Okładka tomiku "Here" ("Tutaj") Szymborskiej w przekładzie Clare Cavanagh.

Przekładanie utworów Wisławy Szymborskiej było dla mnie jak "szlifowanie diamencików" - powiedział tłumacz jej poezji na francuski, Piotr Kamiński. Przytaczamy opinie i wspomnienia tłumaczy o zmarłej w środę poetce, także znakomitej tłumaczce.

Kamiński, znany krytyk muzyczny i tłumacz zamieszkały od 30 lat we Francji, jest autorem przekładów dwóch tomów wierszy Szymborskiej na francuski: "De la mort sans exagerer" ("O śmierci bez przesady", 1996) i "Je ne sais quelles gens" ("Jacyś ludzie", 1997). Oba tłumaczenia, autoryzowane osobiście przez poetkę, ukazały się we Francji zaraz po otrzymaniu przez nią Nagrody Nobla.

Według Kamińskiego, wiersze Szymborskiej są dla tłumacza dużym wyzwaniem, gdyż - jak to ujął - są one "zdradliwie proste". Wspominał, że kiedy na początku tłumaczył poezję Szymborskiej, robił to najprościej jak można było, czyli "słowo po słowie".

"Każde słowo z pozoru się zgadzało, tylko że kiedy przeczytałem wiersz po francusku, to jakby wszystko 'wyciekło', wszystko diabli wzięli - wiersza nie ma. Dlatego musiałem wracać do oryginału i spokojnie, bardzo cierpliwie, szukać gdzie się zrobiła ta dziurka, przez którą poezja wyciekła. I zatykać tę 'dziurkę' szybko" - opowiadał PAP Kamiński.

Tłumacz ubolewał nad tym, że twórczość Szymborskiej pozostaje wciąż we Francji mało znana. Dodał, że nawet nagrodzenie poetki najwyższym literackim laurem niewiele w tym względzie zmieniło.

Co prawda - przypomniał Kamiński - tomik jej poezji wydany w 1996 roku na noblowskiej "fali" rozszedł się nad Sekwaną w sporym jak na poezję nakładzie 7 tys. egzemplarzy, ale po wydaniu kolejnej książki polskiej poetki wydawcy nad Sekwaną stracili zainteresowanie jej twórczością.

W opinii Kamińskiego, trudność z "przebiciem się" Szymborskiej na francuskim rynku czytelniczym wynika z ogólniejszego zjawiska, czyli niedoceniania w tym kraju poezji obcojęzycznej. "Francja od dawna nie lubi poezji, a już wyjątkowo - poezji w tłumaczeniu" - uważa polski tłumacz.

Na dowód tego przypomniał, że tuż po Nagrodzie Nobla dla Szymborskiej próbował zainteresować jej poezją francuską publiczną telewizję. Bez powodzenia. "Od redaktorki działu kulturalnego usłyszałem wtedy w odpowiedzi odmowę: "ta Pani jest nieznana, poczekamy, aż będzie o niej głośniej". I na tym się historia skończyła" - wspominał autor przekładów.

Amerykańska tłumaczka Szymborskiej Clare Cavanagh mówiła z kolei o tym, jak Szymborska zmieniła całe jej spojrzenie na świat, widzenie rzeczy - nawet zwykłego guzika.

"Sądzę, że miałam olbrzymie szczęście szczęście, że natknęłam się na taką poetkę dzięki Stanisławowi Barańczakowi" - powiedziała w środę PAP Clare Cavanagh, tłumaczka na angielski m.in. tomów "Here" ("Tutaj") i "Monologue of a Dog" ("Monolog psa").

"Dzięki Szymborskiej widzę świat innymi oczami, bo opisała świat tak, że nie można już na niego patrzeć tak, jak zawsze. Pisała m.in. o drobiazgach, napisała krótki, śmieszny tekst o guzikach. Dzięki Wisławie inaczej widzę nawet guziki" - powiedziała Cavanagh. "Miała wyjątkowy dar. Przejawiał się on z jednej strony wielkością, a z drugiej skromnością. Była jedną z moich najbardziej ulubionych poetów na naszej planecie, a jednocześnie moją przyjaciółką" - dodała Cavanagh.

Na tłumaczeniowe walory poezji Szymborskiej zwracał uwagę Piotr Wojciechowski, prozaik, b. prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich:

"Ja się zetknąłem raczej z jej dziełem niż z jej osobą. Ale to, co było bardzo  charakterystyczne dla niej, dla jej poezji to przezroczystość, z jaką przechodziła w tłumaczenia. Często posługiwałem się w pracy ze studentami obcojęzycznymi tłumaczeniami jej poezji - one były w tak oczywisty sposób poetyckie i zrozumiałe we wszystkich językach. To była poezja, która była jakby stworzona do tego, żeby ją tłumaczyć, (...) to (było) głębokie wnikanie w sytuacje ludzkie, pełne dowcipu, a jednocześnie filozoficznego namysłu."

Wiersze Wisławy Szymborskiej przekładało wielu wybitnych tłumaczy, m.in. zmarły pod koniec listopada 2011 roku Pietro Marchesani. We Włoszech, gdzie poezja noblistki cieszy się szczególnym powodzeniem, ukazał się niedawno przetłumaczony przez niego tomik "Elogio dei sogni" ("Pochwała snów"). Opublikowany w wielotysięcznym nakładzie tomik otworzył serię wydawniczą "Wiek poezji" dziennika "Corriere della Sera" i był pod koniec roku wielkim wydarzeniem literackim w Italii.

Wybitny tłumacz polskiej literatury i wierszy Szymborskiej w Niemczech Karl Dedecius powiedział zaś o śmierci poetki:

"Polska poezja straciła wielką poetkę, a przede wszystkim kryształowego człowieka - a takich charakterów jest już coraz mniej. Współpracowałem z nią od 50 lat nad jej wierszami. Znam ją na wylot. Ale w momencie śmierci kogoś bliskiego i dobrego przyjaciela nie piszę i nie mówię o tym".

Tłumaczka Szymborskiej na czeski Vlasta Dvorzaczkova, której przekłady pojawiły się w Czechach jeszcze w latach 60. XX wieku, zauważyła, że przekład wierszy z polskiego na czeski w większości przypadków nie sprawiał kłopotów. Gdy jednak czasem pojawiały się jakieś trudności z interpretacją tekstu, zwracała się o pomoc bezpośrednio do autorki.

Jak zauważyła, odbiór jej poezji w Czechach był dobry. "Ludzie bardzo Szymborską cenili. Można było od razu poznać, że to była wielka poetka. Byli to w stanie rozpoznać nawet niedoświadczeni czytelnicy, ponieważ były to bardzo piękne, niezwykłe wiersze, bardzo ludzkie" - mówiła Dvorzaczkova.

Szymborską na swoje ojczyste języki tłumaczyli także m.in. Anders Bodegård (szwedzki), Abel Murcia (hiszpański), Asar Eppel (rosyjski).

Wybitną tłumaczką była także Szymborska. Noblistka szczególnie upodobała sobie klasyczną literaturę francuską. Przełożyła na polski między innymi utwory Theopile'a de Viau żyjącego w XVI stuleciu twórcy, w którego dorobku znajdują się różne gatunki poezji i współczesnego mu Agrippę d'Aubigne. Powszechnie znany jest jej przekład "Albatrosa" Charlesa Baudelaire'a.

Źródło: PAP