Jan Matejko (1838-1893) - najwybitniejszy przedstawiciel malarstwa historycznego w dziejach polskiej sztuki, którego dzieła kształtowały wyobraźnię i świadomość historyczną kolejnych pokoleń Polek i Polaków - był również znakomitym kolekcjonerem strojów, ubiorów, tkanin, zbroi i sprzętów historycznych. Początki jego kolekcji sięgają lat pięćdziesiątych XIX wieku. Artysta kupował cenne przedmioty i zabytkowe sprzęty, by służyły nie tylko jako urządzenie domu, ale i jako modele do jego obrazów. Radą i pomocą w pozyskiwaniu zbiorów służyli Matejce przyjaciele i znajomi. W 1860 roku artysta wydał tekę litografii UBIORY W POLSCE 1200-1795, z rysunkami polskich strojów od Bolesława Wstydliwego do Stanisława Augusta Poniatowskiego. Były to ubiory uczniów, duchowieństwa, chłopów, Żydów, szlachty, króla i dworu, mieszczan, rycerstwa, magnatów oraz takie, w których chodzili członkowie cechów i bractw. Malarz przez całe artystyczne życie tworzył studia kostiumów, draperii, rzemiosła artystycznego.

Pośród najciekawszych ubiorów liturgicznych zebranych przez Jana Matejkę, znajduje się renesansowa dalmatyka wykonana z aksamitnego brokatu przetykanego złotymi nićmi - ze wzorami owoców granatu, wykorzystana w HOŁDZIE PRUSKIM (1882), PORTRECIE WILCZKA (1886) i w BITWIE POD GRUMWALDEM (1878). W jego kolekcji znajdują się także rękawice liturgiczne tkane czerwoną lub niebieską nicią. Zespół paramentów uzupełniają bogato haftowane manipularze i stuły pochodzące w większości z wieku XVII i XVIII.

W spuściźnie po Janie Matejce znajduje się także wiele ubiorów świeckich. Od sukien noszonych zgodnie z panującą modą w Europie, poprzez stroje z terenów Rosji, Turcji i dzisiejszej Albanii. Na szczególną uwagę zasługuje serdak ozdobiony aplikacją z czerwonego sukna, kaftan ze wzorami geometrycznymi, pochodzący z Macedonii oraz strój kobiecy, aplikowany brązowym suknem o kroju podłużnego poncho, składający się ze spódnicy, stanika i haftowanego pasa. W kolekcji zachowały się także mieszczańskie jedwabne jubki i kamizelki. Bogate kolorowe hafty zdobią gorsety i rypsowe spódnice. Zainteresowanie kostiumologów wzbudza biała spódnica z brokatu we wzór wstęgowy, ze srebrnymi kokardami, datowana na XVIII wiek. Kobiecy strój bliskowschodni na wystawie reprezentuje suknia szyta z purpurowego aksamitu, ozdobiona złotym haftem.

Niezwykle interesującym zabytkiem muzealnym jest suknia z 1815 roku w stylu empire, uszyta z granatowego jedwabiu w paski tej samej barwy i drobne rzuty srebrne, z dwuczęściowymi rękawami. Z ceglastego jedwabiu haftowanego w złote listki wykonana została suknia dla młodej panny.

Obok kompletnych strojów Matejko posiadał szereg dodatków uzupełniających: pasy, koronki, kołnierzyki, rękawy, sakiewki, rękawiczki, wachlarze, koronkowe mankiety, ozdobne pasmanterie, które również prezentowane są na wystawie.

Jan Matejko wielokrotnie projektował stroje i to nie tylko na potrzeby wychodzących spod jego pędzla obrazów. Między innymi nadał oprawę własnej uroczystości ślubnej, a także wykonywał projekty kostiumów balowych. Jego pomysły realizowali krakowscy i bocheńscy krawcy. Na wystawie eksponowanych jest kilka z tych kreacji. Stroje projektowane przez Matejkę to nie tylko cenne pamiątki historyczne, często unikatowe zabytki, ale i rekwizyty związane z malowanymi przez artystę scenami ilustrującymi polską historię. I tak, jak studia rysunkowe kostiumów czy album UBIORY W POLSCE 1200-1795 są źródłem dla badaczy, tak i zebrane przez artystę stroje stanowią cenny materiał ikonograficzny i porównawczy dla współczesnych kostiumologów.

Wernisaż wystawy: 4 grudnia 2003, godz. 11:00.