Sztuki wizualne

Krzysztof M. Bednarski

Sztuki wizualne
Maryla Sitkowska
Rzeźbiarz, akcjoner, twórca instalacji i obiektów, plakacista. Urodzony 25 lipca 1953 w Krakowie, mieszka i pracuje w Rzymie i Warszawie.

Studiował w latach 1973-1978 na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Jeszcze jako student związał się z Teatrem Laboratorium Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu. Od 1975 uczestniczył w projektach okresu "poteatralnego". Do kilku z nich wykonał plakaty: Czuwanie (1976-1977), Przedsięwzięcie Góra (1977), Drzewo ludzi (1979) i in. Są one stale reprodukowane i wystawiane jako dokumenty działalności Grotowskiego i jego kręgu w tych latach.

W 1978 roku zrealizował w warszawskiej ASP pracę dyplomową pod kierunkiem prof. Jerzego Jarnuszkiewicza zatytułowaną Portret totalny Karola Marksa. Była ona przewrotną odpowiedzią na podnoszone w tych latach wobec studentów postulaty tworzenia "sztuki zaangażowanej". Stała się kpiną z ideologa marksizmu, czytelną zarówno dla komisji dyplomowej, jak i dla publiczności. Komisja nie przyznała dyplomowi wyróżnienia (zapewne by nie "chwalić się" nim przed władzami zwierzchnimi), publiczność na odwrót - reagowała nań żywo, jednak w sposób daleki od czołobitności wobec bohatera. Efekt ten artysta uzyskał przez zabieg "uśrednienia" (na podstawie starannie zebranej dokumentacji licznych pomników stojących w NRD, ZSRR i Polsce) i zwielokrotnienia głowy Marksa. Powielenie zamieniło ją w gadżet. Gipsowe, a z czasem plastikowe multiple głowy Marksa pozostają odtąd jednym z wiodących motywów twórczości Bednarskiego. Prace, w których zostały użyte to m. in. instalacja 'La rivoluzione siamo noi' - J. Beuys (1986), Dzieła zebrane Karola Marksa (1988), Kurhan Skram Lorak, gips (1988), Kolumna skończona, brąz (kilka wersji od 1991) oraz Marksa kolorowy, plastik, 1998 - budulec kolejnych obiektów i instalacji, jak Myśli Marksa (1998-2003) i in.

W latach 1978-1986 artysta uczestniczył w licznych sympozjach rzeźbiarskich w kraju i za granicą. Powstawały podczas nich rzeźby w szlachetnych materiałach (marmur, brąz itp.), o czytelnej, "plakatowej" metaforyce, wykorzystujące często motyw wyolbrzymionej dłoni, jak Bilet (1979). Najbardziej znana z tej serii - rzeźba w marmurze Victoria-Victoria (1983) - została uznana za symbol nastrojów społecznych w Polsce w stanie wojennym. Inne ważne prace z tego okresu to odlany w metalu Portret zbiorowy (1980), Krawężnik (1980) - dedykowany pamięci kamieniarza Jana Szeligi pierwszy "pomnik z cienia" oraz asamblaże z materiałów gotowych, często zdegradowanych: Thanatos Polski - praca poświęcona pamięci zmarłych przyjaciół z teatru Grotowskiego, czy Sfinks - z pudełek po zapałkach (obie prace z 1984).

Po wprowadzeniu 13 grudnia 1981 stanu wojennego w Polsce artysta współpracował z prasą podziemną, tworząc Winiety i rysunki dla "Tygodnika Wojennego" i wydając z grupą przyjaciół prywatne pisemko "Hiny" (1982). Od połowy lat 80. coraz częściej i dłużej przebywał we Włoszech, gdzie mieszkała przyszła żona artysty, Marina Fabbri - krytyczka teatralna i filmowa, tłumaczka, organizatorka festiwali.

W 1986 Bednarski spędził kilka miesięcy w Afryce równikowej (Benin, Togo). Podróż ta, choć związana ze sprawami rodzinnymi, stała się w opinii artysty znacząca dla jego rozwoju duchowego i dalszej drogi twórczej. Po powrocie, na przełomie 1986/87 na wiślanym brzegu w Warszawie natknął się na porzucony kadłub jachtu. Był to początek kolejnego wątku jego sztuki - Moby Dicka. Pocięty kadłub, uzupełniony dźwiękiem generowanym przez planety, został po raz pierwszy wystawiony w Muzeum ASP w Warszawie w 1987. Odtąd był ośmiokrotnie scalany na nowo w różnych konfiguracjach na wystawach w kraju i za granicą (Gdynia 1987, Rzym 1988, Berlin 1989, Łódź 1992-1996, Budapeszt 1997, Warszawa 1999, Warszawa 2000, Łódź od 2003). Od 1992 stanowi własność Muzeum Sztuki w Łodzi i stały element kolejnych odsłon jego kolekcji; najnowsza prezentacja jest planowana na jesień 2008 w nowym gmachu muzeum - Manufakturze.

Równolegle z kolejnymi ekspozycjami Moby Dicka kształt łodzi powtarzany był przez artystę od 1989 w wielu wersjach kameralnych Masek, pojawiał się też w obrazach i innych pracach. Z ideą Moby Dicka związane są instalacje: Unsichtbar / Niewidzialne (1993), a ostatnio Podziemne wniebowstąpienie. Hommage - Tymoteusz Karpowicz, Warszawa 2006, Brzeg cienia (Wyznanie), Warszawa 2007 i Moby Dick - Anima Mundi, Szczecin 2008.

Przełom lat 80. i 90. w twórczości Bednarskiego zaznaczył się serią rozbudowanych, wieloelementowych instalacji. Składały się na nie przestrzenne moduły, np. w kształcie wydłużonego ostrosłupa ("piramidy"), z których budowane były "kolumny" i "gwiazdy" oraz metalowe stoły o stałych wymiarach 95 x 130 x 40 cm (używane od 1986 do dziś). Uzupełniały je niekiedy czerwone i niebieskie światła żarówek, naturalne gałęzie, koronkowe serwetki i kryształowe naczynia z domowych zasobów itp. Z elementów tych komponowane były kolejno instalacje: Zimna wylęgarnia, Rzym 1988, Inne gwiazdy, Rimini 1989, Pasaż złamanej kolumny, Warszawa 1990, Trzy pasaże, Warszawa 1990, Pasaż Vision and Prayer, Warszawa 1990 (graniczny między tą i następną grupą prac) oraz Pałace Boga (wg Leona Chwistka), Warszawa 1992.

Obok współistniejących od lat motywów Marksa i Moby Dicka oraz opisanych instalacji "modularnych", na przełomie lat 80. i 90. pojawił się w twórczości artysty kolejny wątek zaczerpnięty z Vision and Prayer Dylana Thomasa. Wizualne kształty, w które poeta zamknął treści swego poematu - romb i klepsydra - zainspirowała serię prac Bednarskiego, powstających w latach 1989-1992. W jej skład której wchodzą reliefowe Tablice cyklu rzymskiego (i będącego jego repliką Cyklu warszawskiego), Frotaże z tych tablic na papierze i płótnie, pełnoplastyczne Dwa obiekty (również w wersji rzymskiej i warszawskiej) i in.

W realizowanym bezpośrednio potem cyklu instalacji Ciemny pasaż I-III, Warszawa-Berlin-Łódź 1993 głównym elementem były obiekty tworzone na wzór drobnych sprzętów (półek, szafek, gablotek itp.), przywołujące nastrój prywatności, intymności domowych pamiątek i codziennego z nimi obcowania.

Nowe prace i realizacje z lat 90. - Sarkofag Bałtycki (1993), Spotkanie z Federico Fellinim (1994), Pasaże słoneczne (1995), Trawa, tylko trawa (1996) - podejmują na nowo, każda w odrębny sposób, wątek obecny od początku w twórczości Bednarskiego. Wszystkie mianowicie bazują na paradoksie, obecnym tyleż w warstwie znaczeniowej, metaforycznej, co w materialnym budulcu prac.

Ekologiczny Sarkofag Bałtycki zderza materię tak zdegradowaną jak gnijące odpadki z ideą czystości (środowiska). Jednocześnie jej symbol, wzięty z najbardziej intymnych zakątków domostwa (różową wannę), wynosi na pomnikowy piedestał w przestrzeni publicznej.

Projekt pomnika Spotkanie z Federico Fellinim dla Rimini, rodzinnego miasta reżysera, przywołuje młodzieńczy pomysł "pomnika z cienia", którego realizacją był wspomniany wcześniej Krawężnik. Jednak tym razem w "cud" (jak sam to formułuje w opisie technicznym) zaistnienia pomnika artysta wprzęga moce kosmiczne - fantastyczny, abstrakcyjny kształt rzuci cień profilu reżysera tylko dwa razy w roku, w okresach zrównania dnia z nocą; na co dzień wywoła go sztuczne światło filmowego reflektora.

Swego rodzaju próbą zatrzymania i utrwalenia pamięci była instalacja Pasaże słoneczne - ciąg rur wentylacyjnych opasujących sale Muzeum Xawerego Dunikowskiego w Królikarni i "przewodzących" dźwięk słów: "Słyszysz mnie? Mi senti? Do you hear me?" itd. w wielu językach.

Trawa, tylko trawa to praca utworzona z 1800 metrów drutu kolczastego w polewie z zielonego plastiku, który - pocięty na półmetrowe "łodygi" i ozdobiony kulkami czerwonej przędzy, pozoruje w ogrodowych skrzynkach niewinną roślinną rozsadę. W ten sposób przypomina, a zarazem kwestionuje i "odczarowuje" złowrogie skojarzenia, jakie w naszej części Europy budzi drut kolczasty (praca miała swą premierę na wystawie w Wilnie).

Intensywna w końcu lat 90. praca nad odlewami i refleksje nad odlewnią jako pracownią alchemika, podparte lekturami pism Carla Gustava Junga, zaowocowały symboliczną grupą Król i Królowa, Słońce i Księżyc (dwie wersje, mała i duża, 1997). Podobnym zwrotem do rzeźbiarskiej pracy "w materiale" było podjęcie klasycznego tematu figury - Trzy Gracje (2001), czy odlane w brązie prace służące upamiętnieniu przyjaciół - Portret Mario Schifano (1991-1998) czy dłonie kadrujące obraz na Nagrobku Krzysztofa Kieślowskiego (1997).

Kolejny okres w twórczości Bednarskiego otwiera Pasaż Buty włoskie (1999) - zajmująca niemal całe piętro warszawskiego Zamku Ujazdowskiego wystawa retrospektywna, będąca zarazem autorską mega-instalacją skomponowaną ze starych i poddanych nowym przekształceniom prac. Finalną częścią ekspozycji i zarazem jedyną pracą, która miała na wystawie swoją premierę (nie licząc żartobliwego video-performance'u, będącego zresztą jej pendant) - była instalacja Buty włoskie / Scarpe italiane utworzona z modnych butów włoskiej firmy Fendissime. Usypane były w kształt sporego kopca (niczym dawniej Kurhan Skram Lorak z gipsowych głów Marksa), obracającego się na tle lustrzanych, jeszcze zwielokrotniających mnogość butów płaszczyzn. Skojarzenie z Marksem jest tym bardziej uzasadnione, że kilka miesięcy później plastikowe multiple głowy Marksa wystąpiły w nowej roli gadżetu już nie politycznego, lecz komercyjnego na wystawie Marksy w witrynach - Wyprzedaż, eksponowanej w sklepie Fendi w Rzymie (1999) oraz w Prospekcie reklamowym firmy odzieżowej, gdzie bawią się nimi dwaj ciemnoskórzy modele (2002).

Pasaże Bednarskiego z ostatniego dziesięciolecia często odwołują się do osobistych wspomnień, prywatnych symboli, a także dźwięków, zapachów, światła i cienia itp., budujących synkretyczną rzeczywistość i nastrój kolejnych wystaw-instalacji: Ciemny pasaż IV – Pamięci Mario Schifano (1998), Passagio Vuoto – Mi senti? (2001), Ge'Hinnom (dwie wersje, 2001-2004), Dom mojego ojca (2003).

Równolegle, jak zwykł to czynić od lat, artysta powraca do wcześniejszych prac, z których kilka doczekało się nowych wersji. Powiększony do skali pomnika Portret zbiorowy z 1980 miał upamiętniać 25-lecie powstania "Solidarności" w 2005 roku. Projekt nie został zrealizowany (w przewidywanym dlań miejscu w Warszawie stanął pomnik gen. de Gaulle'a). Jego śladem jest Portret zbiorowy II, replika pracy w nowym materiale - przezroczystym pleksiglasie. Marmurowa replika Victorii-Victorii, wykonana w Carrarze w 2006, stanowi obecnie depozyt w warszawskim Centrum Sztuki Współczesnej. W 2008 w Szczecinie artysta zrealizował pracę Moby Dick - Anima Mundi - instalację złożoną z dwu krzyżujących się kadłubów, jachtu i czółna. Planowane jest skonfrontowanie "starego" Moby Dicka z "nowym" w Manufakturze Muzeum Sztuki w Łodzi. Wreszcie pomnik Spotkanie z Federico Fellinim, czekający na montaż w Rimini, został zaprezentowany na festiwalu filmowym "Era Nowe Horyzonty" we Wrocławiu w 2008.

Krzysztof M. Bednarski od lat krąży między domami w Rzymie i Warszawie, często przy tym biorąc udział w plenerach i sympozjach rzeźbiarskich. Pracuje indywidualnie, nie jest związany na stałe z żadną grupą, uczelnią, instytucją ani galerią komercyjną. W roku akademickim 1996/97 na zaproszenie prof. Grzegorza Kowalskiego (który w czasie jego studiów był asystentem Jerzego Jarnuszkiewicza) prowadził jego pracownię na Wydziale Rzeźby warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. W latach 1998-1999 przez kilka miesięcy korzystał ze stypendium i pobytu studyjnego w "Il Giardino" Daniela Spoerri'ego w Seggiano.

Artysta jest laureatem kilku prestiżowych wyróżnień, m. in. stypendium włoskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych (1988-1989), nagrody-stypendium Ministra Kultury i Sztuki za wkład w promocję sztuki polskiej za granicą (1998), Nagrody im. Katarzyny Kobro (2004) i Nagrody Artystycznej Kwartalnika "Exit" (2005).

Prace Krzysztofa M. Bednarskiego znajdują się w kolekcjach najważniejszych muzeów polskich, jak Muzeum Narodowe w Krakowie, Poznaniu, Szczecinie, Warszawie, Wrocławiu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, kolekcje Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Łodzi i Wrocławiu, kolekcja Galerii Foksal w Warszawie, a także w kolekcjach zagranicznych, m. in. Collezione Giorgio Franchetti w Rzymie, Fondazione Federico Fellini w Rimini, Fondazione Morra w Neapolu, Fondazione Orestiadi w Gibellinie na Sycylii, Fondazione Mario Schifano w Rzymie, Fondazione Caporrella w Rzymie, Targetti Light Art Collection we Florencji, Muzeum Sztuki w Raumie, Finlandia oraz w licznych kolekcjach prywatnych w kraju i za granicą.

Autor: Maryla Sitkowska, wrzesień 2008.

Wybrane wystawy indywidualne:
  • 1978 - Portret totalny Karola Marksa (wystawa dyplomu), Galeria Repassage, Warszawa
  • 1986 - "La rivoluzione siamo Noi" - J. Beuys, instalacja, Galeria Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Warszawa
  • 1987 - Moby Dick, instalacja, Muzeum ASP (sale górne), Warszawa
  • 1988 - 3 jednoczesne wystawy indywidualne: Moby Dick, Centro Di Sarro, Rzym; Thanatos polacco, Studio E, Rzym; Incubazione fredda, Gruppo 10 C.E.P.A., Rzym
  • 1989
    - "Altre stelle", Galleria dell'Immagine, Palazzo Gambalunga, Rimini
    - "Zakorzeniać / Wurzeln treiben" (wspólnie z Leonem Tarasewiczem i Andrzejem Szewczykiem), Kutscherhaus, Berlin
    - "Trzy Pasaże" (wystawa w 3 etapach: Pasaż Pierwszy, Drugi, Trzeci), Galeria Studio, Warszawa
    - "Pasaż Vision & Prayer", Centrum Sztuki Współczesnej, Warszawa
  • 1993
    - "Ciemny Pasaż", Galeria ZPAP Na Mazowieckiej, Warszawa
    - "Ciemny Pasaż II", Galeria Arsenał, Białystok
    - "Unsichtbar / Niewidzialne", Państwowa Galeria Sztuki, Sopot
  • 1995 - "Pasaże słoneczne", instalacja, Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni, Warszawa
  • 1998/99 - "Ciemny pasaż IV / Passaggio scuro IV - hommage a Mario Schifano", Fondazione Orestiadi Museo Mediterraneo della Fondazione Orestiadi, Baglio Di Stefano, Gibellina
  • 1999 - "Pasaż 'Buty włoskie' " / "Passaggio 'Scarpe italiane' ", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
  • 2001 - "Passaggio vuoto (Mi senti?)", Fondazione Morra, Neapol
  • 2003
    - "Mysterium coniunctionis", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
    - "Ge'Hinnom", Galeria Foksal, Warszawa
  • 2004/05 - "Dom mojego ojca", Galeria Promocyjna, Warszawa
  • 2006 - "Podziemne wniebowstąpienie. Hommage - Tymoteusz Karpowicz", Cysterna, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
  • 2007 - "Brzeg cienia (Wyznanie)", Galeria Foksal, Warszawa
  • 2008 - "Moby Dick - Anima Mundi", Muzeum Sztuki Współczesnej, Szczecin
Wybrane wystawy zbiorowe:
  • 1980 - Ogólnopolskie Konfrontacje "Sztuka Młodych - Łódź 80, Ośrodek Propagandy Sztuki, Łódź
  • 1982 - "Scolpire all'aperto". IV Simposio Internazionale di Scultura, Carrara, Włochy
  • 1983 - Symposium International de Sculpture, Digne-les-Bains, Francja
  • 1984 - "Rzeźba polska 1944-1984", Galeria BWA Arsenał, Poznań
  • 1985
    - "Scolpire all'aperto". VII Simposio Internazionale di Scultura, Carrara, Włochy
    - "W kręgu Pracowni Jarnuszkiewicza", Muzeum ASP (wystawa w auli ASP), Warszawa
  • 1986-1987 - "Figury i przedmioty", wystawa objazdowa: Galeria Wozownia i park Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko; Galeria BWA, Puławy; Galeria Sztuki Współczesnej BWA, Olsztyn; Galeria Południowa BWA, Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin
  • 1987 - "Moby Dick - Rzeźba '87", Muzeum Miasta Gdyni, Pawilon Wystawowy, Skwer Kościuszki, Gdynia
  • 1987/88 - "Realizm radykalny". Abstrakcja konkretna. Sztuka drugiej połowy lat osiemdziesiątych, Muzeum Narodowe, Warszawa
  • 1988 - "Rzeźba w ogrodzie", Ogród SARP, Warszawa
  • 1990
    - "Galerie lat osiemdziesiątych" (udział w prezentacji Galerii Młodych, Warszawa), Galeria Zachęta, Warszawa
    - "Prigioni d'invenzione", Festival dei Due Mondi, ex-Carcere del S.Uffizio, Convento di S.Domenico, Spoleto, Włochy
    - Salon Letni. Sztuka lat 70-tych i 80-tych w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowe, Kraków
  • 1991
    - "Magowie i mistycy", Centrum Sztuki Współczesnej, Warszawa
    - "Doppelte Identität - Polnische Kunst zu Beginn der neunziger Jahre", Landesmuseum, Wiesbaden, Niemcy
    - "Arie. Rassegna internazionale di giovani scultori", wystawa w ramach 34 Festival dei Due Mondi, Fonti del Clitunno, Spoleto
  • 1991-92 - "De Europa", wystawa objazdowa: La Salerniana, ex Convento di San Carlo, Erice 1991, Włochy; Muzeum Miejskie, Ateny 1991; Circolo degli Artisti, Rzym 1992
  • 1992
    - "Frontiera 1'92". Forum junger Kunst in Europa, Bozen / Arte giovane in Europa, Bolzano, Messehalle / Quartiere Fieristico, Bozen / Bolzano
    - "Książki i strony. Polska książka awangardowa i artystyczna 1919-1992", Centrum Sztuki Współczesnej, Warszawa
  • 1992-93
    - "Kolekcja 1", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
    - Nowoczesna rzeźba polska, Muzeum Rzeźby Współczesnej, Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko
  • 1992-1996 - Stała ekspozycja sztuki XX w., Muzeum Sztuki, Łódź (Moby Dick, 1987)
  • 1993
    - "Galeria Sigma Repassage Repassage 2 Re'Repassage", Galeria Zachęta, Warszawa
    - "Art/Omi Workshop 1993", Omi, Nowy Jork
    - "Konstrukcja w procesie IV. My home is your home", Muzeum Artystów, Łódź
  • 1994 - "Kolekcja 2", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
  • 1995
    - "Port of Art. International Art Exhibition in the Town of Kotka, Finland", Kotka, Finlandia
    - "Wokół polskiej rzeźby lat 70-tych i 80-tych XX wieku", Muzeum Rzeźby Współczesnej, Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko
  • 1996
    - "Kolekcja 3", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
    - "Bekannt(-)machung / Intro(-)duction", Ostsee Biennale, Kunsthalle, Rostock, Niemcy
    - "Multilingual Landscapes", Soros Center for Contemporary Arts, Wilno, Litwa
    - Oikós 3, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego, Bydgoszcz
  • 1997 - "Lengyelország. Müvészet 1945-1996 / Poland. Art 1945-1996", Mücsarnok, Nemzeti Muzeum, Budapeszt
  • 1998-1999 - "Figura w rzeźbie polskiej XIX-XX w.", Muzeum Rzeźby Współczesnej, Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko; Galeria Zachęta, Warszawa
  • 2000
    - "Polonia Polonia", Galeria Zachęta, Warszawa
    - "Aspects-Positions. 50 Years of Art in Central Europe 1949-1999", Museum Modern Kunst Stiftung Ludwig, Wiedeń; Ludwig Museum, Budapeszt; Fundació Miró, Barcelona; Hansard Gallery - City Gallery, Southampton; National Gallery, Praga
  • 2000/2001 - "Uważaj wychodząc z własnych snów. Możesz znaleźć się w cudzych", Galeria Zachęta, Warszawa
  • 2001 - "In Between. Art from Poland, 1945-2000", Chicago Cultural Center, Chicago
  • 2002
    - "Targetti Art Light Collection", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski
    - "Międzynarodowa Kolekcja Sztuki Współczesnej" [edycja 4], Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
    - "Władza ludu", Galeria Arsenał, Białystok
  • 2003
    - "Global Village Garden", LandKunstLeben e V., Steinhöfel, Niemcy,br>- "Amort. Interdisciplinary Art Symposium", Schloss Broellin, Broellin, Niemcy
  • 2004 - "Rzeźbiarze fotografują", Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego, Pałac Królikarnia, Warszawa
  • 2004-2005
    - "Powinność i bunt. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1944-2004", Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
    - "Warszawa – Moskwa / Moskwa – Warszawa", Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa; Państwowa Galeria Tretiakowska, Moskwa
  • 2005 - "Potencjał. Kolekcje sztuki współczesnej dla muzeum...", budynek Metropolitan, Warszawa
  • 2006
    - "Demos-Kratos - władza ludu" [II edycja - por. 2002], Fabryka Trzciny, Warszawa
    - XII Biennale Internazionale di Scultura, Carrara, Włochy

Podobne

Sztuki wizualne Tadeusz Breyer

Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.

Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar

Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).

Zobacz także

Literatura Elżbieta Janicka "Festung Warschau"

Jak sugerują opisy książki - ale też komentarze samej autorki - "Festung Warschau" jest rodzajem spacerownika - a więc przewodnika, w którym krok po kroku, ulica po ulicy poznajemy dane miejsce. Jest...

Literatura Współczesna polska proza fantastyczna

Na początku lat 90. dominowało science fiction, co było echem twórczości Stanisława Lema czy Edmunda Wnuka-Lipińskiego. W nowym stuleciu dało się zauważyć zmiany w upodobaniach czytelników...

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy

Najczęściej czytane