Artystka sztuk wizualnych. Tworzy prace wideo, rzeźby, instalacje, fotografie, jest autorką performensów. Urodziła się w 1966 roku we Wrocławiu. Mieszka i pracuje w Warszawie.

Anna Baumgart studiowała na Wydziale Rzeźby PWSSP w Gdańsku, dyplom uzyskała w roku 1994 w pracowni prof. Franciszka Duszeńki (była tam również związana z pracownią Innych Mediów). W latach 1994-96 współtworzyła gdańską Galerię Delikatesy Awangardy, Forum Sztuki Współczesnej Galeria Gazownia, a także realizowała projekt Salon Sztuki Wideo. W 1994 roku utworzyła (z Norbertem Walczakiem) grupę artystyczną "Ogon żółwia", a w 1998 powołała Biuro Inicjatyw Twórczych. Wraz ze ze Zbigniewem Liberą założyła kawiarnię artystyczną Cafe Libera/Baumgart (później Cafe Baumgart) przy Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie (działała w latach 1999-2006). Od roku 2005 związana z warszawską galerią lokal_30.

Prace Anny Baumgart znajdują się w prestiżowych kolekcjach sztuki, m.in. Hauser &Wirth, FRAC-Fonds Régional d'Art Contemporain Poitou-Charentes, Zachęty Narodowej Galerii Sztuki, MAAK Collection, Śląskiego Muzeum Sztuki.

Twórczość Anny Baumgart zaliczana jest do nurtów sztuki krytycznej i sztuki feministycznej. Artystka rozpoczęła karierę debiutanckim performance "Fulguration" (1995). Jej wczesne prace wyrastały z ducha namysłu nad naturą, z idei głębokiej ekologii, rozumianej jako postawa estetyczna oraz filozoficzna i poszukiwanie tego, co pierwotne, archetypiczne. Tworzyła w tym okresie prace z wykorzystaniem takich materiałów jak ziemia ("Szafy", 1994), drewno, powietrze, woda. Na pierwszej wystawie indywidualnej w 1995 roku w Galerii Wyspa pokazała realizację "Timszel", w której w metaforyczny sposób przypomniała o zniszczeniach, jakich dopuszcza się człowiek dążąc do podporządkowania sobie natury. W krąg problematyki ekologicznej wpisane były też jej prace z cyklu "Trofea" (1996).

Równolegle z rozbudzaniem u odbiorców wrażliwości ekologicznej w sztuce Anny Baumgart pojawił się wątek feministyczny, który mocno zdominuje kolejny okres jej twórczości. W roku 1996 w pracy "Ta, która skacze poza wszelki strach" artystka odniosła się do problemu kobiet zagrożonych mastekomią, w innych, np. "Aby niepohamowana furia została zniszczona" (1996), kładła nacisk na relacje między płciami, tym co "kobiece" i "męskie". W minimalistycznych realizacjach z tego okresu często wykorzystywała przyrządy elektroniczne, takie jak dyktafon, głośnik, mikrofon, ekran ciekłokrystaliczny, kontrastujące z tym, co biologiczne, miękkie, kobiece. Jej prace były silnie nacechowane emocjami i odnosiły się do osobistych doświadczeń.

Od roku 1997 Anna Baumgart zaczęła realizować filmy wideo, w których poruszała kwestie skrępowania jednostki przez kulturowe wzorce zachowań, będące źródłem problemów w wyrażaniu własnej płciowości, budowaniu relacji między kobietą a mężczyzną, rodzicami a dziećmi czy też stanowiące podstawę dla utrwalania stereotypów w edukacji dziewczynek i chłopców ("Wszystko, co ona robi", "Kto mówi", "Zima", "Mała kolekcja doraźnych epitafiów", "Utracona niewinność jednoznacznych interpretacji", 1997-1998). Jej prace wideo, często zbliżone w formie do reportażu lub teledysku, analizują sposoby manifestowania się kobiecości, przedstawiają uwarunkowania społeczne niesatysfakcjonujących związków emocjonalnych, budowanych zgodnie z przypisaną kobiecie rolą żony i matki. W filmach Baumgart kobiecość przejawia się jako funkcja tego, co męskie i znajduje dowartościowanie jedynie w relacji z mężczyzną. Artystka udziela w nich głosu anonimowym kobietom, np. w filmie "Prezerwatywy, pieniądze, money, lady - no problem" (1999) opowiada o sprzątaczce z trudem utrzymującej trójkę dzieci z nieformalnego związku z cudzoziemcem, z którym porozumiewa się za pomocą kilku zaledwie słów. "Matka" (1999) pokazuje trudną relację między matką a córką, nacechowaną fizycznym wstrętem kobiety do własnego dziecka. W tym okresie Anna Baumgart konstruowała filmy za pomocą metod nawiązujących do estetyki fotomontażu, wykorzystywała w nich elementy found footage'u, a także wprowadzała elementy żywego dialogu: rozmowy, które przeprowadzała z bohaterkami i bohaterami swoich prac.

W 2001 roku Anna Baumgart zrealizowała dwa nowe projekty, otwierające większy w zamierzeniu cykl zatytułowany "Prawdziwe?". Artystka wybrała krótkie fragmenty dwóch filmów fabularnych, które zrobiły na niej kiedyś duże wrażenie, "Lecą żurawie" Michaiła Kałatozowa oraz "Misia" Stanisława Barei, i za pomocą cyfrowej technologii wkleiła do nich swoją postać w miejsce partii odgrywanych przez aktorki, wchodząc tym samym w ich filmowe role. Powstały dwa półtoraminutowe epizody wyświetlane w pętli. Mamy tu do czynienia z odwrotną sytuacją do tej znanej z filmu Woody'ego Allena "Purpurowa róża z Kairu", gdzie to aktor opuszcza fikcję filmu i wchodzi w realne życie. Baumgart podejmuje grę między własną tożsamością, a tożsamością fikcyjnych bohaterek, jakby testując inne scenariusze na życie zapisane w kulturowych konwencjach. Wiera/Anna z "Lecą żurawie" policzkuje niekochanego mężczyznę, aby jednak w końcu mu ulec, Ola/Anna z "Misia" naiwnie wierzy w kłamliwe przechwałki i obietnice podziwianego mężczyzny. Obie realizacje są krytycznym komentarzem do roli, jaką społeczeństwo przypisuje kobietom - podrzędnej w stosunku do ról przeznaczonych dla mężczyzn.

W pracach z 2002 roku, podwójnych, fotograficznych portretach "Matki i córki" oraz realizacji rzeźbiarskiej "Dostałam to od mamy", Anna Baumgart w innych mediach powraca do tematu szczególnej relacji wiążącej matkę z córką. Artystka pokazuje potencjalną konfliktowość tego związku uczuciowego nacechowanego miłością, ale nierzadko też cierpieniem, rywalizacją i dążeniem do dominacji. Na zdjęciach zapożyczonych z kolorowych pism kobiecych, które przetworzyła w podwójne portrety, matki i dorastające córki są ładne i podobne do siebie jak siostry. Ta wyidealizowana, medialna kreacja niepokoi i budzi sprzeciw, stąd sielankowy nastrój zaburzają dodane przez Baumgart symbole dolorystyczne z ikonografii chrześcijańskiej, takie jak ciernie czy przebite, gorejące serca. U podstawy każdej fotografii artystka umieściła też cytaty przypominające stylem teksty z gazetowych poradników, np. "Dlatego najważniejszym obowiązkiem matki jest dać córce fajnego ojca". W pracy "Dostałam to mamy" Baumgart kontynuuje temat, przedstawiając dwie stiukowe postacie kobiece w ślubnych sukniach (artystka i jej córka). Piękne panny młode w identycznych pozach i strojach, jakby wyjęte wprost z kobiecych marzeń o szczęściu, mają jednak na bosych stopach krwawe stygmaty. Córka dostaje od matki nie tylko urodę i suknię ślubną, ale również cały bagaż tradycji i schematów wpisanych w patriarchalny system, niezmienny od pokoleń.

W roku 2004 Anna Baumgart zrealizowała projekt wideo "Ekstatyczki, histeryczki i inne święte", w którym poruszyła problem autodestrukcyjnych zachowań kobiet. W filmie formalnie zbliżonym do formuły dokumentalnej przedstawiła bogaty repertuar gestów o charakterze autoagresji (cięcie ciała, wymiotowanie, wyrywanie włosów, gryzienie swojego ciała, krzyki i wycie), odgrywanych do kamery przez filmowane bohaterki (zaprzyjaźnione z artystką kobiety, nieznajome z ogłoszenia oraz samą autorkę). Wszystkie zachowania odtworzone na potrzeby tej pracy mają pierwowzory w rzeczywistych sposobach okaleczania ciała przez kobiety.

"Autoagresja to rodzaj donosu na kulturę, w której zostaliśmy wychowani. Taka nadekspresja kobiet jest tym, czego mężczyźni się boją, bo to nieracjonalne i może nad nimi zapanować. To kobiecość w postaci nieakceptowalnej społecznie, bo przecież kobieta ma być łagodna, potulna spokojna i zadowolona, a nie wrzeszcząca, ekstatyczna, histeryczna" - mówi Baumgart.

Materiał filmowy składa się z dwóch części.

"Każdą część zrobiłam według innego kodu. Pierwsza jest faktycznie parateatralna, przerysowana. Muzyka podkreśla groteskowy wymiar tego, co robią moje bohaterki. Ale ta część jest też 'glamour'. (...) Te kobiety są umalowane, ładnie ubrane, przygotowane jak do wyjścia. I one rzeczywiście idą na spotkanie, ale same z sobą. To, co robią, zdarza się zawsze w czterech ścianach, w mieszkaniu, domu - i to jest charakterystyczne dla kobiet."

Druga część jest paradokumentalnym nagraniem z udziałem pewnej kobiety, która zgodziła się pokazać przed kamerą to, co robi w domu. Bohaterka filmu ma za świadka swoich zachowań kilkuletnią córkę, traktującą histeryczne krzyki matki jako rzecz normalną. Wątek matki i córki oraz "dziedziczenia" pewnych zachowań czy gestów pojawia się też w trzeciej części filmu.

Podobnie jak we wcześniejszych realizacjach Anny Baumgart, także w przypadku "Bombowniczki" (2004) inspiracją do powstania pracy była autentyczna historia, indywidualny przypadek kobiety wpisujący się w system opresyjnych konwencji społecznych. Artystka odnosi się w niej do ekstremalnej sytuacji samotnych kobiet decydujących się na urodzenie dziecka. Rzeźba, silikonowy odlew z ciała modelki, przedstawia stojącą postać dziewczyny w widocznej ciąży, ubraną jedynie w krótką, czerwoną spódniczkę, która odsłania łono. Dziewczyna ma zaciśniętą pięść, a twarz skrytą za różową maską świni. Ciąża, czyli stan błogosławiony, została tu przedstawiona zupełnie inaczej niż nakazuje tradycja. Mamy przed oczami wizerunek zbuntowanej, pewnej siebie kobiety. Nie jest uzbrojona, ale tkwi w niej widoczny potencjał agresji, który może zostać wyzwolony, gdy kobieta poczuje się osaczona przez społeczeństwo. Praca eksponowana jest na czerwonym tle, co w zestawieniu z bielą ciała figury nasuwa skojarzenia z symboliką flagi narodowej. Biało-czerwona kolorystyka karze spojrzeć na tę pracę jak na współczesną Polonię, alegorię państwa pod postacią kobiety-matki. Polonia nie jest już ofiarą, lecz wojowniczką, chociaż świńska maska wskazuje na jej społeczne odrzucenie. W wielu kulturach świata świnia symbolizuje nieczystość, seksualne rozpasanie, ale również płodność i naturę. "Bombowniczka" to zatem współczesne wcielenie pogańskiej bogini.

"To bardzo mocna praca, niejednoznaczna, pełna siły, wręcz agresji. Podczas gdy hołubiony przez tradycję obraz matki wyklucza jakiekolwiek negatywne uczucia, artystka przedstawia inny wizerunek: zbuntowanej i pewnej siebie kobiety. Anna Baumgart porusza w tej pracy wiele bolesnych wątków - sytuację samotnej, zdanej na siebie samą matki - a jej protest wobec społeczeństwa porównuje wręcz do bezradności ludzi zniszczonych wojnami, polityką agresji i przemocy, pozbawionych praw, których skrajną reakcją jest terroryzm" - pisze Alicja Bielawska.

Medialne wizerunki przemocy stały się punktem wyjścia kolejnych realizacji rzeźbiarskich Anny Baumgart. W 2004 roku powstała praca bez tytułu przedstawiająca postać mężczyzny stojącego na kartonowym pudle, ubranego w baletową spódniczkę i z twarzą zasłoniętą maską szczura. Artystka skopiowała jego pozę ze zdjęcia prasowego ukazującego torturowanych i poniżanych więźniów w Abu Ghraib. To druga rzeźba Baumgart z serii postaci o zasłoniętych twarzach. Ich kontynuacją są realistyczne rzeźby "Weronika AP" (2006) i "Natascha Kampusch" (2006), każda o wysokości około metra. Obie przedstawiają kobiety-ofiary i obie powstały na podstawie fotografii prasowych, które obiegły cały świat.

"Weronika", kobieta poparzona w londyńskim metrze podczas zamachu terrorystycznego w 2005 roku, zasłania twarz specjalnym opatrunkiem kojącym. Tytuł pracy nawiązuje do biblijnej Weroniki, która podczas drogi na Golgotę podała Jezusowi kawałek płótna, aby otarł twarz z potu i krwi, a jej odbicie w cudowny sposób zachowało się na tkaninie. Przeniesienie dwuwymiarowego zdjęcia w trójwymiarową przestrzeń rzeźby Baumgart podkreśliła malując jedynie przód figury - tył pozostał płaską, białą plamą. W pracy "Natascha" artystka w podobny sposób wykorzystała medialny obraz Austriaczki więzionej przez osiem lat przez porywacza. Na wpół pomalowana rzeźba przedstawia dziewczynę w momencie uwolnienia przez policję, szczelnie zakrytą granatowym kocem. Również w tym przypadku rzeźba pomalowana jest tylko z przodu, jakby artystka chciała podkreślić, że media ukazują jedynie niektóre wymiary rzeczywistości.

Z 2007 roku pochodzi "Lady Dark", przedstawiająca zjeżdżającą po linie zakapturzoną postać w habicie i z karabinem. Praca powstała na podstawie fotografii Reutersa pokazującej ćwiczenia antyterrorystyczne duchownych. Rzeźba pomalowana na złoto jest przystosowana do powieszenia pod sufitem.

Krytykę obrazowania w mediach wyraża Baumgart również w pracy "Mur" z cyklu "The Hypothesis of the Stolen Image" (2008). Jej pierwowzorem dokumentalnym jest słynne zdjęcie mieszkańców Berlina Wschodniego z 13 sierpnia 1961 roku, przedstawiające ich w momencie przedostawania się na drugą stronę nowo wzniesionego Muru Berlińskiego. Przeniesione w trzeci wymiar instalacji rzeźbiarskiej postacie z fotografii biegną ze swoim tobołkami, wychylają się z okien, aby wyskoczyć, wspinają po murze. Artystka zastosowała tu technikę znaną ze swoich wcześniejszych realizacji i pokryła farbą tylko te partie postaci, które są widoczne na zdjęciu. Tytuł cyklu, "Hipoteza skradzionego obrazu", jest nawiązaniem do tytułu filmu Raoula Ruiza z 1979 roku zainspirowanego twórczością krytyczną Pierre'a Klossowskiego. Artystka pyta w swojej pracy:

"Co hipotetycznie mogłoby się stać, gdyby dwa ukradzione spojrzenia spotkały się i zaczęły żyć własnym życiem bez kontroli autorów oryginalnych zdjęć, tworząc nową hybrydyczną narrację pomiędzy rzeczywistością i fikcją. Ta nowa narracja nie jest jeszcze utrwalona na fotografii, staje się zatem hipotezą [nieistniejącego] zdjęcia."

Innego rodzaju ingerencją w historię jest wspólny projektu Anny Baumgart i Agnieszki Kurant "(...)" ("Wielokropek", 2010), związany z rekonstrukcją kładki na ulicy Chłodnej w Warszawie, która w 1942 roku łączyła przez kilka miesięcy tzw. małe i duże getto. Artystki zaprojektowały tymczasową rzeźbę konceptualną w formie ortograficznym "znaku opuszczenia", przerwy w narracji - wielokropka zamkniętego w nawiasie, wykonanego ze srebrzystej folii mylarowej. "Wielokropek" ma być rzeźbą podróżującą, która będzie się pojawiała w miejscach konfliktów i wypartych z pamięci zdarzeń historycznych.

Autor: Ewa Gorządek, lipiec 2010.

Nagrody i stypendia:

• 1995 - nagroda Wojewody Gdańskiego za najciekawszy debiut 1994 roku;
• 2001 - stypendium Fundacji Kultury;
• 2005 - stypendium Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Wybrane wystawy indywidualne:

• 2008
  - "Hypothesis of the Stolen Image", Galeria Żak | Branicka, Berlin.
• 2007
  - "B9", lokal_30, Warszawa.
• 2006
  - "Weronika AP / Common Terror", lokal_30 / Galeria Le Guern, Warszawa;
  - "Prawdziwe?", Instytut Polski, Rzym.
• 2005
  - "Projected Visions. Video Art in Poland", Goethe-Institut i Macedonian Museum of Contemporary Art, Thessaloniki;
  - "Ekstatyczki, histeryczki i inne święte", Galeria Potocka, Krakow.
• 2004
  - "Kolekcja wstydliwych gestów" (z Birgit Brener), Galeria Zachęta, Warszawa;
  - "Ekstatyczki, histeryczki i inne święte", PGS, Sopot.
• 2003
  - "Videospriz", Studio Tommasco, Triest;
  - "Pretty Communications", Galeria Priestor for Contemporary Arts, Bratysława.
• 2002
  - "Wianek cierniowy i różą. Anna Baumgart i Aleksandra Polisiewicz", Galeria XX1, Warszawa.
• 2001
  - "Prawdziwe?", Galeria Zachęta, Warszawa.
• 1999
  - "Filmy o miłości", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa.
• 1995
  - "Timszel", Galeria Wyspa, Gdańsk.

Wybrane wystawy zbiorowe:

• 2008
  - "Quotes", NADA'08, lokal_30 show, Miami;
  - "Efekt czerwonych oczu", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa;
  - "Double Perception", LISTE'08, lokal_30 show, Bazylea;
  - "HEARTQUAKE", Museum on the Seam, Jerozolima;
  - "Don't Worry - Be Curious!", 4th Ars Baltica Triennial of Photographic Art, Neue Gesellschaft Fur Bildende Kunst (NGBK), Berlin; Casino Luxembourg - Forum d'Art Contemporain, Luksemburg; Andrejsala, Ryga.
• 2007
  - "Videozoom BizArt", Szanghaj;
  - "Don't Worry - Be Curious!", 4th Ars Baltica Triennial of Photographic Art, Stadtgalerie Kiel; KUMU - Art Museum of Estonia, Tallin.
• 2006
  - "Kołysanka dla Anny", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa;
  - "Mise en Scene", MAMA Showroom for Media and Moving Art, Rotterdam;
  - "Embrace", Preview Berlin, lokal_30 show, Berlin;
  - "You Can't Come Closer", lokal_30 at Cell Project Space, Londyn;
  - "RomaEuropa Festival 2006", Rzym.
• 2005
  - "Madonna", Kunsthaus Dresden, Stadtische Galerie fur Gegenwartskunst;
  - "POLKA - Medium, Cień, Wyobrażenie", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa;
  - "Egocentryczne, niemoralne, przestarzałe. Współczesne wizerunki artystów", Galeria Zachęta, Warszawa;
  - "Absolwent", Wyspa Institute of Art, Gdańsk;
  - "Dzień Matki", Galeria XX1, Warszawa.
• 2004
  - "Pod flagą biało-czerwoną. Nowa sztuka z Polski", Estonian Art Museum, Tallin; Contemporary Art Centre (CAC), Wilno; National Centre for Contemporary Arts (NCCA), Moskwa;
  - "Za czerwonym horyzontem", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa; National Centre for Contemporary Arts (NCCA), Moskwa;
  - "Piękno, czyli efekty malarskie", Galeria Bielska, Bielsko-Biała;
  - "Made in Poland", Strasburg;
  - "Terra Polska", Galerie am Kino, Berlin;
  - "Videozoom - Polish Video Artists", Sala 1, Rzym;
  - "Pretty communications", Gallery Presstor, Bratysława;
  - "Coop-Festival", Bukareszt;
  - "Videoformes 2004", Clermont-Ferrand.
• 2003
  - "Coop Festival", National Museum of Contemporary Art (MNAC), Bukareszt;
  - "Videozoom - Polish Video Artists", Palazzo San Carluccio, Viterbo;
  - "Biały Mazur - Kunstlerinnen aus Polen", Neuer Berliner Kunstverein, Berlin;
  - "Integration", Galeria Program, Warszawa.
• 2002
  - "Pejzaż semiotyczny", Charim Galerie, Wiedeń (artLab);
  - "Rzeczywiście, młodzi są realistami", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa.
• 2001
  - "Kobieta o kobiecie", Galeria Bielska, Bielsko-Biała;
  - "Male", The Gallery of Contemporary Art Celje.
• 2000
  - "Scena 2000", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa.
• 1999
  - "Wobec Apokalipsy", Galeria Bielska, Bielsko-Biała;
  - "Public Relation", Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk.
• 1998
  - "At the Time of Writing", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa.
• 1997
  - "Wobec Apokalipsy", Galeria Spiż, Gdańsk.
• 1996
  - "Biennale Nowej Sztuki", BWA, Zielona Góra;
  - "Avantgarde Delicatessen", Kunstraum, Dusseldorf;
  - "Status Quo", Muzeum Narodowe, Warszawa.

Historia przeglądania