Małgorzata Baranowska, fot. Elżbieta Lempp

Poetka, pisarka, krytyk i historyk literatury. Urodziła się 15 marca 1945 w Krakowie, zmarła 22 stycznia 2012 roku.

Podstawową szkołę muzyczną i liceum kończyła w Warszawie. Studiowała polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas studiów pracowała w obserwatorium Astronomicznym UW i niechcący weszła do światowej literatury astronomicznej: kreśliła mapki statystyczne dla prof. Konrada Rudnickiego i została uczestniczką odkrycia obłoku międzygalaktycznego "Rudnickiego i Baranowskiej".

Po studiach pracowała w Instytucie Wydawniczym "Nasza Księgarnia". Od 1972 jest pracownikiem Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Obroniła pracę doktorską p.t. "Surrealna wyobraźnia i poezja". Oprócz książek opublikowała wiele rozpraw w pracach zbiorowych i czasopismach, wykonywała liczne prace redakcyjne (wybory, wstępy, posłowia). Współpracowała i współpracuje z wieloma pismami literackimi (m.in. "Twórczość", "Literatura", "Teksty" i "Teksty drugie, "Literatura na świecie", "Wiedza i życie", "Kultura Niezależna", "Nowe Książki", "Respublika Nova". Współpracuje z Polskim Radiem - kiedyś jako autorka słuchowisk dla dzieci, obecnie jako autorka audycji literackich, najchętniej o poezji. Za książkę Prywatna historia poezji otrzymała nominację do nagrody "Nike". Jej przetłumaczona na angielski książka o poezji Wisławy Szymborskiej była rozdawana w samolocie lecącym do Szwecji i podczas uroczystości wręczania nagrody Nobla.

Była członkiem Związku Literatów Polskich, obecnie jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Baranowska jest autorką kilku tomików wierszy, książek dla dzieci, książek o sztuce surrealistycznej i o poezji Wisławy Szymborskiej. Inne jej książki trudno zakwalifikować gatunkowo. Eseistyka? Proza filozoficzna? Pamiętnik? Pierwszym narzucającym się wspólnym określeniem tej literatury jest prywatność. Słowo to zresztą znajduje się w tytułach i podtytułach niektórych książek ("prywatna historia poezji", "prywatna historia pocztówki"). Niektóre (Prywatna historia poezji, Pamiętnik mistyczny) mają pamiętnikową formę zapisków opatrzonych dokładnymi datami. W swoich książkach autorka dzieli się z czytelnikami własną percepcją i sposobem przeżywania świata. A jej świat - to świat kultury. Jak napisała w autowywiadzie (okładka "Prywatnej historii poezji"):

"... ulubione miejsce we Wszechświecie - niekończąca się biblioteka w połączeniu z niekończącą się galerią obrazów."

W świecie tym istnieje oczywiście również przyroda, ale jako część kultury, odbierana przez człowieka, którego świadomość i wyobraźnia jest już przez kulturę ukształtowana. Taki swój świat przekazuje autorka np. w Pamiętniku mistycznym, książce o Warszawie. Tylko że ta Warszawa jest zarazem symbolem Miasta, właściwego otoczenia współczesnego człowieka, a Miasto jest figurą Wszechświata. Miasto składa się z wielu warstw: Nakładają się na siebie przestrzeń rzeczywista, historyczna i symboliczna, teraźniejszość i przeszłość, a ich spoiwem jest pamięć. Bardzo konkretne miejsca (adres, ulica, sklep) odsyłają do wspomnień z dzieciństwa w pamięci własnej i do pamięci historycznej istniejącej w przekazach kulturowych. Takie właśnie wielowarstwowe doświadczenie własnej przestrzeni pozwoliło autorce przekazać obraz Warszawy w postaci jednocześnie pamiętnika i doświadczenia mistycznego.

Równie osobisty charakter ma Prywatna historia poezji. Spotyka się tutaj autorka głównie z pisarzami i książkami (także z malarzami i obrazami). Pisarze są różni: ci, którzy żyli dawno, ci, których sama pamięta, ci, z którymi się dziś przyjaźni. Czasem jest to spotkanie z jednym zdaniem, zapiskiem, wydarzeniem, refleksją, które uchyliło autorce jakiś kawałek nowego okna i pragnie ona, aby czytelnik też mógł przez nie popatrzeć.

W albumowej książce Posłaniec uczuć. Prywtna historia pocztówki (308 reprodukcji) autorka dzieli się częścią swojej wielotysięcznej kolekcji pocztówek, a także wiedzą o ich historii, kolekcjonowaniu i roli, jaką odegrały w kulturze. A że historia jest prywatna, zawiera także wiele prób odczytania fragmentów prywatnych dziejów ludzi zapisujących kartki.

W tej generalnie bardzo osobistej, nie ukrywającej się za fabułą czy bezosobowym narratorem literaturze najbardziej osobistą jest książka To jest wasze życie. Być sobą w chorobie przewlekłej. Czerpiąc z własnych doświadczeń cierpienia i ograniczonej sprawności, autorka pokazuje, jak chorując można utrzymać się w stanie najbardziej czynnego życia: nie rezygnować z pełnego doświadczania świata, z radości, z pozytywnych relacji z innymi ludźmi. A także - jak przy różnych ograniczeniach skutecznie organizować codzienność. Małgorzata Musierowicz napisała w recenzji:

"Siłą tej książki jest połączenie doświadczeń konkretnego człowieka, zmuszonego żyć ze swoją chorobą na codzień - z opisem postawy duchowej pozwalającej udźwignąć ciężar tego szczególnego doświadczenia. (...) Opis cierpienia nie dominuje w tej książce, raczej stanowi rodzaj przykładu na to, że los ludzki niesie w sobie zarówno szczęście, jak nieszczęście."

W 2004 otrzymała nagrodę Ministra Kultury.

Autor: Halina Floryńska-Lalewicz, luty 2004

Twórczość (wybór):

• Poezje:
  • Miasto, Czytelnik, Warszawa 1975
  • Zamek w Pirenejach, PIW, Warszawa 1980
  • Powrót, Wyd. Literackie, Kraków 2002
• Proza:
  • Surrealna wyobraźnia i poezja, Czytelnik, Warszawa 1984
  • Pamiętnik mistyczny, Czytelnik, Warszawa 1987; Słowo/ Obraz/ Terytorium, Gdańsk 1988
  • To jest wasze życie, Wydawnictwo Znak, Kraków 1994
  • Warszawa: miesiące, lata, wieki, Wyd. Dolnośląskie, Wrocław 1996
  • Wisława Szymborska. Nobel 96, Polska Agencja Informacyjna, Warszawa 1996 (w języku angielskim)
  • Tak lekko było nic o tym nie wiedzieć... Szymborska i świat, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1996
  • Prywatna historia poezji, "Sic!", Warszawa 1999
  • Posłaniec uczuć. Prywatna historia pocztówki, Twój Styl, Warszawa 2003
  • Po co nam szczęście. Tylko się rozejrzeć, Twój Styl, Warszawa 2004
• Książki dla dzieci
  • Jak słońce pilnowało żyrafek, Glob, Szczecin 1988
  • Pawie oczka, Glob, Szczecin 1988