Aktor filmowy i teatralny, reżyser. Urodzony 27 czerwca 1952 w Toruniu.

Jest bodaj jedynym gwiazdorem w polskim kinie. I jak żaden inny polski aktor budzi kontrowersje.

"Publiczność niechętnie oddziela jego role od jego osoby" - pisał Tadeusz Lubelski. - "I ewolucja tej właśnie 'postaci', na którą składają się role przemieszane z pozaekranowym wizerunkiem aktora, szczególnie dziś zastanawia: pociąga a zarazem niepokoi. Jedni mówią, że to idol zbuntowany (...). Drudzy powiadają, że to idol upadły: że zdegradował się na własne życzenie" ("Kino" 1994, nr 7/8).

Bogusław Linda urodził się w 1952 roku w Toruniu. Jest absolwentem Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej (PWST) im. Ludwika Solskiego w Krakowie. Studia ukończył w 1975. Na początku kariery aktorskiej przez dwa sezony występował w Starym Teatrze w Krakowie. W latach 1977-1981 należał do zespołu wrocławskiego Teatru Polskiego, później był zaangażowany w warszawskich teatrach: Współczesnym i Studio. W latach 1977-1981 prowadził zajęcia we wrocławskiej filii PWST w Krakowie.

Sceniczna kariera Lindy to kilkanaście ról, począwszy od Teofila Dąbrowskiego w Białych ogrodach Bogdana Urbankowskiego w reżyserii Romany Próchnickiej (1975), po rolę w Nocy i chwili Crebillona syna w reżyserii Romualda Szejda (Scena Prezentacje w Warszawie, 1993). Aktor grał w teatrze niewiele, wystąpił m.in. w roli Mikołki w Zbrodni i karze według Fiodora Dostojewskiego w reżyserii Macieja Prusa (Stary Teatr w Krakowie, 1977). Znaczące role w teatralnym dorobku zagrał w Teatrze Polskim we Wrocławiu, był tam Hamletem w inscenizacji Piotra Paradowskiego (1977), Witusiem w Skizie Gabrieli Zapolskiej w reżyserii Ewy Bułhak (1978), Hansem Castorpem w Według Thomasa Manna - przedstawieniu Piotra Paradowskiego opartym na tekstach Thomasa Manna (1979) oraz Rawskim w Koczowisku Tomasza Łubieńskiego w reżyserii Tadeusza Minca (1979).

"Ten Rawski, interesująco zagrany przez Bogusława Lindę, nabiera w przedstawieniu szczególnego znaczenia" - pisała Marta Fik - "jemu też przypada większość istotnych kwestii u Łubieńskiego nie przyznanych żadnemu z określonych bohaterów" ("Polityka" 1979, nr 43).

Linda trzykrotnie współpracował z Jerzym Grzegorzewskim, wcielił się m.in. w postać Robinsona w Ameryce według Franza Kafki (1980) - inscenizacji przygotowanej przez reżysera także we wrocławskim Teatrze Polskim. W połowie lat 80. aktor próbował sił w reżyserii. Zrealizował Przedstawienie pożegnalne Petera Müllera w Teatrze Studio w Warszawie (1985) i spektakl Moliere według Michaiła Bułhakowa w Teatrze im. Juliusza Osterwy w Lublinie (1986).

Przed kamerą Linda zadebiutował podczas studiów epizodem w serialu telewizyjnym Czarne chmury Andrzeja Konica (1973). Potem zagrał m.in. Sierosławskiego w polsko-norweskim filmie Dagny w reżyserii Haakona Sandoya (1976) i niewielką rolę lekarza w Wodzireju Feliksa Falka (1977).

Między 1980 a 1982 Linda stworzył świetne kreacje w najgłośniejszych filmach lat 80. W Gorączce Agnieszki Holland (1980) zagrał anarchistę i bandytę - Gryziaka, człowieka zdesperowanego, bezkompromisowego i tragicznego zarazem.

"(...) Gryziak jest amoralny i zły" - pisała Grażyna Stachówna - "drapieżny i demoniczny, opętany buntem i pragnieniem wolności, ale także pogardą dla świata, ludzi i własnego życia. Jest przy tym fascynujący jako mężczyzna, piękno-brzydki, o wilczym uśmiechu - który stanie się potem znakiem rozpoznawczym Lindy jako aktora - emanujący przerażającą zmysłowością" ("Dialog" 1997, nr 2).

W 1981 Linda wcielił się w postać Witka Długosza w Przypadku Krzysztofa Kieślowskiego. Bardzo wiarygodnie odtworzył trzy scenariuszowe wersje życiorysu swojego bohatera - był działaczem młodzieżowej organizacji, zaangażowanym opozycjonistą i lekarzem - karierowiczem. Aktor ponownie współpracował z Agnieszką Holland, w jej dramacie Kobieta samotna (1981) wstrząsająco zagrał kalekiego Jacka - człowieka zrozpaczonego i odtrąconego. W tym samym roku powstał film Wolny strzelec Wiesława Saniewskiego z Lindą w roli niezależnego fotoreportera Ryśka oraz Dreszcze Wojciecha Marczewskiego, w których aktor zagrał funkcjonariusza UB. W Człowieku z żelaza Andrzeja Wajdy (1981) Linda wcielił się w postać Dzidka. Reżyser "pokazał Lindę jako młodzieńca jasnego i wrażliwego, nieco nawet lirycznego, ale nie pozbawionego wewnętrznej siły i zdecydowania" (Grażyna Stachówna ,"Dialog" 1997, nr 2).

W 1982 w Matce królów Janusza Zaorskiego (1982) Linda zagrał ideowego komunistę Klemensa, więzionego w latach 50. W tym samym roku Andrzej Wajda powierzył mu rolę płomiennego rewolucjonisty Saint-Justa w polsko-francuskim Dantonie. Cztery z wymienionych filmów: Wolny strzelec, Kobieta samotna, Przypadek i Matka królów zostały zatrzymane przez cenzurę. Publiczność mogła zobaczyć w nich aktora dopiero po kilku latach na pokazach w Dyskusyjnych Klubach Filmowych.

"Pierwotnie specjalnością artysty był młody buntownik, wzniosły adept poszukujący swojej życiowej drogi" - pisał o aktorstwie Lindy Tadeusz Lubelski. - "Wizerunek taki objawiał się tym czyściej, że uformowany został w szlachetnych filmach opozycyjnych: od 'Człowieka z żelaza' po legendarne półkowniki, 'Przypadek' czy 'Matkę Królów' " ("Kino" 1994, nr 7/8).

"Z wykonawcy ról uwikłanych w politykę i poszukujących sensu życia, szybko stał się wielką ekranową osobowością" - notowała Magdalena Łuków. - "(...) Kinu moralnego niepokoju Linda zawdzięcza popularność i image niepokornego, bez niego jednak tamto kino nie miałoby tej barwy i temperatury. Grał na pełnym gazie, właśnie jakby w gorączce" ("Film" 1993, nr 1).

W latach 80. Linda wystąpił w kilku filmach zrealizowanych na Węgrzech, m.in. Elveszett Illuziok (Stracone złudzenia) w reżyserii Gyula Gazdaga (1982) i Eskimosce jest zimno Janosa Xantosa (1983). Stworzył wyrazistą, autoironiczną postać Bolka w sadze o niemieckich arystokratach - Magnacie Filipa Bajona (1986).

"Bolko von Teuss (...)" - pisał Maciej Pawlicki - "to na pierwszy rzut oka hulaka i utracjusz zainteresowany sprawami rodzinnymi tylko o tyle, by mieć dość pieniędzy na prowadzenie wystawnego życia. Ale Bogusław Linda nasyca tę postać wieloznacznością (...). Zza maski pozbawionego zasad sybaryty, a gdy mu wygodniej także i klowna, wyłania się niekiedy prawdziwy tragizm. Bolko to dojrzała, bogata i kunsztowna rola, ewokacja interesującej osobowości Bogusława Lindy, aktora, który nawet w epizodzie potrafi skupić uwagę widzów" ("Film" 1987, nr 17).

W 1986 Linda zagrał w filmie Waldemara Krzystka W zawieszeniu. W 1987 można było go zobaczyć w Zabij mnie, glino Jacka Bromskiego, a w 1990 w Kanalii Tomasza Wiszniewskiego.

"(...) Linda zaczął się wcielać w postaci zgoła odmienne: oszustów i ubeków, bandytów i gwałcicieli" (Tadeusz Lubelski, "Kino" 1994, nr 7/8).

Zagrał też m.in. u Krzysztofa Kieślowskiego w Dekalogu (1988). Wystąpił w kontrowersyjnym filmie In flagranti, filmowym debiucie Wojciecha Biedronia (1991).

W 1988 aktor nakręcił w Studiu Filmowym im. Karola Irzykowskiego średniometrażowy film fabularny Koniec. W 1990 zrealizował film Seszele.

"O 'Seszelach' jedni pisali, że służą tylko zaspokojeniu próżności aktora i są dziełem człowieka 'ogarniętego paranoicznymi wizjami i o schizofrenicznej osobowości' " - pisała Magdalena Łuków. - "Inni bronili Lindy utrzymując, że 'Seszele' są głosem pokolenia nie chcącego służyć żadnemu władcy, że mówią o miłości, że występują przeciw złu i przemocy" ("Film" 1993, nr 1).

Na początku lat 90. Linda był już niekwestionowaną osobowością polskiego kina. Miał na swoim koncie aktorskie nagrody na Festiwalu Filmowym w Gdyni (do 1986 - Gdańsk) i "Złotą Kaczkę" przyznawaną przez czytelników miesięcznika "Film". Uchodził za aktora o sile oddziaływania porównywalnej do tej, jaką mieli przed nim Zbigniew Cybulski czy Daniel Olbrychski. Ale Linda stał się prawdziwym idolem, gdy zagrał w filmach Władysława Pasikowskiego - porucznika Arka w Krollu (1991), Franza Maurera w Psach (1992) i Psach 2. Ostatnia krew (1994) oraz Pawika w Mieście prywatnym Jacka Skalskiego (1994). Wykreował na ekranie nowy typ bohatera. Był nim:

"Dojrzały mężczyzna o wysoko podgolonych krótkich włosach, trochę jakby nieświeży i spocony, ubrany byle jak, ale z 'mocnymi' akcentami: czarne skóry, wojskowy pas, ciężkie buty, metalowe kółko w uchu, tatuaż. Jest nonszalancki, twardy, wewnętrznie skupiony, zawsze gotowy do ataku lub do obrony, siła jego potencjalnej agresji jest stale widoczna w ruchach i zachowaniu. Mówi krótko, gdy trzeba - bardzo dosadnie, potrafi dużo wypić bez widocznych rezultatów. Wywiera magnetyczny wpływ na kobiety, jednak nie ma do nich zaufania, kiedyś został zdradzony, głęboko zraniony, może nawet upokorzony, dlatego pogardza kobietami i traktuje je lekceważąco. Jest lojalny wobec przyjaciół. Potrafi być okrutny, umie sprawnie, profesjonalnie zabijać. W gruncie rzeczy pod maską twardziela i macho Boguś jest zmęczonym, smutnym i cierpiącym mężczyzną. Jak wszyscy twardziele jest mocno sentymentalny i czasem to manifestuje" (Grażyna Stachówna, "Dialog" 1997, nr 2).

Ten wizerunek aktor utrwalał kolejnymi rolami w filmach Władysława Pasikowskiego, które nie powtórzyły artystycznego sukcesu Krolla czy Psów. Linda zagrał więc w filmach wojennych i sensacyjnych: Demonach wojny wg Goi (1998), Operacji Samum (1999) i filmie Reich (2001).

Linda stał się bohaterem kultury masowej, męskim wzorem do naśladowania dla młodszej generacji widzów. Równocześnie jego nowa kreacja budziła sprzeciw. Część krytyki miała mu za złe, że "niegdyś wyrażał aspiracje swojego pokolenia, a dziś wdzięczy się do generacji następnej" (Tadeusz Lubelski, "Kino" 1994, nr 7/8).

"Dla widzów dorosłych 'Boguś' jest zaprzeczeniem obrazu, jaki Bogusław Linda stworzył w swoich poprzednich filmach" - pisała Izabela Smoczyńska. - "Traktują to nowe wcielenie jako zaprzedanie się aktora; przypuszczają, że wyrzekł się samego siebie dla sławy (...) lub pieniędzy (...) zamiast służyć jako wzór do identyfikacji dla rodziców, oddaje swój wizerunek małolatom, wymyka się spod kontroli oczekiwań pokolenia lat 50. (urodził się w roku 1952) na rzecz pokolenia lat 80" ("Kino" 1999, nr 5).

Role w Krollu i Psach przyniosły Lindzie kolejne wyróżnienia i nagrody. Równocześnie aktor starał się odejść od wizerunku, z jakim kojarzono go od czasów przebojowych filmów Pasikowskiego. W Porze na czarownice Piotra Łazarkiewicza wcielił się w postać Księdza Jana (1993), zagrał Stygmę w Jańciu Wodniku Jana Jakuba Kolskiego (1993), a także Michała - ojca walczącego o prawo do swojej córki, w filmie Macieja Ślesickiego Tato (1995) i zamachowca - Artura Herlinga, w Prowokatorze Krzysztofa Langa (1995). W 1996 wcielił się w postać Michała - naukowca-antropologa, w Szamance Andrzeja Żuławskiego (1996). Ponownie też zagrał u Kolskiego, aktora Zemana w Jasminum (2006). W 1999 aktor współpracował na planie filmowym z Andrzejem Wajdą, który obsadził go w roli Jacka Soplicy w ekranizacji Mickiewiczowskiego Pana Tadeusza. Linda zagrał także Petroniusza w Quo vadis w reżyserii Jerzego Kawalerowicza (2000).

Aktora można było też zobaczyć w komediach: Szczęśliwego Nowego Jorku w reżyserii Janusza Zaorskiego (1997), Złocie dezerterów Janusza Majewskiego (1998) i Segmencie '76 Oskara Kaszyńskiego (2002).

W 2000 ponownie stanął za kamerą. Wyreżyserował komediowy film Sezon na leszcza, w którym zagrał Gliniarza, prymitywnego i nieudolnego policjanta. W 2006 roku nakręcił, w zupełnie innej poetyce, film o kobietach. Jasne błękitne okna były nostalgiczną opowieścią o przyjaźni, wspomnieniach i próbie ponownego odnalezienia się w świecie.

Linda nadal jest związany z polskim kinem sensacyjnym i kryminalnym, gra twardzieli i gangsterów. Wystąpił m.in. w roli "Cyny" w kryminale Piotra Wereśniaka Stacja (2001), jako gangster "Ptasior" w serialu telewizyjnym Dziki Grzegorza Warchoła (2004) i Dzikim 2. Pojedynku w reżyserii Krzysztofa Langa (2005); był "Dżokerem" w komedii kryminalnej Czas Surferów Jacka Gąsiorowskiego (2005).

Aktor wziął udział w ciekawym eksperymencie filmowym, a raczej w rodzaju sfilmowanego performance'u odwołującego się do poetyki westernu - Summer Love w reżyserii Piotra Uklańskiego (2006), w którym zagrał Szeryfa. Obecnie gra majora Henryka Sucharskiego w filmie Tajemnica Westerplatte w reżyserii Pawła Chochlewa. Premiera filmu przewidziana jest na 2010 rok.

Ważniejsze nagrody:

• 1980 - Wyróżnienie za rolę Rawskiego w Koczowisku Tomasza Łubieńskiego w reżyserii Tadeusza Minca w Teatrze Polskim we Wrocławiu na 21. Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu;
• 1981 - Wyróżnienie za rolę Gryziaka w filmie Agnieszki Holland Gorączka na 8. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku;
• 1987 - Nagroda dla najlepszego aktora sezonu, za role Witka Długosza w Przypadku Krzysztofa Kieślowskiego i Bolka w Magnacie Filipa Bajona na 12. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni; Złota Kaczka - nagroda miesięcznika "Film";
• 1988 - Nagroda aktorska za rolę Jacka Grochali w filmie Kobieta samotna w reżyserii Agnieszki Holland na 13. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni;
• 1991 - Nagroda indywidualna jury za role: Arka w Krollu w reżyserii Władysława Pasikowskiego, Zbycha w Kanalii w reżyserii Tomasza Wiszniewskiego i Nowaka w In flagranti w reżyserii Wojciecha Biedronia na 16. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni;
• 1992 - Złota Kaczka - nagroda miesięcznika "Film"; Nagroda główna za rolę męską, za rolę Franza Maurera w filmie Psy w reżyserii Władysława Pasikowskiego na 17. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni;
• 1994 - Nagroda "Dwa złote colty polskiego kina" za rolę Franza Maurera w filmie Psy 2. Ostatnia krew w reżyserii Władysława Pasikowskiego oraz nagroda pisma "Video Business" dla najpopularniejszego aktora polskich filmów wideo podczas 3. Video Forum w Katowicach; Nagroda aktorska za rolę Franza Maurera w filmie Psy w reżyserii Władysława Pasikowskiego na 5. Festiwalu Kina Akcji i Przygody w Valenciennes we Francji;
• 1995 - Nagroda indywidualna jury za pierwszoplanową rolę męską, za rolę Michała Suleckiego w filmie Tato w reżyserii Macieja Ślesickiego na 20. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni;
• 1996 - Złota Kaczka - nagroda miesięcznika "Film";
• 1998 - Nagroda w kategorii "Największa niespodzianka" dla aktorów z filmu Zabić Sekala w reżyserii Vladimira Michalka na 3. Wrocławskim Festiwalu Filmowym "Najnowsze kino polskie";
• 2000 - Tytuł "Najsławniejszego Polaka 1999 Roku" przyznany w plebiscycie Polskiego Radia;
• 2001 - Nagroda dla najlepszego filmu komediowego, ufundowana przez Video Studio Gdańsk, dla filmu Sezon na leszcza w reżyserii Bogusława Lindy na 26. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni;
• 2007 - Nagroda publiczności dla filmu Jasne błękitne okna na 13. Festiwalu "Lato Filmów" w Toruniu;
• 2009 - Srebrny Medal Gloria Artis - Zasłużony Kulturze.

Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, styczeń 2004; aktualizacja: listopad 2009.