Skansen zlokalizowany jest w południowo-zachodniej części Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie, gdzie zajmuje obszar 25 ha. Teren ekspozycyjny (22 ha) kształtowano od roku 1961 wg założeń projektowych M. Suboczowej i A. Gorywody - przygotowano ziemię pod pola, łąki, przyzagrodowe ogródki, posadzono zieleń, zbudowano 3 stawy i ciek wodny, niezbędne do funkcjonowania młyna i folusza. Od 1964 r. gromadzone są tu zabytki drewnianego budownictwa wiejskiego z dwóch regionów: części Górnego Śląska (podregiony: beskidzki, pszczyńsko-rybnicki, lubliniecki, podgórski i przemysłowy) oraz regionu Zagłębia Dąbrowskiego. O takim zasięgu geograficznym skansenu zadecydował obszar dawnego woj. katowickiego (budownictwo zachodniej części Górnego Śląska przezentuje Muzeum Wsi Opolskiej w Bierkowicach). Skansen udostępniono zwiedzającym w 1975 r. Obecnie prezentowanych jest w nim 57 obiektów dużej i małej architektury.

Oba regiony reprezentują przede wszystkim zagrody chłopskie (chłopów bezrolnych, średnio zamożnych i bogatych. Są też: zagroda typu miejskiego i robotnicza z regionu Zagłębia Dąbrowskiego, zespół pasterski z podregionu Beskidu Śląskiego oraz zagroda robotników leśnych z podregionu lublinieckiego. Budynki składające się na zagrody pochodzą z różnych miejscowości danego podregionu, ale zestawione są zgodnie z miejscową tradycją i dawnym układem. Odtworzona też została tzw. mała architektura - płoty, mostki, bramy, studnie, kieraty, ule itp. Wnętrza mieszkalne i zabudowania gospodarcze wyposażone są w oryginalne meble, sprzęty i narzędzia, charakterystyczne dla danego regionu i podregionu. Na terenie skansenu znajdują się również obiekty sakralne (kościół p.w. św. Józefa Robotnika z Nieboczów - 1791 r. i kapliczki wiejskie), budynki użyteczności publicznej (karczma i areszt sołecki) oraz przemysłowe (garbarnia, kuźnie, wiatrak, młyn wodny). Sporą grupę zabytków stanowią wolno stojące spichlerze dworskie i plebańskie, które wprawdzie nie występowały w obejściach chłopskich, były jednak konstruowane zgodnie z zasadami budownictwa ludowego. W nich głównie urządzone są wystawy.

Wystawy stałe:

• "Historia i działalność Górnośląskiego Parku Etnograficznego" - wystawa w garbarni z Koniakowa. Przedstawia historię oraz główne kierunki działalności muzeum.
• "Kto dobrze orze mo chleb w komorze" - wystawa w spichlerzu w Simoradza. Tutaj poznamy tradycyjne górnośląskie gospodarstwo rolne.
• "Tradycyjne rzemiosło ludowe - ginące zawody" - wystawa w spichlerzu ze Śmiłowic. Tutaj poznamy pracę kowala, cieśli, bednarza itp.
• "Jak dawniej prano" - wystawa w spichlerzu z Warszowic. Znajdziemy tu zarówno starą balię, żelazko na duszę jak i poczciwą "Franię".
• "Powozy konne"- to ekspozycja najpiękniejszych powozów i sań z kolekcji Górnośląskiego Parku Etnograficznego. Wystawa odbywa się w stodole z Grzawy.
• "Mechanizacja na wsi od poł. XIX do poł. XX w." - wystawa zaaranżowana w stodole z Istebnej przedstawia maszyny i urządzenia stosowane na wsi od końca XIX w. do połowy XX w.

Chorzowski skansen nadal rozwija się, przybywa nowych obiektów wraz z ich wyposażeniem. W szkole odbywają się lekcje muzealne, a na całym terenie mają miejsce widowiska plenerowe oraz imprezy folklorystyczne.

Opracowanie: marzec 2002; aktualizacja: październik 2009.


Górnośląski Park Etnograficzny
ul. Parkowa
41-500 Chorzów
Województwo woj. śląskie
Tel: (+48 32) 241 07 18
Tel/Fax: (+48 32) 241 55 01
WWW: www.chorzow.pl/skansen
Email: skansen@chorzow-online.pl