Yayoi Kusama, najwybitniejsza japońska malarka, rzeźbiarka i perfomerka, autorka instalacji, filmów video, nowel, należy do artystek tej miary, co Louise Bourgeois, Eva Hesse, Rebecca Horn, Annette Messager. Uznanie i sławę zdobywała dwukrotnie: pierwszy raz w Nowym Jorku oraz w Europie w latach sześćdziesiątych XX wieku; drugi raz w latach dziewięćdziesiątych, jako kobieta w podeszłym wieku święciła triumfalny powrót na japońską i światową scenę artystyczną, potwierdzony wystawą w nowojorskim Museum of Modern Art (1998).

Sztuka Yayoi Kusamy ma zawsze charakter autobiograficzny o głębokim psychologicznym i seksualnym kontekście. Jednym z najważniejszych motywów w jej twórczości są kropki i ich odwrotność - malowana sieć, która odnosi się do negatywnej przestrzeni i doświadczeń. Motyw kropek aplikowany jest przez artystkę zarówno do płaskiej przestrzeni obrazów, jak i do trójwymiarowej przestrzeni. Innym powracającym motywem są fallusy reprezentujące obsesje i kontekst seksualny.

Systemem porządkującym obsesyjne motywy Kusamy jest od około 1959 roku system powtórzeń i akumulacji. Kusama twierdzi, że metodę powtarzanych elementów przejął od niej Warhol po wystawie w Gerturde Stein Gallery w NY (1963). Korzenie tych motywów, obsesji, systemów strukturujących jej sztukę i myślenie wywodzą się z dzieciństwa artystki. Inspiracje kropkami sięgają marzeń snutych przez Kusamę na jawie w wieku 10 lat – percepcji wzorów z jakiegoś realnego obiektu, projektowanych potem iluzyjnie na całe otoczenie i własne ciało.


Wystawa w "Zachęcie" jest próbą ukazania zaledwie fragmentu bogatej twórczości Kusamy i różnych jej motywów. Jest wyborem obrazów, rysunków, kolaży i prac ze wszystkich okresów twórczości artystki. Obejmuje prace na papierze od wczesnych surrealistycznych (Lingering Dream / Przewlekły sen, 1949) i abstrakcyjnych (Flower / Kwiat, 1952), przez kompozycje oparte na systemie akumulacji (Accumulation, 1952) po późniejsze kolaże (Flowers and Self-portrait / Autoportret z kwiatem, 1973) oraz najnowsze obrazy tworzone zawsze z tych samych powtarzających się motywów kropek i sieci (Infinity Nets, 1953, Infinity Dots, 1952 oraz Infinity Dots, 1998, Nets Obsession, 2003). Motyw sieci zawiera ponad to Red Horizon (1980), praca uformowana z połączonych ze sobą rękawic pomalowanych na czerwono. Zarówno materiał, z którego wykonana jest instalacja oraz sposób łączenia ich w sieć oraz system akumulowania zaistniały daleko wcześniej, bo w początkowym okresie twórczości Kusamy w Nowym Jorku.

Na wystawie można również obejrzeć wczesne rzeźby artystki z lat 60. i 70.: manekin, tj. Phallic Girl / Dziewczyna z fallusami, 1965; cztery obrazy panele pokryte wypchanymi formami symbolizującymi fallusy: A Sign Port to Hades / Wejście do Hadesu (1976) oraz podobne formy w obiektach z Silver Night / Srebrnej nocy (1982). Ważnym obiektem na wystawie jest Powtarzająca się wizja, łódź fallusów (Repetitive Vision, Phallus Boat, 2000), która należy do grupy tych samych powtarzających się u Kusamy przedmiotów, motywów i porządkujących je systemów. Ich różne wersje odnajdujemy w przeszłości (najwcześniejsza wersja łodzi pochodzi z 1963 roku i znajduje się w kolekcji Stedelijk Museum w Amsterdamie; nowsza, z 1994, w kolekcji MoMA). Motywy te oddaje monumentalny kwiat: Death of Illusion / Śmierć iluzji (2000).Szczególną instalacją na wystawie jest Narcissus Garden / Ogród Narcyza (1966/2000), pokazany po raz pierwszy na 23. Biennale w Wenecji (1966). Instalacja ta składa się z około 1500 srebrnych kul, które skupione razem (akumulowane) symulują lustrzaną powierzchnię, ale bez możliwości odnalezienia w niej jednolitego odbicia.

Najważniejsze instalacje na wystawie to Fireflies on the Water / Świetliki na wodzie (2000), Dots Obsession / Obsesja kropek (1999) oraz Chandelier with Pain / Żyrandol bólu (2002), lustrzane, nieskończone przestrzenie, odbijające się w sobie nawzajem; przestrzenie drobnych światełek odbijających się w lustrach i wodzie, czerwonych balonów w białe kropki czy obracającego się kryształowego żyrandola.

Obsesyjnie powracający motyw trzech wielkości kropek / kółek towarzyszyć będą projekcjom wideo w Sali Matejkowskiej, zaaranżowanej w stylu podobnych instalacji Kusamy - Dots Obsession (Obsesja kropek), polegających na obsesyjnym wyklejaniu zastanych przestrzeni kolorowymi kropkami, a także na łączeniu ich z balonami. Prezentacja wideo obejmuje następujące filmy: "Kusama's Self Obliteration", 1967, "Flower Orgy", 1968, "Love in Festival", 1968, "Kusama's Room", 1999, "Song of a Manhattan Suicide Addict", 1999, "Flower Obsession Gerbera", 1999, "Flower Obsession Sunflower", 2000. W ramach wystawy pokazana będzie seria slajdów Kusamy, Walking Piece (1966), dokumentacja performance – wędrówki w kimonie po ulicach Nowego Jorku.

Wszechstronna działalność Kusamy obejmuje inne obszary artystyczne, m.in zagrała w filmie "Topaz" Ryu Murakami, współpracowała ze słynnym fotografem Nobuyoshi Arakim, muzykiem Peterem Gabrielem i projektantem mody, Issey Miyake.

Prace zebrane na wystawie pochodzą z kolekcji Studia Kusamy i Ota Fine Arts, Tokio, Les Abattoirs, Tuluza, Galerii Piece Unique, Paryż, Salomon Foundation, Francja, Musee des Beaux Arts, Nancy, Robert Miller Gallery, Nowy Jork/Walter&Fabien Gallery, Lucerna, Le Consortium, Dijon. Prace Yayoi Kusamy znajdują się w najważniejszych kolekcjach sztuki współczesnej, m.in.: Baltimore Museum of Art, Los Angeles County Museum of Art, Musee Nationale d'Art Moderne Centre Pompidou, Museum Moderner Kunst Stiftung Ludwig (Wiedeń), Museum Of Contemporary Art (Tokio), Stedelijk Museum (Amsterdam), Toyota Municipal Museum of Art, Walker Art Center (Minneapolis), Whitney Museum of American Art (Nowy Jork).

Wernisaż wystawy: 6 kwietnia 2004.

Źródło: "Zachęta" Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie