Literatura

Dariusz Foks

Literatura
Paweł Kozioł
Darek Foks w Muzeum Literatury podczas Manifestacji Poetyckich 2010
Poeta i prozaik, mieszkający w Skierniewicach. Urodzony w 1966 roku.

Redaktor działu prozy w miesięczniku "Twórczość". Członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Do literatury wszedł w roku 1989, publikując dwa arkusze poetyckie: Filmy i inne wiersze oraz Wiersze. Najmocniejszy akcent z wczesnego okresu jego twórczości stanowi główna nagroda w Konkursie na Brulion Poetycki (1993). Dwukrotnie nominowano go do Paszportu Polityki (2000, 2004).

Styl Foksa cechuje wszechobecna ironia. W Ustaleniach z Maastricht (2006) firmuje ją motto z tekstu Henri Bergsona zatytułowanego Śmiech. Esej o komizmie. Śmiechem wyraża poeta fakt, iż jest przeciwnikiem dowolnej formy literackiego patosu. Ujawnia to choćby sposób, w jaki odpowiada on na wezwanie Adama Zagajewskiego z wiersza o incipicie "Spróbuj opiewać okaleczony świat" ("szare piórko" pochodzi również z tego tekstu): "Próbowałem opiewać okaleczony świat, / ale skończyło się na tym, że wetknąłem mu w tyłek / szare piórko, zgubione przez drozda, / i patrzyłem, jak się męczy".

Istotne dla Foksa jest również funkcjonowanie w sferze kultury masowej. Pisze Anna Kałuża: "Foks korzysta z różnych kulturowych emblematów w taki sam sposób, w jaki wykorzystuje je przemysł kulturalny. Oswaja je i zawłaszcza na własnych zasadach". Paradoksalnie, ten sposób pisania ma tyleż wspólnego z masowością, ile z anarchicznym buntem przeciw sztywnym schematom, w jakie kultura obfituje.

Wiele jest w tej poezji motywów filmowych. O ile najwyraźniejszą deklarację szacunku dla "dziesiątej muzy" stanowi pomysł na antologię Niewinni kaznodzieje, o tyle najciekawszym artystycznie projektem z tej dziedziny jest książka Co robi łączniczka [więcej o książce: "Twórczość" marzec 2006], złożona z tekstów Foksa i fotomontaży Zbigniewa Libery, przedstawiających aktorki grające u Felliniego i u innych reżyserów z tego okresu na tle ruin płonącego miasta. Książka ta otrzymała Nagrodę TVP Kultura (2006) oraz nominację do Nagrody Literackiej Gdynia.

Zawarty w tej książce tekst stanowi grę z polską pamięcią historyczną, kulturą masową (pod koniec każdego fragmentu pojawiają się "ilustrowane czasopisma dla kobiet wroga"), filmami wojennymi, jak również z tradycją prozy odnoszącej się do II wojny światowej. Nie jest to zresztą jedyny kontekst - gdzieniegdzie daje się w książce wytropić na przykład aluzje do postulatów strajkowych.

W istocie tekst Łączniczki można by zaklasyfikować jako zaprzeczenie powieści. Bohaterowie są tak typowi, że pozbawieni imion ("chłopcy", "łączniczka", "major"), a narracja ostentacyjnie niespójna. Można z niej wprawdzie wyłowić spójne sekwencje zdarzeń - jak choćby opowieść o przyuczaniu się dziewczyny do nowej funkcji czy rozbudowany wątek walki z pociągiem pancernym - gdzie indziej natrafiamy jednak na zabiegi takie, jak przedstawienie śmierci majora w kilku sprzecznych wersjach. W ten sposób okazuje się, że narracja Foksa, z pozoru będąca przede wszystkim formalnym eksperymentem, w istocie mówi coś ważnego na temat funkcjonowania ludzkiej pamięci, zwłaszcza zaś pamięci historycznej.


Twórczość

Poezja:
  • Film i inne wiersze (arkusz) (1989).
  • Wiersze (arkusz) (1989).
  • Wiersze o fryzjerach, Multico, Warszawa 1994.
  • Misterny tren, Stowarzyszenie Literackie "Kresy", Lublin 1997.
  • Ezra Pub, Centrum Sztuki - Teatr Dramatyczny, Legnica 1998.
  • Sonet drogi, Wydawnictwo Port Legnica, Legnica 2000.
  • Przecena map, Biuro Literackie, Wrocław 2005.
  • Ustalenia z Maastricht, Biuro Literackie, Wrocław 2006.
  • Sto najlepszych polskich reklam i jedna niemiecka, Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury, Poznań 2009.
Proza:
  • Orcio, Pomona, Wrocław 1998.
  • Pizza weselna, Zielona Sowa, Kraków 2000.
  • Mer Betlejem, Biuro Literackie, Legnica 2003.
  • Co robi łączniczka (wraz ze Zbigniewem Liberą), Ars Cameralis Silesiae Superioris, Katowice 2005.
  • Wielkanoc z tygrysem, Czarne, Wołowiec 2008.
Antologie:
  • Niewinni kaznodzieje. Filmowy zestaw wierszy poetów polskich urodzonych w latach 1958-1985, Polska Federacja Dyskusyjnych Klubów Filmowych, Warszawa-Skierniewice 2001.
Wywiad:
  • "Synowie łączniczek". Z Dariuszem Foksem i Zbigniewem Liberą rozmawiają Maria Cyranowicz, Beata Gula i Paweł Kozioł, "Wakat" 2 (4) / 2007.
Omówienia:
  • Agnieszka Kozłowska, "Tajemnica pewnego opowiadania", "Witryna Czasopism" 8 (210) / 2008, witryna.czasopism.pl
  • Anna Kałuża, "Standaryzacje i osobliwości", [w:] Bumerang, Biuro Literackie, Wrocław 2010 (Ustalenia z Maastricht).
  • Dariusz Nowacki, "Przedmiot do podziwiania", "Nowe Książki" 3/2006 (Co robi łączniczka).
  • Joanna Orska, "Debordaż", "Twórczość" 4/2010 (Sto najlepszych polskich reklam i jedna niemiecka).

Autor: Paweł Kozioł, listopad 2010.

Podobne

Literatura Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Poeta, urodzony 12 listopada 1962 roku w Wólce Krowickiej koło Lubaczowa...

Literatura Janusz Tazbir

Historyk, badacz dziejów kultury staropolskiej oraz reformacji i kontrreformacji w Polsce. Urodził...

Zobacz także

Sztuki wizualne Wojciech Fangor "Postaci"

Obraz Fangora należy do najbardziej kanonicznych dzieł polskiego socrealizmu. Operuje prostą retoryką przeciwieństw: kiedyś i teraz, po tej i po tamtej stronie.

Film "Toys"

Film dokumentalny w reżyserii Andrzeja Wolskiego z 2011 roku zrealizowany przez Instytut Adama Mickiewicza w Warszawie w cyklu "Przewodnik do Polaków"...

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy