Wersja beta portalu
Napisz do nas 
22 marca 2010

instytucje kultury w Polsce centra kultury muzea galerie filharmonie, opery, inne teatry i grupy teatralne biblioteki, zbiory, archiwa uczelnie artystyczne
Instytucje kultury polskiej na świecie
Instytuty Polskie inne instytucje

Wydawca:
Instytut Adama Mickiewicza
ul. Mokotowska 25
00-560 Warszawa
tel. (+48 22) 44 76 100
www.iam.pl 
o nas  redakcja@culture.pl  zamów newsletter 
Miron Białoszewski
języki: polski 
 

Poeta, prozaik, dramatopisarz, urodzony 30 lipca 1922 w Warszawie, zmarł 17 czerwca 1983 tamże.

W okresie okupacji zadał maturę na tajnych kompletach i rozpoczął studia polonistyczne. Przeżył powstanie, po jego kapitulacji został wywieziony na przymusowe roboty do Niemiec. Uciekł z transportu i po zakończeniu wojny wrócił do Warszawy. Pracował najpierw na Poczcie Głównej, później, w latach 1946-1951 jako dziennikarz w "Kurierze Codziennym" i "Wieczorze". W latach 1951-1955 utrzymywał się ze współpracy z pismami dla dzieci i młodzieży ("Światem Młodych" i "Świerszczykiem-Iskierką"), dla których pisał, częściowo wspólnie z Wandą Chotomską, wiersze i piosenki. Choć pierwsze utwory opublikował już w 1947 (wiersz "Chrystus powstania" w tygodniku "Warszawa" i opowiadanie "Ostatnia lekcja. Wspomnienie okupacyjne" w "Walce Młodych"), za datę właściwego debiutu uznaje się rok 1955. Wtedy bowiem poezja Białoszewskiego została zaprezentowana (z wprowadzeniem Artura Sandauera) w "Życiu Literackim" w ramach "Prapremiery pięciu poetów", obok wierszy Herberta, Harasymowicza, Czycza i Drozdowskiego. W tym samym roku Białoszewski drukuje na łamach "Twórczości" "Karuzelę z madonnami", a w 1956 wychodzi jego tomik poetycki "Obroty rzeczy", złożony z wierszy pisanych w latach 1952-1955, z których wyboru dokonał Sandauer.

Książka ta wzbudziła ogromne zainteresowanie krytyki i czytelników. Próbowano znaleźć formułę opisującą twórczość poetycką Białoszewskiego, zarówno tę zawartą w pierwszym tomiku, jak i w następnych - "Rachunku zachciankowym" (1959), "Mylnych wzruszeniach" (1961), "Było i było" (1965), "Odczepić się" (1978), oraz wyborach, zawierających także teksty wcześniej nie drukowane: "Wiersze" (1976), "Poezje wybrane" (1976) i tomiku w serii "Poeci polscy" (1977).

Mimo wysiłków krytyki Białoszewski pozostał przez całe życie "poetą osobnym". Jego twórczość z trudem daje się poddawać klasyfikacjom, niełatwo znaleźć twórców mu pokrewnych. Generacyjnie związany z pokoleniem wojennym (Baczyński, Gajcy, Różewicz, Szymborska, Herbert) znacznie odbiegał od nich poetyką swojej twórczości. Z wyboru był outsiderem, nie uczestniczył w życiu politycznym, unikał wiązania się z organizacjami i grupami poetyckimi.

Tym, co charakteryzuje jego poezję, oprócz związków z XX-wieczną awangardą, jest pogłębiona refleksja nad językiem, dlatego bywa często określany mianem "poety lingwistycznego". W swoich wierszach wykraczał poza granice przyjętego języka literackiego, rozbijał jego schematyzm. Interesowały go takie zjawiska jak mowa wykolejona, zakłócona błędem lub nieporadnością, bełkotliwa gadanina, przejęzyczenia i przypadkowe zbiegi okoliczności językowych, inercja i automatyzm. Odwoływał się do języka mówionego, potocznego i dziecięcego, nieustannie wypróbowując granice systemu językowego. Gra ze słowem nie stała się w jego twórczości celem samym w sobie, zawsze była poszukiwaniem sposobu na właściwy opis rzeczywistości.

Białoszewski jeszcze przed opublikowaniem debiutanckiego tomu poezji zaczął działać również w dziedzinie teatru - w 1955 wraz z Lechem Emfazym Stefańskim i Bogusławem Choińskim założył prywatny, eksperymentalny Teatr na Tarczyńskiej, gdzie wystawił m.in. "Wiwisekcję", "Kabaret", "Szarą mszę" i "Wyprawy krzyżowe". Po jego rozpadzie Białoszewski założył w swoim mieszkaniu na placu Dąbrowskiego Teatr Osobny wraz z malarzem Ludwikiem Heringiem i aktorką oraz malarką Ludmiłą Murawską - napisał dla niego m.in. "Osmędeuszy", "Działalność". Zbiór programów i tekstów tego teatru został wydany w roku 1971 ("Teatr Osobny"), a wpływ myślenia teatralnego daje się zauważyć również w jego poezji.

Proza Białoszewskiego to również swego rodzaju gra z językiem i przyzwyczajeniami czytelniczymi. Autor wybiera formy sytuujące się na granicy ogólnie przyjętej literackości - pamiętnik, dziennik, reportaż, wykorzystując wiele form języka. Zaciera różnice gatunkowe utworów, przeplata niekiedy prozę i poezję prowadząc także nieustanną grę pomiędzy światem fikcji kreowanym przez narratora a biografią autora. Opublikowany w 1970 "Pamiętnik z Powstania Warszawskiego" wykorzystał formę opowieści ustnej do opisu powstania z perspektywy cywila, dokonanego w sposób pozbawiony patosu, zwyczajny. Okazał się dziełem wybitnym, oryginalnym, a jednocześnie sprawiającym wrażenie dużej autentyczności. Kolejne tomy prozy: "Donosy rzeczywistości" (1973), "Szumy, zlepy, ciągi" (1976) i "Zawał" (1977) czy "Rozkurz" (1980) to pisane w specyficzny dla Białoszewskiego sposób relacje z codziennych zajęć pisarza, spotkań z przyjaciółmi, dziennych i nocnych włóczęg. Wydane pośmiertnie, lecz przygotowane przez autora "Obmapywanie Europy" i "AAAmeryka" to z kolei zaskakujące w formie opisy podróży po Europie i Stanach Zjednoczonych.

Miron Białoszewski zgodnie uznawany jest za jedną z najistotniejszych postaci literatury polskiej wieku dwudziestego i, równie zgodnie, za postać wyjątkową i jedyną w swoim rodzaju, zarówno jeżeli chodzi o poetykę twórczości, jak i filozofię życia.

Bibliografia

Poezja:
  • "Obroty rzeczy", Warszawa, PIW, 1956.
  • "Rachunku zachciankowy", Warszawa, PIW, 1959.
  • "Mylne wzruszenia", Warszawa, PIW, 1961.
  • "Było i było", Warszawa, PIW, 1965.
  • "Odczepić się" Warszawa, PIW, 1978.
  • "Wiersze" Warszawa, PIW, 1976.
  • "Wiersze" Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1976).
  • tomik w serii "Poeci polscy" Warszawa, Czytelnik, 1977 .
  • "Trzydzieści lat wierszy" Warszawa, PIW, 1982.
  • "Stara proza. Nowe wiersze." Warszawa, PIW,1984.
  • "Oho", Warszawa, PIW, 1985.
Proza:
  • "Pamiętnik z Powstania Warszawskiego" Warszawa, PIW, 1970.
  • "Donosy rzeczywistości" Warszawa, PIW,1973.
  • "Szumy, zlepy, ciągi", Warszawa, PIW, 1976.
  • "Zawał", Warszawa, PIW, 1977.
  • "Rozkurz", Warszawa, PIW, 1980.
  • "Obmapywanie Europy. AAAmeryka. Ostatnie wiersze", Warszawa, PIW 1988
  • "Teatr osobny. 1955-63" Warszawa, PIW, 1971.

Autor: Bartłomiej Szleszyński, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, marzec 2003.

Zobacz również: Teatr Mirona Białoszewskiego

Historia przeglądania




OSTATNIO DODANE
"Płeć? Sprawdzam!" - wystawa w Zachęcie
19 marca - 13 czerwca 2010
Henryk Giedroyc podczas uroczystości stulecia Jerzego Giedroycia
27 lipca 2006
W Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie - ul. Dobra 56/66 - do końca marca trwa kiermasz książek wydawnictwa słowo/obraz terytoria.
British Library udostępniła w internecie - sounds.bl.uk/chopin - ponad 1,5 tys. wczesnych nagrań dźwiękowych utworów Fryderyka Chopina sprzed 1958 roku. Najstarsze nagranie pochodzi z roku 1905.
Między 18 i 31 marca w sześciu miastach Polski - Warszawie, Krakowie, Katowicach, Łodzi, Poznaniu, Gdańsku - 10. Tydzień Kina Hiszpańskiego.
8. Festiwal Nowego Filmu Polskiego - Filmland Polen 2010 w Hanowerze, Hamburgu, Lubece i Bremie. 32 filmy fabularne, krótkometrażowe, dokumentalne oraz animowane. Pokazy od marca do grudnia, raz w miesiącu w 4 miastach.
W Toruniu, Szczecinie, Katowicach, Krakowie, Warszawie, Wrocławiu, Poznaniu, Łodzi i Lublinie odbędą się projekcje przeglądu Węgierskiej Wiosny Filmowej - 23 marca - 1 maja.
W sobotę, 20 marca, rozpoczął się 31. Przegląd Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu. Przegląd potrwa do 28 marca.
30. Warszawskie Spotkania Teatralne - największy przegląd teatralny w kraju potrwa od 11 do 28 kwietnia.
18. Olsztyńskie Spotkania Teatralne rozpoczęły się 20 a zakończą 28 marca galą teatralną z okazji Międzynarodowego Dnia Teatru.
Specjalny numer Zeszytów Literackich nr 109, który rozpoczyna 28. rok istnienia pisma, poświęcony jest w całości Fryderykowi Chopinowi.
W dniach 22-29 kwietnia w Moskwie odbędzie się 3. edycja festiwalu "Wisła", w czasie którego pojawią się najciekawsze polskie filmy ostatnich lat. Replika festiwalu w Kaliningradzie od 15 maja. Szczegóły na stronie www.festiwalwisla.pl.
Pokaz filmów o Fryderyku Chopinie na uniwersytecie Northeastern Illinois w Chicago (NEIU), przygotowany przez Wydział Języków Obcych NEIU, potrwa do 15 kwietnia.
29 marca mija 130. rocznica śmierci Henryka Wieniawskiego.
"Magiczne drzewo" Andrzeja Maleszki zdobyło Nagrodę BAMmie dla najlepszego pełnometrażowego filmu dla dzieci na 12. Annual BAM Kids Festival organizowanym przez Brooklyn Academy of Music - jedną z bardziej cenionych instytucji kulturalnych Nowego Jorku.
Polska Agencja Prasowa ustanowiła Nagrodę PAP im. Ryszarda Kapuścińskiego. PAP chce nagradzać autorów tekstów informacyjnych, ale też dziennikarzy radiowych i telewizyjnych. Kandydatury do 1. edycji można zgłaszać do 14 stycznia 2011 roku; laureaci zostaną przedstawieni w marcu 2011.
Józef Hen, Andrzej Pilipiuk i Piotr Paziński znaleźli się w gronie pisarzy zaproszonych na rozpoczynającą się 22 marca Radomską Wiosnę Literacką.
XIII wieczory z muzyką Karola Szymanowskiego i Fryderyka Chopina odbędą się w dniach 22-25 marca w Akademii Muzycznej w Katowicach. Ideą przewodnią festiwalu jest zestawienie twórczości Szymanowskiego ze spuścizną innych klasyków XX wieku.



© Copyright by Instytut Adama Mickiewicza. Wszelkie prawa - jeśli nie zaznaczono odrębnie - w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych materiałów zamieszczonych na stronie www.culture.pl
jest bez zgody wydawcy zabronione.
www.culture.pl ISSN 1734-0624 Nr 3003 | www.iam.pl
realizacja: www.ornak.pl | grafika: Marek K. Zalejski
MAPA WITRYNY