Przegrywając walkę z ciężką chorobą, w wieku 72 lat zmarła w Nowym Jorku Elżbieta Czyżewska, jedna z najciekawszych aktorek filmowych, telewizyjnych i teatralnych lat 60. Miano "polskiej Marilyn Monroe" zyskała po świetnie zagranej roli MM w sztuce Artura Millera Po upadku.A ze względu na charyzmę i talent, przyrównywano ją do Zbigniewa Cybulskiego.

Urodziła się 14 maja 1938 roku w Warszawie. Tu, w czasie studiów w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej, związała się ze Studenckim Teatrem Satyryków, popularnie zwanym STS-em. W latach 1961-1967 występowała w Teatrze Dramatycznym m.st. Warszawy.

Jej talent komediowy można było podziwiać w filmach Stanisława Barei: Mąż swojej żony, Żona dla Australijczyka, Małżeństwo z rozsądku; Stanisława Lenartowicza - Giuseppe w Warszawie i Tadeusza Chmielewskiego Gdzie jest generał. Była także odtwórczynią wielu ról dramatycznych w filmach Tadeusza Konwickiego - Zaduszki, Wojciecha Jerzego Hasa - Rękopis znaleziony w Saragossie i Złoto, Kazimierza Kutza - Milczenie, Aleksandra Forda - Pierwszy dzień wolności, Andrzeja Wajdy - Wszystko na sprzedaż. Osobny rozdział to jej udział w filmach i etiudach ówczesnego męża, reżysera, scenarzysty i aktora Jerzego Skolimowskiego.

W 1967 roku na przyjęciu zorganizowanym po premierze spektaklu Po upadku Elżbieta Czyżewska poznała korespondenta gazety "New York Times" Davida Halberstama. Znany amerykański dziennikarz, laureat nagrody Pulitzera za książkę o wojnie w Wietnamie, poprosił ją wkrótce o rękę. Ślub odbył się w dniu, kiedy aktorka została nagrodzona prestiżową Złotą Maską, przyznawaną za szczególne osiągnięcia artystyczne w dziedzinie sztuki teatralnej. Od 1967 roku zamieszkała z drugim mężem w Nowym Jorku - po uznaniu go za persona non grata w Polsce za artykuł krytykujący Władysława Gomułkę.

W Stanach Zjednoczonych nie udało jej się jednak kontynuować kariery. Nadal występowała na scenie - zagrała m.in. w Yale Repertory Theatre w przedstawieniu Biesy według Dostojewskiego w reżyserii Andrzeja Wajdy - i występowała w filmach, choć zazwyczaj w rolach epizodycznych. Na tle amerykańskich przeżyć aktorki Yurek Bogayewicz zrealizował film Anna, nawiązujący do jej spotkania w Nowym Jorku z Joanną Pacułą.

Od początku lat osiemdziesiątych wystąpiła gościnnie w kilkunastu filmach polskich, m.in. w Debiutantce, Limuzynie Daimler-Benz, Kocham kino, Szczurze i Samotności w sieci.

W 1994 roku wystąpiła w "macierzystym" Teatrze Dramatycznym w polskiej premierze Szóstego stopnia oddalenia Johna Guare'a, w reżyserii Piotra Cieślaka.

"Afisz pełen głośnych nazwisk, choć największe zainteresowanie widzów wzbudzała Elżbieta Czyżewska, rolą Louisy wracająca po latach na scenę - pisał Janusz R. Kowalczyk w 'Rzeczpospolitej'. - Powrót udany, rola poprowadzona z nerwem, momentami brawurowo. Ostatecznie taka postać - żona marszanda, który od jednej operacji kupna sprzedaży obrazu Cezanne'a zarabia ok. miliona dolarów - może mieć swoje fanaberie. Louisa Elżbiety Czyżewskiej miała 'niegdysiejszą', bardzo wyrazistą akcentację słów. Mnie ona nie raziła. Przeciwnie, uważam, że dodała tej roli swoistego ciepła i wdzięku."

W roku 2003 podczas 8. Festiwalu Gwiazd w Międzyzdrojach odcisnęła dłoń na Promenadzie Gwiazd.

Źródło: informacje prasowe i własne.


Zobacz również: Magda Dygat o Elżbiecie Czyżewskiej - fragment książki Mały alfabet Magdy i Andrzeja Dudzińskich. Wydawnictwo Literackie, Kraków 2009



Piosenki wykonywane przez Elżbietę Czyżewską:


"Wszystko na sprzedaż", reż. Andrzej Wajda:


"Giuseppe w Warszawie", reż. Stanisław Bareja: