Julita Wójcik, "Misie", 2000, fot. Jacek Niegoda

Urodziła się 1 czerwca 1971 roku w Gdańsku. Jest performerką, autorką akcji artystycznych, płetwonurkiem. Mieszka i pracuje w Gdańsku.

W latach 1991-1997 studiowała na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. Promotorem jej pracy dyplomowej był prof. Franciszek Duszeńko.

W większości swych prac Julita Wójcik wykorzystuje proste, codzienne zajęcia domowe, zazwyczaj przypisywane kobietom, zamienione na działania artystyczne. Z jednej strony podkreśla niewątpliwy urok tych czynności, w jej realizacjach można jednak dostrzec problem stereotypów związanych z tak zwanymi rolami kobiecymi. Podczas projektu "Marzenie prowincjonalnej dziewczyny" (zobacz zdjęcie), w galerii w prywatnym mieszkaniu w Sopocie prowadzonej w lutym i marcu 2000 roku wspólnie z Pauliną Ołowską i Lucy McKenzie, artystka pokazała "Misie" - 64 wydziergane misie rozwieszone na ścianie na wzór tapety, ironizując na temat wyobrażeń o kobiecych potrzebach i aspiracjach. W tym samym roku na trawniku między jezdniami ul. Władysława IV w Gdyni założyła "Mój ogród" (zobacz zdjęcie), kilkumetrową rabatę kwiatową, którą starannie pielęgnowała i przy której urządzała pikniki. W centrum Zielonej Góry w 2001 roku Julita Wójcik stworzyła niewielki zbiornik wodny - "Oczko wodne" (zobacz zdjęcie).

Głośne echo medialne wywołała jej akcja "Obieranie ziemniaków" w 2001 roku w warszawskiej Zachęcie. Podczas jej trwania ubrana w fartuszek artystka obierała ziemniaki rozmawiając z widzami i udzielając wywiadów. Jej działanie legitymizowała i sakralizowała instytucja, w której miało ono miejsce. Swą akcją Wójcik zwracała uwagę na sytuację wielu kobiet w Polsce - rolę kur domowych, do jakiej są sprowadzane.

Wymowa działań artystki jest jednak ambiwalentna. Niezaprzeczalny wydźwięk krytyczny miesza się w nich z wyraźnym szacunkiem dla codziennych czynności i małych hobby. Na swą wystawę "Komplety" (zobacz zdjęcie) w 2005 roku w Galerii Arsenał w Białymstoku Wójcik zaprosiła dwie hafciarki, które wspólnie z nią prezentowały swe rękodzieła. Przestrzeń wystawiennicza zamieniona została w pokój wypełniony robótkami i przedmiotami przywodzącymi na myśl odchodzącą w przeszłość prowincję. Na tej samej wystawie artystka zaprezentowała wykonany przez siebie na szydełku model budynku Galerii Arsenał. Podobny obiekt powstał między innymi na wystawę "Palimpsest Muzeum" (w ramach Łódź Biennale 2004) - szydełkowa miniatura Pałacu Poznańskiego w Łodzi ["100% bawełny" 2004 (zobacz zdjęcie)]. W podobny sposób, jednak przy o wiele większym nakładzie pracy, powstał "Falowiec" (2005-2006) (zobacz zdjęcie), model najdłuższego budynku mieszkalnego w Polsce stojącego na jednym z gdańskich blokowisk w dzielnicy Przymorze.

Niektóre akcje Julity Wójcik przybierają jednak wyraźnie społeczno-polityczny charakter. W 2003 roku artystka zamiatała na terenie byłej fabryki w Łodzi, zwracając uwagę na los włókniarek po zamknięciu ich miejsc pracy. Akcję dokumentuje film wideo i fotografie ["Pozamiatać po włókniarkach" (zobacz zdjęcie)]. Rok wcześniej próbowała dokonać "Rewitalizacji Parku Schopenhauera" (zobacz zdjęcie) w cieszącej się złą sławą dzielnicy Gdańska - Oruni (2002), gdzie na pewien czas sprowadziła trzy kozy z zoo w Oliwie. Wyjadając chwasty, strzygąc trawę i stanowiąc atrakcję dla dzieci miały one za zadanie przywrócić porządek w tym zapomnianym przez lokalnych włodarzy zakątku. Z kolei na Gradowej Górze w Gdańsku artystka postawiła błękitną piaskownicę pomalowaną w białe obłoczki jako akcent kontrastujący ze znajdującym się tam ogromnym stalowym krzyżem ("Piaskownica z widokiem", 2002).

Podczas dwukrotnie przeprowadzonej akcji "Waitresses" (w Warszawie w 2002 roku oraz w Sztokholmie w 2003 roku) Wójcik jako kelnerka stała przy stole klientów restauracji ubrana w fartuch, który był jednocześnie obrusem, jakby swą nachalną obecnością chciała zwrócić uwagę na pracę osób przygotowujących i podających posiłki.

W 2003 roku w Berlinie artystka stojąc przy słupie komunikacji świetlnej informowała kierowców o kolorze palącego się światła, stając na straży porządku, ale jednocześnie dokonując aktu samowoli ["Czerwony, żółty, zielony" (zobacz zdjęcie)]. Nie bez ironii było też działanie "Z ziemi włoskiej do Polski... i z powrotem" (zobacz zdjęcie) przeprowadzone przez Julitę Wójcik w Rzymie w 2005 roku, podczas którego myła Fiata 126p, popularnego Malucha produkowanego od lat siedemdziesiątych w Polsce na włoskiej licencji.

Mimo częstej wymowy krytycznej, sztuka Julity Wójcik zawsze ma jednak pogodny charakter. W akcji "Dokarmiaj niebieskie ptaki" (2003-2005) (zobacz zdjęcie) artystka budowała i rozstawiała karmniki przypominające budynki instytucji, z którymi aktualnie współpracowała. Film wideo dokumentujący działanie "Pust' wsiegda budiet sołnce" (2004) (zobacz zdjęcie) ukazuje artystkę puszczającą latawiec w kształcie słońca. W 2004 roku w Kostrzynie Wójcik odtworzyła tamtejszy zamek, dziś w ruinie, za pomocą kilkuset odpowiednio rozwieszonych balonów. Była to jednak instalacja efemeryczna - podczas akcji zamek uleciał w powietrze ["Odbudowa zamku" (zobacz zdjęcie)].

W ostatnich latach Julita Wójcik wciela się w postać Gilali, wcześniej wykorzystywanej przez artystkę jako jej dwuwymiarowe logo - wielkiej, czarnej dziewczyny przypominającej schematyczny piktogram z tabliczek na drzwiach damskich ubikacji. Przebrana w czarny, gąbkowy strój artystka jako Gilala jeździła na łyżwach na lodowisku w Sopocie ("Jazda figurowa", 2005), a w czeskiej Pradze podczas tamtejszego biennale próbowała przysłonić figurę św. Nepomucena na Moście Karola ("Figura pomnikowa", 2005).

Zaproszona do udziału w wystawie w Norwegii, Wójcik zrealizowała poetycki projekt "If You See Something Say Something" (2007). Tytułowe hasło zaczerpnęła z akcji propagandowej prowadzonej w Nowym Jorku, mającej na celu zwiększenie czujności mieszkańców miasta na wszelkie podejrzane przedmioty, osoby, zachowania, potęgującej przy tym atmosferę antyterrorystycznej histerii po atakach 11 września 2001. Wójcik przejęła rolę propagandowego medium, z megafonem powtarzała zalecenia: "Be suspicious of anything unattended", z tym że czyniła to samotnie wśród dziewiczej przyrody norweskich fiordów.

"Więc hasło 'jeśli coś zobaczysz, to powiedz coś' jest nie do zrealizowania, bo widoki są tak piękne, że dech zatyka i już" - tłumaczyła w wywiadzie.

Kontekstem wielu działań Wójcik jest historia sztuki, szczególnie interesują ją pytania o wtórne życie twórczości artystycznej, umuzealnienie, relacje między sztuką a rzeczywistością. To wszystko okraszone oczywiście charakterystycznym dla artystki poczuciem humoru. Na otwarcie nowego budynku Muzeum Sztuki w Łodzi, nazwanego ms2, w 2008 roku Wójcik zorganizowała "Wyścig na 3600 ms2", nawiązując do nazwy nowego oddziału muzeum. Po ostatniej przemowie nastąpił wystrzał z pistoletu - był to sygnał do startu biegu przez 3600 metrów kwadratowych nowej powierzchni wystawowej. Artystka w specjalnym białym stroju sportowym biegła wśród wernisażowych gości, niczym w slalomie wymijając poszczególne eksponaty.

W kilku realizacjach Wójcik w ironiczny i zabawowy sposób odnosiła się do sztuki abstrakcyjnej, kontrastując abstrakcję z życiem codziennym. W Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku oddawała się lekturze pism Władysława Strzemińskiego, twórcy unizmu, w towarzystwie pasących się nieopodal krów, których łaty przypominały plamy z jego unistycznych czy powidokowych obrazów ("Pejzaż unistyczny", 2007).

"Staram się pokazać, że każdy może uczestniczyć w tworzeniu sztuki współczesnej, może wziąć w tym udział. Dlatego pracuję jak dyletant - mówiła przy okazji tego projektu artystka. - Myślałam, że uda mi się zrealizować akcję, gdzie w obecności widzów krowy będą tworzyć - wyjadać w trawie unistyczne kompozycje. Ale stanęło na tym, iż same stały się żywą unistyczną kompozycją."

Jako część projektu "Przebudzenie" w Świeciu, zorganizowała zawody w biegu przez płotki, które pokryła malarskimi płótnami z czarno-białymi pasami, przypominającymi wzór wykorzystywany często w sztuce francuskiego artysty Daniela Burena ("Dyscyplina abstrakcyjna", 2009). Płotki zastąpione zostały abstrakcyjnymi obrazami.

"W rezultacie jest to odwrócenie Burenowskiej praktyki artystycznej, która w swoim charakterze przeistaczała się w działalność teoretyczną" - tłumaczyła artystka.

Kuratorka akcji Karina Dzieweczyńska pisała zaś, że

"Dyscyplina abstrakcyjna to dążenie do uwidocznienia faktu, iż sztuka wyłania się z każdej z pozoru normalnej aktywności. Bo czyż nie jest abstrakcyjnym działaniem bieganie na 100 metrów przez płotki?"

W Wigrach, gdzie w byłym klasztorze jeszcze niedawno działał Dom Pracy Twórczej, w 2009 roku Wójcik zorganizowała "Kąpielisko", po raz kolejny przenosząc logikę zaczerpniętą ze sztuki abstrakcyjnej na grunt codzienności. Otwarcie "Kąpieliska DPT Wigry" odbyło się 30 sierpnia, wstęgę przecięła dyrektor ośrodka Agnieszka Tarasiuk, a dzieci i młodzież, z którymi pracowała artystka, wykonały szereg abstrakcyjnych kompozycji kąpielowych.

Również w Wigrach, z tym że w następnym roku, powstała realizacja Wójcik zatytułowana "Tęcza" (2010). Pokryty sztucznymi kwiatami łuk dotykał wzniesienia, na którym znajduje się zespół pokamedulski. Artystka wykorzystała uniwersalny symbol - obecności Boga, przymierza, mostu miłości, pokoju, miłosierdzia, nadziei, ale też - we współczesnym świecie - chociażby ruchów emancypacji mniejszości seksualnych. W serii projektów artystycznych w przestrzeni publicznej Brukseli zatytułowanej "Fossils and Gardens", odbywającej się z okazji pierwszej polskiej prezydencji w Unii Europejskiej, Wójcik podobną tęczę zrealizuje jesienią 2011 na placu przed Parlamentem Europejskim.

Autor: Karol Sienkiewicz, listopad 2006; aktualizacja: czerwiec 2011.

Wybrane wystawy i projekty indywidualne:

• 2000 - "Pranie mózgu", Mózg, Bydgoszcz
• 2000/2001 - "Mój ogród", ul. Władysława IV, Gdynia
• 2001 - "Obieranie ziemniaków", Galeria Sztuki Współczesnej Zachęta, Warszawa; - "Oczko wodne", BWA, Zielona Góra; - "Akwarele", Jezioro Ukiel, Olsztyn
• 2002 - "Rewitalizacja Parku Schopenhauera", Gdańsk Orunia; - "Piaskownica z widokiem", Gradowa Góra, Gdańsk
• 2003 - "Tit's Bathouse", Galeria Konstakuten, Sztokholm, Szwecja; - "Cacka", Galeria Platán, Budapeszt, Węgry
• 2005 - "Komplety", Galeria Arsenał, Białystok; - "Dokarmiaj niebieskie ptaki", ogród Ministerstwa Kultury i Sztuki, Warszawa; - "Z ziemi włoskiej do Polski... i z powrotem", Instytut Polski, Rzym, Włochy; - "Ćwiczenia w różach", ogród przy ul. Sobótki, Gdańsk
• 2006 - "Z nadzieją i niecierpliwością", Galeria Kordegarda, Warszawa; - "Uwaga: Akcja!", w ramach projektu "W samym centrum uwagi", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
• 2009 - "Kąpielisko", Dom Pracy Twórczej, Wigry
    - "Scottish Tides Polish Spring", Threshold artspace, Perth
• 2010 - "Tęcza", Dom Pracy Twórczej, Wigry

Wybrane wystawy zbiorowe:

• 2000 - "Principium", Galeria Spiż 7, Gdańsk; - "Scena 2000", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa; - "Warkocze", Centrum Sztuki Współczesnej, Kraków
• 2001 - "Maskarady", Centrum Sztuki Współczesnej Inner Spaces, Poznań; - "Relaks", Galeria Arsenał, Białystok; - "Pop elita", Bunkier Sztuki, Kraków; - "Poza postmodernizm", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
• 2002 - "Sposób na życie", Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk
  - "Rzeczywiście, młodzi są realistami", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
  - "Pomaluj swój plener", Ponton Galerie, Hamburg
• 2003 - "Architectures of Gender", Sculpture Center, Nowy Jork, Stany Zjednoczone; - Stockholm Art Fair, Sztokholm, Szwecja; - "Öffentliche Rituale. Kunst / Videos aus Polen", Museum Moderner Kunst Stiftung Ludwig, Wiedeń, Austria; - "Balet żurawi", Kolonia Artystów, Gdańsk Stocznia; - "Kobieta ma duszę" , Galeria Manhattan, Łódź; - "Piętra sztuki", Galeria Program, Warszawa; - "Spojrzenia 2003", Galeria Zachęta, Warszawa; Galeria Arsenał, Białystok (2004)
• 2004 - "Palimpsest Muzeum", Biennale Sztuki w Łodzi, Muzeum Historii Miasta Łodzi, Łódź; - "Dialog Loci" , Twierdza i Stare Miasto w Kostrzynie nad Odrą; - "Biały Mazur", Bunkier Sztuki, Kraków; - "Nowa fabryka", festiwal, Paryż, Francja; - "Meeting Point 'Prawie nic' ", Bytom; - "Krzątanie II", BWA Awangarda, Wrocław; - "Shake Gdańsk", Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk; - "Far West, Near East", Kunst & Architektur, Essen, Niemcy; - "Breakthrough", Grote Kerk, Haga
• 2005 - Prague Biennale 2, Praga, Czechy; - "Beograd Naked I Sad", Galerija Beograd, Belgrad, Serbia i Czarnogóra; - "Egocentryczne, niemoralne, przestarzałe", Galeria Zachęta, Warszawa
• 2006 - "How to Do Things?, In the Middle of (No)where", Kunstraum Kreuzberg, Berlin, Niemcy; - "Sense in Place", Ryga, Łotwa; - "Inhabitancy", Motorenhalle, Drezno, Niemcy; - "Powrót do ogrodu. Rośliny i zwierzęta", Tielt, Belgia; - "Policja", Bunkier Sztuki, Kraków; - "Mentality", Łódź Biennale, Łódź Art Center
• 2007 - "Gra", Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa; - "Tu nie ma miejsca na sztukę", Instytut Polski, Wiedeń; - "Malarstwo polskie XXI wieku", Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa; - "Muzeum jako świetlany przedmiot pożądania", Muzeum Sztuki, Łódź; - "Czarna dziura", Galeria Kronika, Bytom; - "Dr. Jekyll and Mr. Hyde", Galeria ON, Poznań; - "Zamieszkanie', Galeria BWA Awangarda, Wrocław; - 7. Bałtyckie Biennale Sztuki Współczesnej, Muzeum Sztuki Współczesnej, Oddział Muzeum Narodowego, Szczecin; - "Don't worry - Be curious!", 4th Ars Baltica Triennial of Photographic Art, Bergen, Norwegia; - "Betonowe dziedzictwo. Od LeCorbusiera do blokersów", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa

• 2008 - "Punkty odniesienia", Muzeum Narodowe, Warszawa; - "Manual CC", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa; - "Bifurkacje", Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko; Galeria Appendix2, Warszawa; - "Efekt czerwonych oczu. Polska fotografia XXI wieku", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa; - "Artysta w rezygnacji", Galeria Raster, Warszawa; - "W sprzecznym mieście. Dokumenty tożsamości", Galeria Manhattan, Łódź

• 2009 - "Na okrągło: 1989-2009", Hala Stulecia, Wrocław; - "Poszliśmy do Croatan", Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu, Toruń; - "Energy Class B", Ormeau Baths Gallery, Belfast; - "Gender Check", Museum Moderner Kunst, Wiedeń; - "Przebudzenie Miasto Świecie - nowe spojrzenie", Świecie; - "Kolekcja. 20 lat Galerii Starmach", Muzeum Narodowe, Kraków

• 2010 - "Sala Neoplastyczna: kompozycja otwarta", Muzeum Sztuki, Łódź; - "Das kleine Improvisation. Polnische Kunt heute", Stadtgalerie Kiel, Kilonia, Niemcy; - "To nic ważnego, to tylko sztuka", Galeria Anaid, Bukareszt; - "Minimal Differeces", White Box, Nowy Jork; - "Alfabet polski_1", BWA Galeria Miejska w Tarnowie

• 2011 - "Spektrum", Kunsthalle Wien, Wiedeń; - "Life: A User's Manual", Israel Museum, Jerozolima; - "The Power of Fantasy", Palais des Beaux-Arts (BOZAR), Bruksela

 

Fotografie publikujemy dzięki uprzejmości artystki.

Marzenie prowincjonalnej dziewczyny, Oczko wodne (fot. Jacek Niegoda) oraz Mój ogród (fot. Jacek Niegoda) powrót do tekstu

100% bawełny (fot. Julita Wójcik), Komplety (fot. Jacek Niegoda) oraz Falowiec (2005-2006) (fot. Jacek Niegoda) powrót do tekstu

Pozamiatać po włókniarkach oraz Rewitalizacji Parku Schopenhauera powrót do tekstu

Czerwony, żółty, zielony (fot. Ewa Kozanecka) oraz Z ziemi włoskiej do Polski... i z powrotem (fot. Jacek Niegoda) powrót do tekstu

Dokarmiaj niebieskie ptaki (2003-2005) (fot. Julita Wójcik), Pust' wsiegda budiet sołnce (2004) (fot. Jacek Niegoda) oraz Odbudowa zamku (fot. Jacek Niegoda) powrót do tekstu