fot. Lucjan Fogiel/East News

Kompozytor, pedagog, krytyk muzyczny, publicysta i pisarz. Urodzony 7 marca 1911 w Warszawa, zmarł 27 września 1991 tamże.

Studiował w Konserwatorium Warszawskim, uzyskując dyplomy z teorii muzyki (1934) i kompozycji (1937) w klasach Kazimierza Sikorskiego oraz z fortepianu (1937) w klasie Jerzego Lefelda. Odbył też dwuletnie studia z zakresu polonistyki i roczne - filozofii na Uniwersytecie Warszawskim (1929-31). W latach 1938-39 pogłębiał studia kompozytorskie w Paryżu. Podczas okupacji uczestniczył w tajnym życiu muzycznym. W 1945 założył pismo "Ruch Muzyczny", którego był redaktorem naczelnym do 1948. W latach 1945-49 wykładał przedmioty teoretyczne w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie.

Obok działalności kompozytorskiej uprawiał działalność publicystyczną (m.in. od 1945 pisał felietony w Tygodniku Powszechnym), a także krytykę i publicystykę muzyczną. Jest autorem wielu książek o tematyce muzycznej oraz utworów literackich publikowanych w kraju i za granicą (również pod pseudonimami Teodora Klona i Tomasza Stalińskiego). W latach 1957-65 był posłem na Sejm PRL. W latach 1973-78 odbywał podróże zagraniczne m.in. po Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Francji, Anglii, Włoszech, Skandynawii, gdzie wygłaszał odczyty na tematy związane z kulturą polską.

Stefan Kisielewski był laureatem II nagrody na Festiwalu Muzyki Polskiej w 1955 za "Koncert na orkiestrę kameralną" (1949), I nagrody na konkursie na pieśń Mickiewiczowską w 1955 za "Bakczysaraj w nocy" na głos i fortepian (1955), Nagrody Muzycznej miasta Krakowa w 1956, Nagrody Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku w 1973, Nagrody im. Andrzeja Struga w Warszawie w 1979, Nagrody Związku Kompozytorów Polskich w 1982, Nagrody Fundacji Schmidheinystiftung w St. Gallen w 1983 za całokształt twórczości oraz prywatnej nagrody publicystycznej im. Adolfa Bocheńskiego w 1988.

Stefan Kisielewski to jedna z najbarwniejszych postaci polskiej sceny muzycznej. Twórczość kompozytorska stanowiła tylko jeden z wielu nurtów jego publicznej aktywności. Zajmował się także pracą literacką, publicystyczną i dziennikarską, był działaczem społecznym i politycznym. We wszystkich dziedzinach zajmował bezkompromisowe stanowisko, narażając się na represje komunistycznych władz, łącznie z pobiciem przez tak zwanych "nieznanych spraców". Usunięty został z Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie, gdzie wykładał przedmioty teoretyczne. Zlikwidowano na pewien czas pismo "Ruch Muzyczny", którego był założycielem i redaktorem naczelnym. Wykluczono go z Sejmu, gdzie był posłem koła katolickiego "Znak". Zakazano mu publikacji feletienów w katolickim "Tygodniku Powszechnym". Swoje książki musiał wydawać pod pseudonimem w podziemnym obiegu. Jednak mimo wszelkich szykan był prawdziwym autorytetem. Na tekstach Stefana Kisielewskiego wychowywali się młodzi dziennikarze i publicyści. Jego głos liczył się w środowisku opozycyjnych ekonomistów i podziemnych działaczy niepodległościowych.

Muzyka Kisielewskiego była na estradach filharmonicznych niemal nieobecna, zarówno ze względów politycznych, jak i z powodu konserwatyzmu neoklasycznej stylistyki, której kompozytor pozostawał wierny w całej swojej twórczości. Kisielewski traktował muzykę jako sztukę autonomiczną, a proces twórczy widział jako wielopłaszczyznową organizację dźwięków. Odrzucał wszelkie treści pozamuzyczne i estetykę romantyczną. Komponował utwory o wyrazistej formie, stosując często klasyczne schematy formalne. Jego język dźwiękowy łączy tradycyjną tonalność z nowoczesną atonalnością.

Charakterystyczny jest duży ładunek humoru i autoironii zawarty w tej muzyce, co odpowiada dobrze osobowości kompozytora - człowieka o błyskotliwej inteligencji i przekornym dowcipie. W ostatnich latach muzyka Kisielewskiego grana jest częściej - coraz wyraźniejszy staje się jej ponadczasowy charakter. Sporym powodzeniem cieszy się zwłaszcza ostatni utwór, ukończony tuż przed śmiercią kompozytora - "Koncert fortepianowy".

Ważniejsze kompozycje:

• "Kwartet smyczkowy" (1935)
• "Symfonia nr 1" (1939)
• "Danse vive" na fortepian (1939)
• "Sześć preludiów i fug" na fortepian (1943)
• "Toccata" na fortepian (1944)
• "Serenada" (wersja I) na fortepian (1945)
• "Koncert na orkiestrę kameralną" (1949)
• "Rapsodia wiejska" na orkiestrę kameralną (1950)
• "Symfonia nr 2" (1951)
• "Capriccio rustico" na fortepian (1952)
• "Pięć pieśni do słów K. I. Gałczyńskiego" na głos i fortepian (1952)
• "Siedem pieśni do słów K. I. Gałczyńskiego" na głos i fortepian (1952-54)
• "Mała uwertura" na orkiestrę kameralną (1953)
• "Intermezzo" na klarnet i fortepian (1953)
• "Suita" na obój i fortepian (1954)
• "Moto perpetuo" na fortepian (1954)
• "Suita" na fortepian (1955)
• "Perpetuum mobile" na małą orkiestrę symfoniczną (1955)
• "Bakczysaraj w nocy" na głos i fortepian (1955)
• "Capriccio energico" na skrzypce i fortepian (1956)
• "Symfonia" na 15 wykonawców (1961)
• "Suita" na flet i klarnet (1961)
• "System doktora Smoły i profesora Pierza", balet-pantomima (1962)
• "Divertimento" na flet i orkiestrę kameralną (1964)
• "Podróż w czasie" na orkiestrę smyczkową (1965)
• "Sygnały sportowe", uwertura na wielką orkiestrę symfoniczną (1966)
• "Wesołe miasteczko", balet (1968)
• "Spotkania na pustyni" dla 10 wykonawców (1969)
• "Dialogi" na 14 instrumentów (1970)
• "Cosmos I" na wielką orkiestrę symfoniczną (1970)
• "Sonata" na klarnet i fortepian (1972)
• "Serenada [wersja II] na fortepian" (1974)
• "Symfonia w kwadracie" (1974-78)
• "Impresja kapryśna" na flet solo (1982)
• "Trzy sceny burzliwe" na fortepian (1983)
• "Mała rapsodia" na klarnet i fortepian (1984)
• "Scherzo" na fagot i fortepian (1988)
• "Koncert fortepianowy" (1980-91)

Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, marzec 2002.

Historia przeglądania