Carlos Cruz-Diez, "Chromosaturation" 1965/2010, fot. Signum Foundation Palazzo Donà, Wenecja 2010

Wystawa "Luce e movimento / Światło i ruch" w weneckiej siedzibie poznańskiej Fundacji Signum poświęcona jest zagadnieniu kinetyzmu oraz współzależności ruchu i światła w sztuce. Ekspozycja towarzyszy tegorocznej edycji weneckiego Biennale Architektury.

W zaadaptowanych na nowo wnętrzach zabytkowego pałacu zgromadzono dzieła z pogranicza reliefu i rzeźby oraz instalacje i filmy, w których ruch i światło stają się integralnym elementem kompozycji plastycznej. Odwołanie się do silnych bodźców wzrokowych i wynikająca z ruchu ingerencja w przestrzeń zmieniają percepcję dzieła i jego otoczenia. Poprzez proces patrzenia i poruszania się względem dzieła widz staje się częścią projektu artysty. Modelowane w ten sposób dzieło wzbogaca się o wymiar czasu, a jego forma jest nieuchwytna, bo podlega ciągłym zmianom.

Ekspozycja przedstawia prace dziesięciu artystów z różnych stron świata pochodzące ze zbiorów Galerie Denise René, kolekcji Fundacji Signum, Fundacji Moholy-Nagy oraz Stiftung Bauhaus Dessau. Są wśród nich prekursorzy awangardy (Werner Graeff, László Moholy-Nagy), klasycy sztuki kinetycznej w historycznym tego słowa znaczeniu (Martha Boto, Horacio Garcia Rossi, Julio Le Parc, Nicholas Schöffer, Gregorio Vardanega), a także twórcy kontynuujący u progu XXI wieku poszukiwania podjęte przed laty (Carlos Cruz-Diez, Józef Robakowski, Jesús Rafael Soto).

Korzenie zainteresowań wykorzystaniem światła i ruchu w sztuce odnajdujemy w eksperymentach typowych dla awangardy pierwszej połowy XX wieku, a w szczególności u konstruktywistów rosyjskich i w środowisku Bauhausu. Dominowało w nich poszukiwanie dzieła totalnego, docierającego do widza poprzez wszystkie zmysły oraz ingerującego w czas i przestrzeń.

Kinetyzm, nazywany także wizualizmem, zarysował się jako odrębny kierunek w sztuce abstrakcji geometrycznej lat 60. Jego zwiastunem była legendarna wystawa "Le mouvement" w Galerii Denise René w 1955 roku. W roku 1961 artystyczną scenę Paryża zdominowała grupa o znamiennej nazwie GRAV (Groupe de recherche d'art visuel - Grupa badań nad sztuką wizualną), założona m.in. przez Julio Le Parca (Grand Prix na Biennale 1966 roku), debiutując programowym pokazem u Denise René. W roku 1967 w Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris pod szyldem tej samej grupy odbyła się wystawa "Lumière et mouvement", do której tytułu nawiązuje obecna ekspozycja w Palazzo Donà.

Wystawę otwiera błękitna instalacja Jesúsa Rafaela Soto Pénétrable BBL Bleu (1999-2007), której nie da się ominąć. Aby dotrzeć do kolejnych miejsc wystawy, trzeba przez nią przejść. Fundacja Signum proponuje w ten sposób nową interpretację przestrzeni Palazzo Donà i sugeruje widzom, by w odbiorze sztuki zdali się na intuicję i doznania własnej percepcji. Na kolor uczula widza film Józefa Robakowskiego Attention: Light! (Uwaga: Światło!) z 1981/2004 roku wzbogacony o muzykę Fryderyka Chopina.

Kolejne "przejście" to przygotowana specjalnie do sali gotyckiej Palazzo Donà instalacja świetlna Carlosa Cruz-Dieza (Pawilon Wenezueli na Biennale w 1970 roku) Chromosaturation, będąca najnowszą odsłoną projektu z 1965 roku stale modyfikowanego przez artystę. Przestrzeń staje się w niej kolorem, a kolor - przestrzenią. Pokazane w osobnych pomieszczeniach ruchome reliefy-rzeźby Marthy Boto, Gregorio Vardanegi, Horacio Garcia Rossiego rozszczepiają barwę na migotanie i gry światła, nieskończone w swych kombinacjach.

Do zabawy ze światłem w najczystszej postaci skłania widza László Moholy-Nagy w filmowym zapisie Modulatora światła i przestrzeni z 1930 roku zatytułowanym właśnie Lichtspiel Schwarz Weiss Grau (Gra światła czerń biel szarość). Podobny jest efekt projekcji Komposition II Wernera Graeffa, filmu z 1922/1959 roku badającego dynamikę czarnego prostokąta na białym tle.

Obiekty przestrzenne Julio Le Parca i Nicolasa Schöffera (Gran Premio na Biennale w 1968 roku) wykraczają poza tradycyjną formułę rzeźby. Są już nie tylko częścią przestrzeni, lecz także kluczem do penetracji jej nieznanych wymiarów przeświecających w odblaskach i półcieniach ażurowych form zbudowanych z połączenia specjalnie dobranych materiałów.

Kurator: Grzegorz Musiał.
Wystawę zrealizowano we współpracy z Galerie Denise René w Paryżu.

Ekspozycji towarzyszy katalog wydany przez Marsilio Editori z tekstami Grzegorza Musiała, Arnaulda Pierre, Denise René i Andrzeja Turowskiego.

Wystawa czynna od 26 sierpnia do 16 października 2010.

Signum Foundation Palazzo Donà
Campo San Polo 2177
30123 Wenecja

Źródło: informacja prasowa