Scenografka. Urodziła się 15 maja 1948 roku w Rybniku.

W 1972 roku ukończyła Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej, a trzy lata później także Podyplomowe Studium Scenografii Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Na scenie debiutowała w 1975 roku przygotowując kostiumy do "Białego małżeństwa" Tadeusza Różewicza - przedstawienia reżyserowanego przez Kazimierza Brauna we wrocławskim Teatrze Współczesnym. Rok później na tej samej scenie opracowała scenografie i kostiumy do kolejnych realizacji Brauna - "Kleopatry i Cezara" Cypriana Norwida, "Anny Liwii" Macieja Słomczyńskiego na podstawie Jamesa Joyce'a, a w 1977 roku do "Operetki" Witolda Gombrowicza.

Później współpracowała z Adamem Hanuszkiewiczem w Teatrze Narodowym. Przygotowała tu dekoracje i kostiumy do m.in. "Męża i żony" Aleksandra Fredry (1977), "Fedry" Jeana Racine'a (1977) i "Trenów" Jana Kochanowskiego (1979). Jednocześnie w latach 70. na scenie krakowskiego Teatru im. Juliusza Słowackiego pracowała z Jerzym Krasowskim projektując scenografie do m.in. "Hamleta" Szekspira (1978), "Policjantów" Sławomira Mrożka (1978) i "Wujaszka Wani" Antoniego Czechowa (1979) Tworzyła oprawę plastyczną spektakli Henryka Tomaszewskiego we Wrocławskim Teatrze Pantomimy, m.in. "Rycerzy króla Artura" (1981), "Syna marnotrawnego" (1984), "Akcji - snu nocy letniej" wg Szekspira (1986). Z Tomaszewskim pracowała i na innych scenach, również za granicą. W 1981 roku Theater der Stadt w Bonn przygotowali "Cierpienie miłosne angielskiej kotki" wg Balzaka oraz "Orfeusza i Eurydykę" wg Christophera Willibalda Glücka. Zofia de Ines opracowywała także plastycznie spektakle Krzysztofa Babickiego, m.in. "Irydiona" Zygmunta Krasińskiego w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu (1984), zrealizowanego później jeszcze w gdańskim Teatrze Wybrzeże (1986) i "Termopile polskie" Tadeusza Micińskiego na scenie krakowskiego Starego Teatru (1986). W 1988 roku przygotowała scenografię "Samobójcy" Nikołaja Erdmana w reżyserii Jerzego Jarockiego w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu. Z Jarockim współpracowała jeszcze dwukrotnie tworząc kostiumy do "Non Stop Show" wg Tadeusza Różewicza - spektaklu krakowskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej (1991) oraz opracowując, wspólnie z Wojciechem Jankowiakiem, scenografię do "Kasi z Heilbronnu" Heinricha von Kleista w na scenie wrocławskiego Teatru Polskiego (1994).

W jednym z pierwszych swoich spektakli - "Annie Liwii" zamknięta przestrzeń o pofalowanych, jakby rozpływających się ścianach podzielona została na kilka planów i dwa poziomy. Scenografka w umiejętny sposób połączyła dwa plany przedstawienia, ten realny i nierealny. W kolejnych swoich pracach Zofia de Ines przestrzeń sceny zazwyczaj traktowała w sposób rzeźbiarski, umowny i skrótowy, ze swobodą i "oddechem". Często wykorzystywała podesty, różnie zresztą opracowane, był tu i podest głęboko przepruwający scenę, podesty łamane i podesty-pochylnie. Niejednokrotnie tworzyła również w pudełku sceny "podwójną" przestrzeń ujmując w scenografii zarówno np. wnętrze pokoju, jak i świat zewnętrzny. Mówiła, że fascynuje ją architektura, przede wszystkim sakralna, a często inspiracje do swoich prac teatralnych czerpie właśnie z architektonicznych rozwiązań stosowanych w kościołach.

"Nie interesuje mnie ani sugestia przestrzeni, ani jej iluzja, lecz konstrukcja 'spotęgowanej' przestrzeni - bardziej znaczącej, większej i głębszej niż to wynika z rzeczywistych wymiarów sceny" - deklarowała Zofia de Ines. - "Fascynuje mnie rozległa, pusta niedookreślona i tajemnicza przestrzeń, w której nawet tworzywo trudne jest do scharakteryzowania" ("Zofia de Ines. Idole perwersji", Centrum Scenografii Polskiej Muzeum Śląskiego).

Zazwyczaj oszczędne, statyczne i stonowane scenografie Zofia de Ines łączy z pełnym kolorów kostiumem, uważana jest za mistrzynię w opracowywaniu kostiumu i operowaniu w nim kolorem. Lubi naturalne, szlachetne materiały, często łączy je odważnie i nietypowo, jedwab komponując ze skórą, a wełnę z lnem. Wyszukuje stare tkaniny i ubrania, które pruje i przerabia, by później, w innej formie, na powrót je wykorzystać.

"To, że kostiumy de Ines są czymś więcej niż materią" - pisała Ewa Dąbek-Degda - "potwierdziło także przedstawienie 'Na krawędzi' w choreografii Katarzyny Kmieć, przygotowane z tancerzami Teatru Rozrywki w Chorzowie we wrześniu 2006 roku, w którym pierwszoplanową rolę odegrały kostiumy pochodzące z wielu niegranych już spektakli, również te, które zaistniały wcześniej w 'Idolach perwersji' [Teatr Ekspresji w Gdańsku, reż. Wojciech Misiuro, 1991]. Użyte w nowym kontekście, uruchomione przez tancerzy o odmiennych psychofizycznych cechach niż ci, dla których powstały, zarówno w przedstawieniu 'Idoli perwersji', jak i w spektaklu 'Na krawędzi' prowokowały grę znaczeń, grę płci, obnażały bądź kreowały ukryte pragnienia i skłonności współtworzonych kostiumem postaci" ("Opcje" 2007, nr 3).

Scenografka nie toleruje tkanin sztucznych, które, jej zdaniem, odpychają szpetotą i sprawiają, że w uszytym z nich kostiumie trudno uzyskać wrażenie autentyczności. Interesuje się również modą, tą dawną i współczesną. W jej teatralnych projektach rzadko można znaleźć kostium historyczny, najczęściej jest on przetworzony, uzupełniony o współczesny detal, albo zbudowany wokół jakiegoś autentycznego fragmentu, np. starej koronki. Stroje aktorów i dekoracje potrafi traktować w sposób synkretyczny, łącząc w nich różne estetyki.

"W 'Irydionie' Krasińskiego taki synkretyzm scenografii bodaj najciekawiej manifestował się w zderzeniu kilku typów kostiumów" - pisała Barbara Osterloff. - "Tytułowy bohater, z laską ślepca w ręce, nosił wojskowy szynel - znak polskiego żołnierza tułacza, jakby wyjęty wprost z malarstwa Jacka Malczewskiego. Ale były tu i rzymskie tuniki, trochę Orientu w makijażach aktorów, były i kostiumy z epoki romantyzmu. A wszystkie miejsca akcji dramatu, Rzym cezarów, zastąpiło jedno uniwersalne rozwiązanie przestrzenne - podest, niemal pusty, uciekający w głąb sceny (...)" ("Polska plastyka teatralna. Ostatnia dekada", red. Barbara Osterloff, Agnieszka Koecher-Hensel, Warszawa 1991).

W latach 90. Zofia de Ines często pracowała z Krzysztofem Zaleskim, Krzysztofem Nazarem i Maciejem Prusem, z którym realizowała m.in. dramaty Juliusza Słowackiego - "Kordiana" w warszawskim Teatrze Dramatycznym (1993) i "Fantazego" w Teatrze Polskim we Wrocławiu (1997) oraz cykl Szekspirowski w Teatrze Polskim w Warszawie - "Ryszarda III" (1993), "Stracone zachody miłości" (1994), "Juliusza Cezara" (1996). Scenografka tworzyła także dekoracje operowe, m.in. do "Ubu Króla" Krzysztofa Pendereckiego w inscenizacji Nazara w Operze i Operetce w Krakowie (1993) i "Fausta" Charlesa Gounoda w reżyserii Marka Weissa-Grzesińskiego w warszawskim Teatrze Wielkim (1994).

Kolejne jej prace to m.in. projekty kostiumów do "Rigoletta" Giuseppe Verdiego w inscenizacji Henryka Baranowskiego w Operze Krakowskiej (2004), "Smutnej królewny" Michała Walczaka w reżyserii Pawła Aignera warszawskiego Teatru Montownia (2004), "Przypadków Pana von K." wg Heinricha von Kleista - spektaklu Ewy Wycichowskiej z Polskiego Teatru Tańca w Poznaniu (2005).

Ostatnio artystka współpracowała m.in. z Gliwickim Teatrem Muzycznym, gdzie przygotowała maski i kostiumy do widowiska plenerowego "Tsunami" (reż. Marcin Herich, 2006) i kostiumy do musicalu "Anna Karenina" (reż. Józef Opalski, 2007) oraz z warszawską sceną Teatru Ateneum. Tutaj powstały jej projekty kostiumów do "Cyrulika sewilskiego" Pierre'a Beaumarchais (reż. Gustaw Holoubek, 2006), "Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego (reż. Barbara Sass, 2006), "Sonaty jesiennej" Ingmara Bergmana (reż. Ewelina Pietrowiak, 2007) i "Powrotu do domu" Harolda Pintera (reż. Barbara Sass, 2007). Z kolei w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej przygotowała scenografię do spektaklu "W krainie czarodziejskiego fletu" Mozarta (reż. Beata Redo-Dobber, 2007) oraz kostiumy do "Magicznego Doremiku" Marty Ptaszyńskiej (reż. Hanna Chojnacka, 2008). Była autorką kostiumów do "Damy pikowej" Piotra Czajkowskiego w Operze Krakowskiej (reż. Krzysztof Nazar, 2008). W ostatnich latach pracowała też nad dramaturgią współczesną, przygotowała m.in. kostiumy do "Miłości Fedry" Sary Kane (reż. Julia Pawłowska, Teatr Polonia w Warszawie, 2007). Jej ostatnia realizacja to kostiumy do "Panien z Wilka" Jarosława Iwaszkiewicza (reż. Tomasz Konina, Teatr im. Jana Kochanowskiego w Opolu, 2009). Projekty kostiumów autorstwa Zofii de Ines można było również oglądać w kilkunastu przedstawieniach Teatru Telewizji, m.in. w "Peryklesie" (reż. Maciej Prus, 1995) i "Koriolanie" (reż. Mirosław Bork, 1995) Williama Szekspira oraz w "Adriannie Lecouvreur" Ernesta Legouve'a i Eugeniusza Scribe'a (reż. Mariusz Treliński, 1997).

Nagrody i odznaczenia:

• 1980 - Wyróżnienie za scenografię do "Świętoszka" Moliera w reżyserii Marcela Kochańczyka w Teatrze Powszechnym w Warszawie na 20. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych;
• 1993 - Złota Maska za scenografię do "Słowika cesarza" i "Księżniczki na ziarnku grochu" Hansa Christiana Andersena w reżyserii Zofii Rudnickiej w Teatrze Rozrywki w Chorzowie;
• 1994 - Tytuł osobowości sezonu w ogólnopolskim rankingu teatralnym III program Polskiego Radia;
• 1996 - Zasłużony Działacz Kultury;
• 2002 - Nagroda jury młodzieżowego za scenografię do spektaklu "Rewizor" Mikołaja Gogola w inscenizacji Krzysztofa Zaleskiego z warszawskiego Teatru Ateneum na 1. Festiwalu Klasyki Europejskiej w Rzeszowie.

Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, marzec 2006; aktualizacja: październik 2009.

Historia przeglądania