Otwarte: od wtorku do piątku: 09:00 - 17:00; sobota, niedziela: 10:00 - 15:00

Historia Zamku:

Wznoszący się w centrum Bielska-Białej zamek jest najstarszą i największą zabytkową budowlą, stojącą na terenie historycznego miasta Bielska. Według legendy, w jego miejscu miał znajdować się niegdyś gródek rozbójników, napadających na podróżujących kupców. Książę opolski Kazimierz (zmarły w 1229 lub 1930 roku) miał zdobyć ową fortalicję i wytępić zbójców, zaś w miejscu tym wystawić zameczek myśliwski, który z czasem rozbudowany został do postaci okazałego zamku, przy którym rozwinęło się miasto Bielsko.

Najstarsze części zamku pochodzą z XIV wieku, przez następne stulecia był stopniowo rozbudowywany i przekształcany. Jest typem zamku miejskiego, od początku włączonego w system fortyfikacji Bielska, zarazem tworzącego najsilniejszy element jego obwarowań. Przez stulecia pełnił rolę śląskiej warowni granicznej, najpierw strzegąc granicy księstw dzielnicowych cieszyńskiego i oświęcimskiego, od połowy XV wieku granicy państwowej czesko-polskiej a od 1526 roku austriacko-polskiej. Od końca XVI wieku rola obronna zamku malała i przekształcał się on coraz bardziej w rezydencję szlachecką. Współczesny wygląd budowli pochodzi z czasów ostatniej, wielkiej przebudowy z 2 połowy XIX wieku, która zatarła całkowicie jej dawne cechy stylowe. W latach 1899-1973, w miejscu widocznego obecnie od strony wschodniej ceglanego muru oporowego, stał ciąg tzw. bazarów, tworzących efektowną podbudowę architektoniczną dla bryły zamku. Niestety, bazary wyburzono w związku z poszerzaniem ulicy Zamkowej.

Zamek wzniesiony przez władających Księstwem Cieszyńskim Piastów przez ponad dwa stulecia służył jako jedna z ich siedzib. Od 1572 roku był centrum administracyjno-gospodarczym samodzielnego bielskiego państwa stanowego, którym władali przedstawiciele szlacheckich rodzin Promnitz, Schaffgotsch, Sunnegh, Solms i Haugwitz. W 1752 roku owo państwo stanowe podniesione zostało do rzędu księstw i przeszło w ręce familii Sułkowskich. Księstwo bielskie istniało do 1849 roku, kiedy to podczas wprowadzania w Austrii nowoczesnego podziału administracyjnego, likwidującego stare struktury feudalne, jego tereny weszły w skład bielskiego starostwa powiatowego. Sam zamek oraz liczne dobra w okolicy miasta pozostawały w posiadaniu Sułkowskich do 1945 roku. Po II wojnie światowej zamek przejęty został przez Państwo Polskie jako mienie poniemieckie i służył jako siedziba instytucji kulturalnych. Od 1983 roku jego jedynym użytkownikiem jest państwowe Muzeum w Bielsku-Białej.

Historia Muzeum:

Muzeum w Bielsku-Białej, mające główną siedzibę w historycznym Zamku bielskim, kontynuuje tradycje muzealne zapoczątkowane w pierwszych latach XX wieku, kiedy to władze samorządowe śląskiego Bielska i galicyjskiej Białej powołały do życia dwa odrębne muzea.

Starszym było Muzeum Miejskie w Białej utworzone z inicjatywy profesora gimnazjum bielskiego Erwina Hanslika uchwałą Rady Miejskiej z 19 grudnia 1902 roku. W tym samym czasie na forum Rady Miejskiej sąsiedniego Bielska z podobną inicjatywą wystąpił tamtejszy pastor ewangelicki dr Artur Schmidt. Na jego wniosek w następnych miesiącach zorganizowano w Bielsku, Białej i okolicy w 1903 roku wielką akcję zbierania pamiątek o wartości muzealnej. Jej rezultat pokazano w czerwcu 1903 roku na bielskiej Strzelnicy (obecnie BCK), jako wystawę miejscowych starożytności. W kilka miesięcy później bielska Rada Miejska powołała do życia Muzeum Miejskie w Bielsku. Upłynęło jednak nieco czasu, nim oba muzea udostępniono dla zwiedzających.

Muzeum w Białej otwarto 3 grudnia 1904 roku. Zajmowało ono cztery lokale w południowym skrzydle pierwszego piętra Ratusza, sąsiadując z pokojami Towarzystwa Obywatelskiego. Funkcjonowało tutaj do 1920 roku, kiedy to jego działalność zawieszono, eksponaty zmagazynowano w jednym pomieszczeniu, a lokal przeznaczono do innych celów. Muzeum otwarto ponownie dopiero w 1932 roku, tym razem w suterenach budowli, gdzie działało do wybuchu II wojny światowej, kiedy zostało zamknięte. Długoletnimi jego opiekunami byli dyrektor katolickiej szkoły ludowej Franciszek Farny i emerytowany naczelnik Komunalnej Kasy Oszczędności Wilhelm Kroczek.

Muzeum w Bielsku otwarto dla publiczności 25 lutego 1906 roku w budynku tzw. Starego Ratusza przy Rynku 9, gdzie funkcjonowało bez przerwy aż do 1941 roku. Dzięki staraniom jego kustosza, mistrza kominiarskiego Edwarda Schnacka, w okresie międzywojennym ekspozycję znacznie rozbudowano. Od 1931 roku zajmowała osiem sal na drugim piętrze budowli i jedno niewielkie pomieszczenie na piętrze trzecim, pewna część eksponatów zdobiła też korytarz i klatkę schodową. Było to wówczas jedno z większych muzeów typu regionalnego w Polsce, trzecie na Śląsku po placówkach działających w Katowicach i Cieszynie.

W 1941 roku hitlerowskie władze okupacyjne połączyły obydwa muzea miejskie w tzw. Heimatmuseum, które zostało ulokowane w Białej, w dawnym domu cechowym przy placu Wolności 7. Dotrwało ono tutaj do końca II wojny światowej.

W 1945 roku zadecydowano o reaktywowaniu działalności Muzeum. Tworzeniem placówki, ulokowanej w Zamku Sułkowskich, zajął się Stanisław Oczko, kierujący nią do 1980 roku. Muzeum Miejskie w Bielsku otwarto dla publiczności 14 lutego 1947 roku, jednak już w 1950 roku upaństwowiono je i podporządkowano Muzeum Górnośląskiemu w Bytomiu. Pełną samo-dzielność placówka odzyskała w 1963 roku, a po utworzeniu województwa bielskiego w 1975 roku została przeobrażona w Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej. Od lat siedemdziesiątych XX wieku przybywały oddziały terenowe: Muzeum Juliana Fałata (1971 rok), Muzeum Techniki Włókienniczej obecnie Muzeum Techniki i Włókiennictwa (1979 rok), Muzeum Emila Zegadłowicza (1980-1993), Muzeum w Kętach (1981-2000) oraz Muzeum Dom Tkacza (1992 rok). Od początku 2001 roku muzeum nosi nazwę Muzeum w Bielsku-Białej.

Wystawa archeologiczno-historyczna

Pomieszczenia skrzydła północnegoego mieszczą wystawę "Z dziejów miasta i zamku" stanowiącą próbę przedstawienia historii Bielska-Białej od czasów najdawniejszych po wiek XIX. Ilustrują ją eksponaty archeologiczne i historyczne ze zbiorów bielskiego muzeum oraz depozyty z innych placówek.

Część archeologiczna ekspozycji stałej poświęcona jest najstarszym dziejom Bielska-Białej i okolic. Tworzą ją zabytki związane z najważniejszymi etapami kształtowania osadnictwa na tym terenie: okresem prehistorii, wczesnośredniowiecznym dziejom grodziska w Starym Bielsku, problematyce początków średniowiecznego miasta oraz bielskiego zamku.

Część historyczna wystawy prezentuje najstarsze pamiątki historyczne z XVI-XIX wieku. Dotyczą one bielskich i bialskich gildii cechowych. Są to m.in. dokumenty pergaminowe oraz księgi, godła i lady cechowe.

Do ciekawych eksponatów należą pergaminowe przywileje królewskie dla ewangelików z Białej: króla Augusta II Mocnego z 1730 roku i króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z 1766 roku oraz dokument dotyczący deklaracji na rzecz wiary ewangelickiej córki Jonka Dzidy z Państwa Bielskiego z roku 1782. Prezentowana jest również światłokopia dokumentu nadania praw miejskich miastu Białej w 1723 roku przez króla Augusta II Mocnego. Księstwo Cieszyńskie (Bielsko należało do niego do 1572 roku) ilustrują kolekcja monet z XV-XVII wieku (bitych w mennicach w Cieszynie i Skoczowie) oraz mapa Księstwa Cieszyńskiego - miedzioryt ręcznie kolorowany, wydany w Norymbergii w 1736 roku.

Wystawa etnograficzna prezentuje srebrną biżuterię, przedmioty codziennego użytku i stroje mieszkańców obecnego terenu miasta.

Wystawa sztuki polskiej i europejskiej XIV-XVII wiekuNowa ekspozycja stała Muzeum w Bielsku-Białej, otwarta 7 kwietnia 2006 roku, została wzbogacona o najciekawsze przykłady średniowiecznej i renesansowej rzeźby, malarstwa tablicowego, XVI-wiecznych witraży o tematyce sakralnej i świeckiej oraz XVII-wiecznego niderlandzkiego, francuskiego, włoskiego i polskiego malarstwa oraz rzemiosła. Do najstarszych, XIV-wiecznych eksponatów należy figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem i ptaszkiem. Wśród prezentowanych rzeźb warto zwrócić uwagę na figurę Marii z grupy rzeźbiarskiej Św. Anna Samotrzeć pochodzącą z XV wieku oraz na Madonnę płaszczową powstałą na początku następnego stulecia. Niezwykłym eksponatem jest tryptyk Fides Cordia, dzieło antwerpskiego warsztatu z XVI wieku. Wśród obrazów malowanych na desce możemy zobaczyć Portret mnicha powstały w niemieckiej gildii malarskiej na początku XVI wieku oraz XV-wieczną scenę zatytułowana Św. Anna Samotrzeć. Malarstwo tablicowe reprezentuje zwieńczenie tryptyku z Łękawicy z postacią Archanioła Michała przypisywane krakowskiemu warsztatowi Marcina Czarnego, datowane na lata 1510-1530. Z kręgu XVI-wiecznej sztuki włoskiej pochodzi marmurowa płaskorzeźba ze sceną Ofiarowania w świątyni oraz portret weneckiego doży.

W kolejnej Sali, obok witraży pochodzących z 1564 roku, wyeksponowane zostały najciekawsze przykłady europejskiego malarstwa XVII stulecia. Interesujący zespół stanowią holenderskie sceny rodzajowe, portrety zbiorowe i indywidualne, wśród których na uwagę zasługuje Portret mężczyzny z 1659 roku autorstwa Fransa De Nys’a oraz Diana i Kalisto Fransa Woutersa z około 1650 roku. Malarstwo włoskie reprezentuje Pokłon pasterzy powstały w drugiej ćwierci XVII wieku w pracowni genueńskiego malarza Giovacchino Assereto oraz obraz zatytułowany W pałacu doży z 1622 roku. Dwie wersje komediantów namalował francuski artysta Jaques Callot, a polski malarz Teodor Lubieniecki Małego Bachusa z martwą naturą. Dopełnieniem malarstwa są wyroby rzemiosła artystycznego. Do ciekawych mebli należy późnorenesansowa szafa niderlandzka datowana na lata 1600-1625 i czarna dębowa skrzynia z 1698 roku. Z XVI-wiecznego Gdańska pochodzi mosiężna misa przedstawiająca Adama i Ewę w raju. Wśród wyrobów rzemiosła artystycznego warto jeszcze zwrócić uwagę na mosiężny dzban z 1698 roku, brązowy moździerz z 1665 roku, puchar z orzecha kokosowego z 1636 roku, granitowy zegar słoneczny oraz cynowe talerze, dzbanki i kufle, m.in. konewkę powstałą w 1616 roku w szwajcarskim warsztacie Christoffela Hempela I w Chur, talerz - wyrób konwisarski Hieronimusa Ledermayera z austriackiego Wels oraz niderlandzki półmisek z końca XVII wieku.

Galeria malarstwa XIX i XX wieku

W galerii malarstwa i grafiki znajdującej się we wschodnim skrzydle I piętra Zamku Sułkowskich prezentowane są najciekawsze przykłady malarstwa polskiego i obcego od XIX wieku po współczesność. Szczególny nacisk położono na artystów, którzy na przestrzeni ostatnich stuleci związani byli z Bielskiem, Biała i okolicą.

Galerię otwiera XIX - wieczny salon biedermeierowski typowy dla mieszczeńsko-przemysłowego Bielska i Białej. W sposób szczególny w sali tej wyeksponowana została twórczość malarska narodowego artysty słowackiego - Petra Michala Bohúňa, który w 1865 roku osiedlił się w Lipniku koło Białej. Wśród prezentowanych tu jego prac na szczególną uwagę zasługują portrety lokalnych elit finansowych i politycznych.

W sali niebieskiej wyeksponowano najwybitniejsze przykłady polskiego i europejskiego malarstwa realistycznego XIX wieku, znajdujące się w zbiorach Muzeum. Znajdują się tu prace m.in.: J. Matejki, P. Michałowskiego, J. Brandta, H. Rodakowskiego, J. Kossaka i innych. W przeszklonej witrynie ściennej zaprezentowano wyroby z fajansu, biskwitu, porcelany, srebra i cyny oraz malowane na kości XVIII- i XIX- wieczne miniatury.

Kolejna sala oliwkowa daje nam możliwość zapoznania się z malarstwem młodopolskim czyli powstałym na przełomie XIX i XX wieku jakie udało zgromadzić się w Muzeum. Do najciekawszych obrazów należą prace: J. Malczewskiegoo, W. Hofmana, J. Stanisławskiego, L. Wyczółkowskiego, T. Axentowicza, W. Weissa. Uzupełnieniem malarstwa są secesyjne wyroby ze szkła, porcelany i cyny.

W następnej sali im. A. Bunscha prezentowane są prace artystów, którzy w latach 1918-1939 związani byli z Bielskiem, Białą i okolicą. Reprezentują oni różne orientacje artystyczne, narodowości i wyznania. Do czołowych twórców należeli: J. Fałata, A. Bunsch, J. Glasner, B. P. Oczko, F. Zitzman, V. Strauss oraz S. I. witkiewicz.

Ekspozycję zamykają sale poświęcone współczesnemu środowisku artystycznemu w Bielsku-Białej - od zakończenia II wojny światowej po XXI wiek. Żyjący i tworzący tu artyści to przedstawiciele różnych kierunków i prądów artystycznych, od abstrakcji organicznej i geometrycznej poprzez realizm, koloryzm, malarstwo metafizyczne i symboliczne po hiperrealizm historyczny i nowy ekspresjonizm. Eksponowane są prace wszystkich członków Grupy "Beskid" J. Zipper, J. Grabowski, I. Bieniek, K. Kopczyński, M. Kwaśny i Z. Zwolski), laureatów Bielskiej Jesieni (J. Wiciejewska-Pochonień, J. Hołard, T. Sztwiertnia, K. Wilczyński, A. Gilman) i innych działających w tym mieście artystów: M. Kliś, B. Krzysztof, E. Bergel, J. Dadak, M. Marczak.

Zbrojownia i pokój myśliwski

Otwarta jesienią 2001 roku kolejna ekspozycja stała Muzeum w Bielsku-Białej zajmuje dwie sale w skrzydle zachodnim pierwszego piętra Zamku Sułkowskich, jest to Zbrojownia i Pokój myśliwski, w których prezentowane są militaria ze zbiorów własnych Muzeum.

W Zbrojowni prezentowany jest wybór eksponatów pokazujący przykłady europejskiej broni palnej wojskowej krótkiej i długiej, broni drzewcowej, broni siecznej i kłującej, uzbrojenia ochronnego oraz w osobnym dziale broni orientalnej. Uzupełnieniem ekspozycji są tarcze obronne i dekoracyjne oraz obrazy i grafiki o tematyce batalistycznej, autorstwa m.in. Piotra Michałowskiego, Jerzego i Wojciecha Kossaków.

W Pokoju myśliwskim eksponowana jest broń służąca do polowań zarówno palna, jak wyprodukowany na początku XX wieku w Czechach sztucer kapiszonowy oraz liczne przykłady białej, krótkiej broni myśliwskiej - kordelasów , o trzonie rękojeści wykonanym z kości lub rogu jeleniego. Osobną grupę stanowią XIX-wieczne rzeźby animalistyczne, m.in. autorstwa wybitnego berlińskiego artysty Franza Ifflanda. Ekspozycję uzupełniają poroża jeleni i saren, różnego rodzaju akcesoria i bibeloty myśliwskie, a także grafiki i obrazy o tematyce łowieckiej, wśród których wyróżnia się płótno Jerzego Kossaka przedstawiające patrona myśliwych - św. Huberta na polowaniu.

Salon muzyczny

Centralną część skrzydła południowego na zamkowym piętrze zajmuje salon muzyczny. Jest to najbardziej okazałe i reprezentacyjne wnętrze Zamku, gdzie przeszłość, prezentowana przez zabytkowy wystrój, łączy się z teraźniejszością poprzez aktualne wydarzenia kulturalne które się w niej odbywają. Obecny wygląd sali udało się uzyskać po renowacji wnętrza w 2002 roku. Dziewiętnastowieczna architektura salonu, utrzymana w duchu klasycyzmu wzbogacona jest wielobarwną, zabytkową polichromią plafonu oraz osiemnastowiecznym w wiekszości wyposażeniem w postaci mebli i obrazów.

Salon muzyczny prócz funkcji muzealnej spełnia także rolę pomieszczenia gdzie odbywają się jedne z najważniejszych wydarzeń kulturalnych w Bielsku-Białej. Każdego miesiąca w zamkowym salonie muzycznym odbywają się interesujące odczyty literackie i wyszukane koncerty muzyczne, podczas których zgromadzona publiczność może znaleźć się w miejscu gdzie sztuka naprawdę żyje.

Galeria Muzealna

Galeria Zamkowa mieści się na parterze w południowo-wschodnim narożniku historycznego Zamku bielskiego, będącego obecnie siedzibą Muzeum. Galeria istnieje od marca 2005 roku, jej zabytkowe wnętrze spełnia jednocześnie funkcję: galerii komercyjnej, dodatkowej przestrzeni wystawienniczej Muzeum oraz kawiarni muzealnej.

W zakresie galerii komercyjnej Galeria Zamkowa proponuje sztukę współczesną z dziedziny malarstwa, grafiki, rysunku, fotografii, rzeźby, tkactwa, ceramiki artystycznej i biżuterii. Galeria w swej ofercie posiada prace znanych polskich artystów, jak i prace twórców młodych.

Zwiedzający mogą zapoznać się z portfoliami artystów których wystawia Galeria, dzięki czemu istnieje możliwość kupienia dzieła sztuki na zamówienie za pośrednictwem Galerii Zamkowej. Ponadto realizujemy zamówienia w zakresie portretów, malarstwa sakralnego jak i dowolnie wybranych kopii dzieł sztuki znanych mistrzów malarstwa europejskiego.

Galeria zaprasza na comiesięczne wystawy artystyczne. Zachęca równiez do współpracy artystów zainteresowanych wystawieniem swojej sztuki w Galerii.

Galeria Zamkowa jest jednocześnie kawiarnią muzealną.

Informacja nadesłana, lipiec 2006.


Do wystaw stałych Muzeum dołączyły dwie nowe ekspozycje:

Wnętrza z prezentacją pamiątek po Rodzinie Sułkowskich

Dwie sale pierwszego piętra skrzydła północnego zamku zostały poddane gruntownym pracom konserwatorskim, w ramach których odsłonięto fragmenty architektoniczno-iluzjonistycznych polichromii podstropowych z czwartej ćwierci XVI lub początku XVII wieku, przedstawiających wolutowe wsporniki podtrzymujące gzyms i belkowanie dekorowane roślinno-geometrycznym fryzem, umieszczonym na cynobrowym tle. Zabiegom konserwatorskim poddano także sklepienia krzyżowo-żebrowe, z wielopłatkowymi rozetami w zwornikach, powstałe po pożarze zamku splądrowanego przez Szwedów podczas wojny trzydziestoletniej w 1646 roku.

W salach tych wyeksponowano pamiątki po Rodzinie Sułkowskich przekazane do zbiorów Muzeum przez Hubertusa Sułkowskiego, m.in. srebrny komplet do kawy, zdobiony grawerowanym monogramem Sułkowskich, porcelanowy komplet toaletowy z monogramem Thaidy Sułkowskiej, akwarele przedstawiające Ludwika Jana Nepomucena Sułkowskiego i jego brata Maksymiliana, grafikę z wizerunkiem nestora rodu, pierwszego właściciela księstwa bielskiego Aleksandra Józefa Sułkowskiego.

Ekspozycję uzupełniono poddanymi konserwacji meblami, grafikami, obrazami, mapami, rzeźbami, tkaninami i różnego rodzaju bibelotami pochodzącymi ze zbiorów własnych Muzeum. W jednej z sal zaaranżowano rodzaj męskiego gabinetu z empirowymi meblami zdobionymi okuciami z brązu złoconego. Warto tu zwrócić uwagę na trzyramienny, dziewięcioświecowy, dziewiętnastowieczny żyrandol wykonany także z brązu złoconego. Druga sala została zaaranżowana jako "damski salonik" z białymi neorokokowymi meblami, którego ozdobą, obok rokokowych grafik, jest znaleziony na terenie zamku biały, cylindryczny piec o kaflach dekorowanych elementami zaczerpniętymi z mitologii greckiej.

Sala z rycerzem - Lapidarium

Sala ta stanowi szczególny rodzaj ekspozycji muzealnej. Jest ona próbą ukazania za pomocą odsłoniętych "in situ" reliktów architektonicznych dziejów bielskiego zamku, a także przedstawienia metod pracy historyka architektury i archeologa. Celom tym służą zarówno prezentowane odkrywki architektoniczno-archeologiczne jak i odsłonięcia wątków murów, tynków i polichromii obrazujących rozwój architektoniczny zamku w Bielsku od XIV do XIX wieku.

Najistotniejszym elementem prezentowanej ekspozycji, a jednocześnie jednym z najbardziej efektownych akcentów wystroju dawnego zamku w Bielsku jest zachowany fragment renesansowej kompozycji malarskiej, znajdujący się niegdyś nad wejściem do głównego budynku zamkowego. Przedstawia on rycerza w zbroi i hełmie z pióropuszem z głową zwróconą w stronę wejścia, z prawą ręką opartą na biodrze, lewą trzymającą kopię. Zastosowanie monumentalnej polichromii iluzjonistycznej przyniosło efekt zbliżony do tego, jaki można było uzyskać kosztownymi zabiegami budowlanymi.

Niejako dopełnieniem prezentowanej ekspozycji jest wystawa kafli późnogotyckich i renesansowych ze spalonego dworu obronnego w Spytkowicach koło Oświęcimia oraz z zamku w Bielsku.

Informacja nadesłana, czerwiec 2008.


ul. Wzgórze 16
43-300 Bielsko-Biała
Województwo śląskie
Tel: (+48 33) 822 06 56
Fax: (+48 33) 811 10 35
WWW: www.muzeum.bielsko.pl
Email: info@muzeum.bielsko.pl; www.muzeum.bielsko.pl