Fotograf. Urodził się w Warszawie 27 września 1925 roku. Zmarł w Paryżu 25 listopada 2001 roku.

Studiował architekturę, jednak całe swe życie poświęcił pasji fotograficznej, którą miał odziedziczyć po swym ojcu, chirurgu dziecięcym. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych dokumentował polską rzeczywistość, życie codzienne miast i prowincji, współpracując z takimi pismami jak "Stolica", "Zwierciadło", "Ty i Ja", a w szczególności z "Polską". Kluczowe dla jego kariery okazało się spotkanie z fotografem Tadeuszem Rolke. W 1960 roku został przyjęty do Związku Polskich Artystów Fotografików.

Jego czarno-białe fotografie czasami układały się w cykle (np. "Cmentarz żydowski", 1960; "Człowiek opowiadający śmierć swojego brata", 1967; "Pierwsi klienci 'Supersamu'", 1961), fotografowi bardziej zależało jednak na "złapaniu momentu" ("Niewidome dzieci", 1961). Zdaniem Adama Mazura "wszystkie zdjęcia łączy to, że nawiązują do migawkowej estetyki bressonowskiego decydującego momentu". W tej wczesnej twórczości Kossakowskiego krytyk fotografii odnajduje oryginalny rys, porównuje je do "spojrzenia arystokraty fotografującego kraj sojuszu robotniczo-chłopskiego".

Kossakowski został zapamiętany przede wszystkim jako wnikliwy fotograf polskiego życia artystycznego. Wcześnie związał się ze środowiskiem warszawskiej Galerii Krzywe Koło, a następnie Galerii Foksal. Fotografował spektakle Tadeusza Kantora i Jerzego Grotowskiego. To jego autorstwa są zdjęcia dokumentujące "Panoramiczny happening morski" Kantora z 1967, w tym słynne zdjęcie, na którym Edward Krasiński dyryguje morskimi falami. Krasiński używał jego fotografii w swych realizacjach.

W 1970 roku Kossakowski wyjechał z Polski, na stałe osiadając w Paryżu. (Do kraju powrócił w 1989, kupił dom w Broku, nigdy jednak nie zamieszkał tu na stałe.) W Paryżu pracował jako fotograf muzealny: w Centre Creation Industrielle w Musèe des Arts Dècoratifs (1973-1978), A.R.C. Muzeum Sztuki Nowoczesnej Miasta Paryża (1982-1985) i Centre Georges Pompidou (1978-1990). Współpracował też z francuskimi wydawnictwami: Hachette, Philippe Sers, Jean Claude Lattes, L'Imprimerie Nationale.

Wyjazd z Polski wiązał się też z istotną zmianą w podejściu Kossakowskiego do fotografii. Na początku lat siedemdziesiątych odszedł od fotografii humanistycznej, z jej rysem bressonowskim, a zajął się tzw. fotografią obiektywną, z wyraźnym rysem konceptualnym. Tworzył cykle zdjęć opartych na określonych, ścisłych regułach postępowania, wyzbyte subiektywizmu i "estetyzujących" zabiegów. Pierwszym takim cyklem, który przyniósł mu popularność i był prezentowany m.in. w Musèe des Arts Decoratifs w Paryżu i Moderna Museet w Sztokholmie, było "6 metrów przed Paryżem" (1970-1971). Wszystkie 159 zdjęć składających się na tę serię zostało wykonanych 6 metrów przed tablicami drogowymi z nazwą stolicy Francji. Kossakowski za każdym razem tak kadrował zdjęcie, by tablica znajdowała się w tym samym położeniu. Tym samym ważne stawało się to, co wokół, co przypadkowe, co umykało kontroli narzuconych reguł. Anka Ptaszkowska, krytyczka sztuki, współzałożycielka Galerii Foksal i żona Kossakowskiego, wspominała:

"Chodziliśmy całymi dniami po Paryżu, z bagietką w dłoni, a Eustachy nosił swój Rolleiflex. Dostrzegał mniej więcej dziesięć razy więcej rzeczy niż ja. Pewnego dnia pokazał mi tablicę informacyjną z napisem 'Paryż'. - Warto zrobić zdjęcie - powiedział. I tak zaczęła się nasza wspaniała przygoda."

Na podobnych zasadach oparte były inne cykle Kossakowskiego z lat 70., np. "Affiches détournées" (1975-1979) dokumentujący zniszczone plakaty reklamowe i wyborcze na ulicach miasta, czy "Palisady" (1972-1977).

Kossakowski dużo podróżował. W Rzymie powstał cykl "Apostołowie" (1982), w którym sfotografował słynne rzeźby Berniniego z Bazyliki św. Piotra na Watykanie, widziane z niecodziennej perspektywy, głównie od tyłu. Fotograf wyjaśniał: "zafascynowała mnie niezmiernie współczesna, mimo upływu 400 lat, forma tych rzeźb". Krytyk Achille Perilli podkreślał "efekt dramatyczności uzyskany (...) przez rozmieszczenie struktur, przez grę wagi i przeciwwagi, przez wolumetrię w przestrzeni, w usytuowaniu na pewnej wysokości, w ciążeniu, w dominacji nad najpiękniejszym placem świata".

Wiele cykli i pojedynczych fotografii Kossakowski poświęcił zjawiskom świetlnym. W jednym z wywiadów wyjaśniał: "Istotą mojej fotografii jest światło, które traktuję jak obiekt sam w sobie. (...) Starałem się, aby światło nie było jedynie elementem modulującym przedmioty. Interesuje mnie fotografowanie tych momentów, które już więcej się nie powtórzą."

Problem ten stał się podwaliną cyklu "Światła Chartres" (1983-1990), jednego z nielicznych odstępstw Kossakowskiego od fotografii czarno-białej na rzecz zdjęć kolorowych. Przez wiele lat artysta dokumentował wielobarwne "zajączki" puszczane na posadzkę i ściany średniowiecznej katedry przez witrażowe okna. Wspominał ten proces:

"Systematycznie fotografowałem zjawiska świetlne, odwróciwszy się plecami do witraży, rejestrując efekty świetlne we wnętrzu. Fotografowałem to samo miejsce co trzy minuty, miałem takie serie kolorowych zdjęć, na przykład życie jednego miejsca przez 15 minut."

Zdjęcia zebrane zostały w albumie "Lumières de Chartres" (1990 ), który stał się sporym wydarzeniem we Francji. Podobny cykl - promieni słonecznych wędrujących po ścianach starożytnych ruin - Kossakowski wykonał w Pompejach (1990-1994), a także w bardziej prozaicznych miejscach ("Światło w korytarzu służbówki", 1984).

W Polsce jego twórczość jako autora fotograficznych reportaży, ale też fotografa-artystę przypomniała pośmiertna wystawa retrospektywna w warszawskiej Zachęcie w 2004 roku. Ogromne fotograficzne archiwum Kossakowskiego zostało w 2008 roku przekazane przez Ankę Ptaszkowską Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.

Autor: Karol Sienkiewicz, lipiec 2009.

Wybrane wystawy indywidualne:

• 1971 - "6 metrów przed Paryżem" - Musèe des Arts Decoratifs, Paryż; Moderna Museet, Sztokholm
• 1972 - "6 metrów przed Paryżem" - Galeria Altro, Rzym
• 1973 - "6 metrów przed Paryżem" - Muzeum Miasta Bolonii, Włochy
• 1989
  - Galeria ZPAF, Warszawa
  - "Apostołowie" - Galeria Foksal, Warszawa
• 1991 - "Apostołowie" - Glaeire Galea, Caen, Francja
• 1994 - "Atelier, 1964" - rue de Charenton, Paryż
• 1995 - "Apostołowie" - Galleria Spicchi dell'Est, Rzym
• 2004
  - "Eustachy Kossakowski. Fotograf" - Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
  - "Eustachy Kossakowski" - Espace EDF Electra, Fondation EDF, Paryż
• 2005 - "6 metrów przed Paryżem" - Musée Nicéphore Niépce, Chalon-sur-Saône, Francja
• 2009 - "Eustachy Kossakowski. Fotografie" - Muzeum Narodowe M.K. Ciurlionisa, Kowno, Litwa

Oficjalna strona artysty: www.eustachy-kossakowski.com.

Historia przeglądania