nowym Jorku za 396 tys. dolarów, co jest najwyższą w historii ceną za współczesny, polski obraz olejny.
Od momentu rozstania z Grupą Ładnie ( w 2001 roku) Wilhelm Sasnal coraz wyraźniej zaznacza swoją postawę jako artysta zaangażowany. W malarstwie konsekwentnie podejmuje trudne i ważkie tematy dotyczące historii Polski i polskiej tożsamości narodowej (m.in. Wyszyński, Narutowicz, Partyzanci, Kielce-Kraków), traumy holokaustu (cykle Maus i Shoah), polityki i pamięci zbiorowej (Borowski, mural w Muzeum Powstania Warszawskiego). Przeplatają się one z wątkami historii osobistej (Szkoła Podstawowa nr 20 im. Władysława Broniewskiego w Tarnowie), fascynacji muzycznych (m. in. Joey Baron, E.B., Perkusja, Roy Orbison, Def Jam, także plakat do Wielkanocnego Festiwalu Ludwika van Beethovena w 2007 roku), odniesieniami do obserwacji życia codziennego i wysmakowanymi tropami popkulturowymi (Ufo).
Sasnal maluje dużo i szybko, namalowanie jednej pracy zajmuje mu dzień lub dwa. Jednak nierzadko parokrotnie przemalowuje obraz, gdy nie jest zadowolony z końcowego efektu. Czasami nawet wycina z niego fragment, który go nie satysfakcjonuje, jak w wypadku płótna Lata walki (2005). Artysta stwierdził w jednym z wywiadów, że znaczącą rolę w wyborze tematów i motywów odgrywa u niego intuicja. Podkreśla również, że aczkolwiek za każdym razem ważne jest dla niego budowanie pewnej struktury malarskiej, to głównym powodem do namalowania obrazu jest zawsze myśl, a obraz jest wizualizacją konkretnego konceptu.
Sasnal czerpie z olbrzymiego imaginarium obrazów i wizerunków, które w epoce rewolucji cyfrowej zewsząd nas bombardują. W jego pracach widz odnajduje cytaty, echa, powidoki przetworzonych przez media fragmentów rzeczywistości, tej potocznej i tej wysublimowanej przez kulturę. Obrazy Sasnala działają jak impuls uruchamiający ciągi skojarzeń bazujących na prywatnych zasobach wizualnej pamięci odbiorcy. Sasnal bardzo często maluje na podstawie materiałów przedstawiających rzeczywistość już przetworzoną: fotografii, filmów, reprodukcji prasowych czy plików z Internetu.
"Mój umysł nie jest w stanie wyprodukować fikcji. Zawsze staram się bazować na czymś, co istnieje."
Artysta bardzo ceni twórczość Gerharda Richtera i Sigmara Polkego oraz Andrzeja Wróblewskiego, natomiast krytycy często zwracają uwagę na pewnego rodzaju powinowactwo jego obrazów z pracami Luca Tuymansa. Pomimo tych bazowych referencji malarskich jego twórczość nie daje się łatwo scharakteryzować. Wielowątkowa twórczość Sasnala przypomina platformę doświadczeń prowadzących do poznawania i zrozumienia rzeczywistości za pośrednictwem obrazu. Artysta wydaje się sprawdzać wszelkie możliwości wyrazu malarskiego medium i zarazem nieustannie prowadzi z nim gry formalne, bawi się konwencjami. "Sztuka powinna mieć przesłanie emocjonalno-intelektualne. Sztuka polega na grze z widzem, z konwencjami, z samym sobą" - stwierdził Sasnal w jednym z wywiadów. Artysta analizuje problemy samego fenomenu przedstawienia, reprezentacji, które to na jego płótnach zyskują wyjątkowy walor uwodzicielski. Nadal charakterystyczne dla jego obrazów jest operowanie skrótem i oszczędność środków wyrazu, co nadaje pracom lekkości i wpływa na ich wizualną atrakcyjność.
W 2004 roku Sasnal namalował serię niemal abstrakcyjnych, psychodelicznych w klimacie obrazów na podstawie jednej z ksiąg komiksu Tytus, Romek i A'Tomek. Rok później powstały serie Mościce I i II, płótna namalowane ze starych fotografii czarno-białych, dokumentujących rozwój przemysłu chemicznego w okolicach Tarnowa, rodzinnego miasta Sasnala. Wyjściowy materiał dokumentalny zmienił się na obrazach w intrygujące, zagadkowe widoki industrialnego krajobrazu, w których pojawia się cień upadku modernistycznej utopii. Czasami widz napotyka w nich na niespodziankę, jak w wypadku różowych kształtów nad budynkami fabryki, które są przemalowanymi plamami ze starych fotografii. Na niektórych obrazach z tej serii industrialny krajobraz zmierza ku estetycznemu wyabstrahowaniu, panorama fabryki zamienia się w układ barwnych plam i linii, tracąc swoje odniesienia do realności. Podobne "ucieczki" ku abstrakcji widać także na wielu innych płótnach Sasnala, chociażby w cyklu prac Chicago z 2005 roku, gdzie na jednym z płócien regularne kompozycje okien wieżowców widzianych nocą tworzą abstrakcyjną, geometryczną siatkę kwadratów.
Na innym z obrazów z serii Mościce Sasnal przedstawił portret przedwojennego dyrektora Fabryki Azotów, namalowany w stylistyce późnego kubizmu. W podobnie deformującej konwencji artysta wykonał trzy portrety księży prezentowane w 2006 roku na wystawie w Fundacji Galerii Foksal. Postacie na portretach Sasnala często mają zniekształconą twarz lub jej w ogóle nie mają, jak na płótnach Beck 1 i Beck 2 z roku 2002, gdzie artysta zastąpił ją prostokątem gładko kładzionej farby. Tłumaczka Lanzmanna na obrazie Shoah ma zamazaną, nierozpoznawalną twarz.
"Chodziło mi o namalowanie takiego niemego świadka, kogoś, kto tylko tłumaczy, kto nie przyjmuje żadnej pozycji, jest tylko pomiędzy rozmówcami" - wyjaśniał artysta.
Z 2003 roku pochodzi jego tajemniczy portret Gabriela Narutowicza, głęboko zanurzony w nakładanych warstwami, dramatycznych czerniach, jakby artysta zmagał się z wizerunkiem zamordowanego prezydenta.
Równolegle z malarstwem Sasnal rozwija drugi ważny nurt swojej twórczości, projekty filmowe, które przez długi czas traktowane były jako pewien margines jego artystycznych dokonań. Sam artysta przywiązuje do nich wielką wagę, o czym świadczy chociażby pokazanie tylko prac filmowych na dwóch ważnych dla jego kariery wystawach: w 2001 w Galerii Foksal, gdzie przedstawił film Samochody i ludzie i w 2006 roku w Stedelijk na wystawie artystów nominowanych do nagrody van Gogha. Filmy razem z obrazami artysta po raz pierwszy pokazał na wystawie indywidualnej w Zurichu (2003). Jak twierdzi, w jego filmach jest to, czego nie może namalować; czerpiąc ze specyficznego języka każdego z tych mediów Sasnal rozbudowuje formalnie swoje artystyczne wypowiedzi, a zarazem w pewien sposób "infekuje" malarstwo filmem, a film malarstwem. Komponując obrazy często posługuje się filmowym kadrem czy mocnymi zbliżeniami, zaś w filmie poszukuje waloru materialności, co zapewnia mu np. użycie taśmy filmowej, która daje "pewną solidność, gęstość medium, tak jak farba olejna". Sasnal kręci filmy mieszczące się w bardzo różnych estetykach tego medium: dzieł strukturalnych, dokumentalnych, "kina własnego", czy muzycznych teledysków.
Na wystawie "Ameryka" prezentowanej w 2006 roku w ramach projektu "W samym centrum uwagi" w CSW Zamek Ujazdowski artysta pokazał m.in. produkcje filmowe zrealizowane rok wcześniej podczas pobytu na stypendium w Stanach Zjednoczonych: Marfa, The River i Mojave. Marfa to filmowy zapis obecności Sasnala w tytułowym miasteczku w Texasie, gdzie znajduje się fundacja założona przez amerykańskiego rzeźbiarza Donalda Judda. Artysta zaangażował do tego filmu wszystkich, których poznał w Marfie oraz lokalnych muzyków z anarchistycznej kapeli. The River to film muzyczny, w którym różne zespoły śpiewają teksty z książki o Mississipi, "The River", kupionej przez Sasnala kilka lat wcześniej w Stanach. Mojave artysta nakręcił na pustyni w Kaliforni - pokazuje w nim wędrówkę kobiety i małego chłopca pośród rozrzuconych wraków rdzewiejących samolotów. Obrazom towarzyszy muzyka zmontowana ze ścieżek filmowych starych polskich filmów z lat 50. Zainteresowanie starymi filmami polskimi dało o sobie znać także w filmie Sasnala Let Me Tell You a Film, prezentowanym w 2007 roku w Anton Kern Gallery w Nowym Jorku. Artysta wykorzystał w nim fragmenty filmu fabularnego Historia współczesna Wandy Jakubowskiej z Emilem Karewiczem w roli głównej, nakręconego w roku 1960, który opowiada o autentycznym przypadku kradzieży i spożyciu alkoholu metylowego (trucizna spowodowała liczne zgony lub częściową ślepotę). Sasnal przetworzył niektóre sekwencje filmu wzbogacając je o efekty zbliżone do widzenia świata przez osoby z zaburzeniami wzroku.
W 2007 roku miała miejsce wielka, monograficzna wystawa Wilhelma Sasnala w warszawskiej Zachęcie, zatytułowana "Lata walki" (tytuł nawiązuje do filmu o generale Karolu Świerczewskim), prezentująca obrazy i filmy artysty powstałe po 2001 roku, czyli po rozpadzie Grupy Ładnie.
Najnowszym projektem realizowanym przez Sasnala jest pełnometrażowy film fabularny o roboczym tytule A Love Supreme (tak nazywa się jedna z płyt Johna Coltrene'a). Artysta kręci go w Tarnowie w scenografii tamtejszej Fabryki Azotów, a fabuła, według scenariusza napisanego wspólnie z żoną, opowiada o świecie po nuklearnej zagładzie. Wśród filmowych inspiracji Sasnal wymienia "Trzy kobiety" Roberta Altmana oraz "Teoremę" Passoliniego. Data premiery obrazu nie jest jeszcze znana.
Autor: Ewa Gorządek, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, kwiecień 2004, aktualizacja: czerwiec 2009.
Wybrane wystawy indywidualne:
- 1998 - "Wystawa prywatno-publiczna", Galeria Otwarta, Kraków
- 1999
- "Sto kawałków", Galeria Zderzak, Kraków
- Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa - 2001
- "Samochody i ludzie", Galeria Foksal, Warszawa
- "Życie codzienne w Polsce w latach 1999-2001", Galeria Raster, Warszawa - 2002
- Fundacja Galerii Foksal, Warszawa
- Galeria Display (z Moniką Sosnowską), Praga - 2003
- Galeria Johen & Schottle, Kolonia
- Museum van Hedendaagse Kunst MUHKA, Antwerpia
- Kunsthalle Zurich
- Westfalischer Kunstverein, Münster
- "3 o'clock Road Block", Galeria Sadie Coles HQ, Londyn
- "Wisła", Sommer Contemporary Art, Tel Aviv
- MUHKA, Antwerpia
- "T-ow", Anton Kern Gallery, Nowy Jork - 2004
- "The Band", Hauser & Wirth, Zurich
- Camden Arts Centre, Londyn
- "Map Trap", Galeria Raster, Warszawa
- "Zawa Srod", Johnen+Schoettle Galerie, Kolonia
- Ruediger Schoettle Galerie, Monachium - 2005
- "Matrix 219", Berkeley Art Museum, Berkeley, USA
- Anton Kern Gallery, Nowy Jork - 2006
- Douglas Hyde Gallery, Dublin
- Sadie Coles HQ, Londyn
- "USA", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
- Van Abbe Museum, Eindhoven
- Kunstverein, Frankfurt/Main
- "Wzorzec kilograma", Fundacja Galerii Foksal, Warszawa - 2007
- Hauser & Wirth, Zurich
- Anton Kern Gallery, Nowy Jork - 2008/2007 - "Wilhelm Sasnal. Lata walki" / "Years of Struggle", Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa; Galleria Civica di Arte Contemporanea, Trento
- 2009 - Anton Kern Gallery, Nowy Jork
Wybrane wystawy zbiorowe:
- 1999
- "Bielska Jesień", Galeria Bielska, Bielsko-Biała
- "What you see is what you get", Galeria Medium, Bratysława - 2000 - "Scena 2000", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
- 2001- Rybie Oko, Bałtycka Galeria Sztuki Współczesnej, Słupsk/Ustka
- "In Between: Art from Poland 1945-2000", Chicago Cultural Center, Chicago
- "PopElita", Bunkier Sztuki, Kraków
- "Pełzająca rewolucja", Galeria Foksal, Warszawa
- 1. Biennale w Tiranie, Tirana - 2002
- 4. Biennale w Kwang Ju, Korea
- "Pełzająca rewolucja 2", Rooseum, Malmö, Szwecja
- "Urgent Painting", Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris, Paryż
- "Painting on the move", Bazylea - 2003
- "Ukryte w słońcu", Cieszyn
- "4ever young", Sommer Contemporary Art, Tel Aviv - 2004
- "From My Window. Artists and their Teritorries", Ecole Nationale Superieure des Beaux-Arts, Paryż
- "Auschwitz-Prozess 4 Ks 2/63", Haus Gallus, Frankfurt am Main; Martin-Gropius-Bau, Berlin
- 26. Biennale de Sao Paulo, Sao Paulo
- "Who if not we should at least try to imagine the future of all this?", Stedelijk Museum, Amsterdam
- "Nowa Huta. Kunst aus polnischer Sicht", Westfaelischer Kunstverein, Muenster
- "From Above", Georg Kargl Galerie, Wiedeń
- "Pod flagą biało-czerwoną. Nowa sztuka z Polski", Estonian Art Museum, Tallin; Contemporary Art Centre, Wilno; Nizhny Novgorod filia the National Centre for Contemporary Art, Arsenal, Niznhy Novgorod; Nizhny Tagil Museum of Fine Arts, Niznhy Tagil; National Centre for Contemporay Arts, Moskwa
- Marc Jancou Fine Arts, Nowy Jork
- "Funny Cuts", Staatsgalerie, Stuttgart
- "Prym", Galeria BWA, Zielona Góra - 2005
- "Material Time / Work Time / Life Time", Reykjavik Arts Festival, Reykjavik
- "Poles Apart: Contemporary Polish Art", Rubell Family Collection, Miami
- "Broniewski", Galeria Raster, Warszawa
- II Biennale w Pradze, "Expanded Painting", Praga
- "The Triumph of Painting. Part Two", Saatchi Gallery, Londyn
- "M Stadt. Europäische Stadtlandschaften", Kunsthaus Graz, Graz - 2006
- "Malarstwo Polskie XXI wieku", Galeria Zachęta, Warszawa
- "1,2,3... Awangarda", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
- "Koniec egzotycznej podróży", Fundacja Galerii Foksal, Warszawa
- "Blind Date", Museum Moderner Kunst Stiftung Wörlen, Passau
- "Faster! Bigger! Better!", ZKM, Karlsruhe
- "Precz z alfonsami sztuki", Warszawska Giełda Papierów Wartościowych, Warszawa
- "The Vincent 2006", Stedelijk Museum, Amsterdam
- "Attributen en Substantie", Museum van Hedendaagse Kunst, Antwerpia
- "Villa Warszawa", Galeria Raster, Warszawa
- "Implosion. 10 Year Anniversary", Anton Kern Gallery, Nowy Jork
- "Imagination Become Reality V", Sammlung Goetz, Monachium
- "Infinite Painting. Contemporary Painting and Global Realism", Villa Manin Centre for Contemporary Art, Codroipo (Udine)
- "Melancholia", Sommer Contemporary Art, Tel Aviv
- "I still love the 20th century", Georg Kargl Fine Arts, Wiedeń
- "The Triumph of Painting", Leeds City Art Gallery, Leeds
- "Images in Painting", Museu Serralves, Porto
- "Bad News", Kronika, Bytom
- "Grey Flags", Sculpture Center, Nowy Jork
- "Is it better to be a good artist or a good person?", Raster at Rental Gallery, Los Angeles - 2007
- "Airs de Paris", Centrum Pompidou, Paryż
- "Very Abstract and Hyper Figurative", Thomas Dane Gallery, Londyn
- "Painting Now!", Kunsthal Rotterdam, Rotterdam
- "Electronic Transformation", Kunsthaus Zürich, Zurich - 2009 - "Monument to Transformation", Tranzitdisplay/City Gallery Pragua, Praga
Podobne
Sztuki wizualne Tadeusz Breyer
Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.
Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar
Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).
Zobacz także
Literatura Elżbieta Janicka "Festung Warschau"
Jak sugerują opisy książki - ale też komentarze samej autorki - "Festung Warschau" jest rodzajem spacerownika - a więc przewodnika, w którym krok po kroku, ulica po ulicy poznajemy dane miejsce. Jest...
Literatura Współczesna polska proza fantastyczna
Na początku lat 90. dominowało science fiction, co było echem twórczości Stanisława Lema czy Edmunda Wnuka-Lipińskiego. W nowym stuleciu dało się zauważyć zmiany w upodobaniach czytelników...
Najczęściej czytane
- Sztuki wizualne
Jan Matejko - Sztuki wizualne
Malarstwo polskiego symbolizmu - Sztuki wizualne
Leon Wyczółkowski - Teatr
Stanisław Wyspiański - Teatr
Sławomir Mrożek







