Grupa utworzona w Warszawie w 1973 przez studentów warszawskich uczelni, jeden z najbardziej oryginalnych zespołów eksperymentalnych. Określa się ją mianem teatru gestu i narracji wizualnej. Oprócz spektakli organizuje również akcje teatralne zbliżone do happeningów, prowadzi teatralne warsztaty, działa jako interdyscyplinarne centrum sztuki. Akademia Ruchu należała do pierwszych zespołów w Polsce, który wyszedł na ulice tworząc widowiska w zurbanizowanej przestrzeni miejskiej. Pretekstem do tych akcji teatralnych były zwyczajne działania i proste scenki realizowane wobec przypadkowych widzów.

"Te banalne znaki banalnych zajęć i banalnych sytuacji mają jednak zawsze odcień dziwności: przekształcają to, co zwykłe, w niezwykłość." - pisał Konstanty Puzyna. - "Każą widzom, uczestnikom, przechodniom spojrzeć niespodziewanie na elementy codzienności, w której żyją wzrokiem nowym, jak na coś, czego nigdy dotąd nie widzieli - i zastanowić się , dlaczego to coś, ukazuje się nagle śmieszne albo bezsensowne, albo przeciwnie: piękno poetyckie. Działania Akademii Ruchu są więc po prostu tworzeniem w potocznym nurcie ulicznego życia coraz to innych efektów obcości. Są dokładnie tym właśnie..." ("Dialog" 1980, nr 7).

Od założenia Akademii Ruchu aż do chwili obecnej szefem grupy jest Wojciech Krukowski. Pierwszym przedstawieniem zespołu był COLLAGE z 1973. Następnie powstały m.in. LEKTORAT (1973), GŁÓD (1974), AUTOBUS (1975), LEKCEJ (1976), WIEŻA (1975) i ŻYCIE CODZIENNE PO WIELKIEJ REWOLUCJI FRANCUSKIEJ (1980). Podstawą przedstawień Akademii był oczywiście ruch - ruch, który zrywał z klasyczną pantomimą czy też scenicznym skonwencjonalizowanym gestem. Istotę stanowiła natomiast dramaturgia ruchu i tworzenie tzw. poetyki gestu codziennego. Działania fizyczne aktorów podporządkowane były strukturze przedstawienia, którą tworzyły rytm i przestrzeń. W takim układzie nie było miejsca na przypadkowy gest. Całość składała się na jasny i prosty przekaz budujący rodzaj plakatowej metafory. Charakterystyczną cechą spektakli grupy była także rezygnacja z literackich dialogów i fabuły oraz brak tradycyjnych postaci posiadających własny charakter i indywidualne cechy. Zamiast tego pojawiały fragmenty muzyczne, dźwięki, pojedyncze zdania lub tylko słowa oraz bezosobowe postacie. Do najgłośniejszych przedstawień Akademii Ruchu z lat 70. należał AUTOBUS. "(...) wyodrębniona z mroku, symboliczna grupa pasażerów rozpędzonego, upiornego pojazdu. Bezruch, który zawiera w sobie tyleż dynamiki co najbardziej spontaniczny, żywy ruch - jest to raczej obraz niż spektakl." - pisała Maria Bojarska. - "W tym jednak paradoksalnie tkwi siła 'AUTOBUSU', bo oto obraz okazuje się być mimo wszystko spektaklem: dramat narasta tu niemal niepostrzeżenie, lecz zmusza do reakcji. Może być tą reakcją protest i zniecierpliwienie, może być współuczestnictwo." ("Scena" 1976, nr 2). Akademia Ruchu kreując swój teatr plakatowej metafory odnosiła się do póz i pustych form życia społecznego i politycznego, tak jak chociażby w ŻYCIU CODZIENNYM PO WIELKIEJ REWOLUCJI FRANCUSKIEJ, który był zapisem codziennych zachowań współczesnych Polaków.

OD 1975 Akademia Ruchu zaczęła organizować akcje teatralne i rozmaite akcje środowiskowe. Pierwsze z nich przeprowadzano w przestrzeni miejskiej, m.in. EUROPA (1976), areną drugich były prywatne mieszkania, np. DOM I w Lublinie (1978), DOM II w Santarcangelo (1978). Celem tych wydarzeń było współdziałanie aktorów z widzami, szukanie nowych sposobów komunikacji między ludźmi, a wreszcie oswajanie i zinterpretowanie rzeczywistego miejsca, w którym do takiego spotkania "aranżowanego" przez Akademię Ruchu dochodziło.

W 1979 Akademia Ruchu przekształciła się w zespół profesjonalny i Ośrodek Teatralny. Wówczas zaczęły się mnożyć inicjatywy członków grupy. Realizowano warsztaty artystyczne w Polsce i zagranicą, m.in. Paryżu, Londynie, Avignonie, Brukseli i Mediolanie oraz międzynarodowe seminaria poświęcone różnym aspektom sztuki wizualnej. Akademia Ruchu poświęciła się także działaniom impresaryjnym. Dzięki jej zaangażowaniu w Polsce gościły m.in. The Living Theater i Odin Teatret, czy Piccolo Teatro d Pontedera. Prócz tego organizowała wystawy i pokazy filmów w ramach Kina Akademii Ruchu. Równocześnie powstawały kolejne przedstawienia zespołu: INNE TAŃCE (1982), ENGLISH LESSON (1982), KOLACJA. DOBRANOC (1985), KARTAGINA (1986) oraz kolejne akcje na pograniczu sztuki performance i akcji plastycznej. Podsumowaniem dokonań Akademii Ruchu z lat 80. i początku 90. był przegląd prac zespołu zorganizowany w ramach festiwalu ROZDROŻE w 1994. Akademia Ruchu zaprezentowała wówczas ŻYCIE CODZIENNE PO WIELKIEJ REWOLUCJI FRANCUSKIEJ. DWA, POLSKIE GŁOSY oraz ESEJ, który stanowił opowieść o działalności zespołu z ostatnich 12 lat. Przy tej okazji Paweł Goźliński pisał:

"Kolejne fragmenty przedstawień służyły przede wszystkim opisowi rozwoju jego scenicznego języka. Ale była to także lekcja, w jaki sposób, nie wpadając w pułapkę publicystyki, teatr może opisywać rzeczywistość, w której, jak przyznają sami 'akademicy', tkwi on po uszy. Niemożliwe jest oddzielenie od siebie tych dwóch możliwych interpretacji działalności Akademii. Świat codziennych zachowań, który jest punktem wyjścia, materią przedstawień zespołu, traktowany jest jako obszar patologii. Patologiczna jest opisywana w spektaklach rzeczywistość, w której gesty, w zależności od punktu widzenia, są albo ideologicznie zaprogramowane, albo wymuszone przez lęk. Jednak w przedstawieniu 'ŻYCIE CODZIENNE PO WIELKIEJ REWOLUCJI FRANCUSKIEJ. DWA' ujawniony został także poziom patologii w pozornie zdrowym, demokratycznym społeczeństwie. (...) W spektaklu nie używa się słów. Towarzyszy mu tylko jednostajny i niezrozumiały informacyjny szum. Nie tylko bowiem codzienność ulega rozkładowi. Także język, jak odstające od murów plakaty, odkleił się od swoich znaczeń. Zaniechanie użycia słów w spektaklu Akademii, paradoksalnie, chroni ich sens. (...) Mimo że od teatralnej rewolty lat 60. i 70. minęły lata (...), to nie prawda że dziś przy ich pomocy nie można opisać innego już, 'porewolucyjnego' i 'poawangardowego' świata. Jeśli ktoś nie wierzy, powinien odszukać Akademię Ruchu." ("Życie Warszawy" 1994, nr 275).

W latach 1979-1981 grupa tworzyła program Centrum Kultury na Grochowie, w latach 1989-1994 jej ośrodkiem było żoliborskie kino Tęcza, z którego zespół musiał się wynieść z powodu nieprzychylnej postawy władz dzielnicy. Od 1990 Wojciech Krukowski jest dyrektorem Centrum Sztuki Współczesnej w Zamku Ujazdowskim. Akademia Ruchu działa obecnie przede wszystkim jako multidyscyplinarny ośrodek sztuki współczesnej, a jej członkowie organizują autorskie przedstawienia, czasem łącząc swoje siły i występując wspólnie z nowymi projektami. W ostatnich latach grupa zrealizował m.in. SEZONOWĄ WYSPĘ 6. (1993), TANGO WODNE (1994), a ponadto takie akcje jak ŚWIATŁO i CIĄŻENIE, PRZYCHODNIA.EXIT, MAURITIUS I INNE PROPOZYCJE, TYLKO JEDNA GODZINA.

Monika Mokrzycka-Pokora sierpień 2003

Warszawa