Literatura

Stanisław Młodożeniec

Literatura
Marcin Wilk
Poeta, prozaik, dramaturg. Urodził się 31 stycznia 1895 w Dobrocicach pod Sandomierzem, zmarł 21 stycznia 1959 w Warszawie. Pseudonimy: m.in. Jan Chmurek, Jan Rut, Karol, K. Mrozek i K. Wnuk.

Stanisław Młodożeniec to jeden z głównych przedstawicieli polskiego futuryzmu, przez jednych zwany "chłopskim futurystą" (Stanisław Burkot), przez innych zaliczany do "pogromców tradycji" (Edward Balcerzan).

Na świat poeta przyszedł 31 stycznia 1895 roku w Dobrocicach pod Sandomierzem, w zamożnej rodzinie chłopskiej. Podstawowe wykształcenie odebrał w Klimontowie, potem w Sandomierzu, gdzie uzyskał także świadectwo dojrzałości. W 1914 miał rozpocząć studia, jednak te plany musiał odsunąć ze względu na wojnę. Kilka następnych lat spędził w Rosji, był m.in. świadkiem rewolucji 1917 roku. Skreśli na ten temat stosowny komentarz poetycki, który ukaże się w awangardowych czasopismach i jednodniówkach.

Do kraju powrócił w połowie 1918 roku. Jesienią rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, przerywając je dwukrotnie z powodu służby wojskowej. Jego kolegą ze studiów był Bruno Jasieński, za którego pośrednictwem Młodożeniec zbliżył się do Tytusa Czyżewskiego i środowiska formistów. W tym czasie poeta zaangażował się też w ruch futurystyczny i wraz z Jasieńskim założył klub "Katarynka".

Futuryzm wyraźnie widać także w jego dwóch pierwszych zbiorach (kreski i futureski, 1921; Kwadraty, 1925). Poeta ujawnił się tam jako zwolennik radykalnego eksperymentu poetyckiego, polegającego na użyciu języka i słownika akcentujących nową rytmikę i wersyfikację.

Czas ukazania się drugiego tomiku to także czas życiowej stabilizacji Młodożeńca. Od 1922 do wybuchu II wojny światowej poeta pracował jako nauczyciel gimnazjum w Kielcach, Zamościu i Warszawie. Jednocześnie brał udział w pracach redakcyjnych i organizacyjnych, jako współpracownik m.in. Związku Młodzieży Wiejskiej Rzeczypospolitej Polskiej. Opublikowane w latach 30. tomy poety (Niedziela, 1930; Futuro-gamy i futuro-pejzaże, 1934) stanowiły próbę połączenia futuryzmu z problematyką wiejską, wyrażoną tak w treści, jak i stylu.

II wojna światowa dla Młodożeńca wiąże się z czynnym uczestnictwem w działaniach zbrojnych. Internowany na Węgrzech, przedostał się do Syrii, i walczył w Egipcie. W 1942 osiadł w Londynie, gdzie mieszkał przez wiele lat. Zajmował się wówczas głównie publicystyką, pisał opowiadania, a także wiersze dla dzieci.

Do kraju wrócił w 1957 roku, na dwa lata przed śmiercią. Zmarł 21 stycznia 1959 w Warszawie.

Pisma zebrane i niektóre wybory:
  • Utwory poetyckie. Zebrał, opracował, wstępem i przypisami opatrzył Tomasz Burek. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1973.
  • Poezje wybrane. Wyboru dokonał, wstępem i notą opatrzył Tomasz Burek. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1977. Biblioteka Poetów Ex Libris. Wydanie II zmienione: 1989.
Niektóre opracowania o poecie:
  • Zbigniew Jarosiński, "Wstęp", [w:] Antologia polskiego futuryzmu i nowej sztuki. Wstęp i komentarz w opracowaniu Zbigniewa Jarosińskiego; wybór i przygotowanie tekstów Helena Zaworska?. Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1978. Biblioteka Narodowa: seria I, nr 230.
  • Stanisław Burkot, Stanisław Młodożeniec. Rzecz o chłopskim futuryście. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1985.
  • Alicja Helena Moskalowa, "Futurysta na emigracji", "Regiony", 1994, nr 1.

Autor: Marcin Wilk, grudzień 2007. Tekst opracowany do projektu internetowej "Antologii polskiej poezji od Średniowiecza do wieku XXI" wg koncepcji Piotra Matywieckiego.

Podobne

Literatura Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Poeta, urodzony 12 listopada 1962 roku w Wólce Krowickiej koło Lubaczowa...

Literatura Janusz Tazbir

Historyk, badacz dziejów kultury staropolskiej oraz reformacji i kontrreformacji w Polsce. Urodził...

Zobacz także

Sztuki wizualne Wojciech Fangor "Postaci"

Obraz Fangora należy do najbardziej kanonicznych dzieł polskiego socrealizmu. Operuje prostą retoryką przeciwieństw: kiedyś i teraz, po tej i po tamtej stronie.

Film "Toys"

Film dokumentalny w reżyserii Andrzeja Wolskiego z 2011 roku zrealizowany przez Instytut Adama Mickiewicza w Warszawie w cyklu "Przewodnik do Polaków"...

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy