Wystawa "Jerzy Giedroyc i 'Zagubieni romantycy'" została przygotowana przez Towarzystwo Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu w ramach Roku Jerzego Giedroycia. Partnerem Projektu jest Bank BISE i Instytut Adama Mickiewicza.

"Zagubieni romantycy..." tak nazwał założycieli "Kultury" w swoim eseju Wacław A. Zbyszewski:

"Tu bieda z nędzą, groźba bankructwa co dzień, liczenie się z każdym groszem. Cztery osoby na całą redakcję i administrację i pisma, i książek - Giedroyc, jego brat, Zygmunt i Zosia Hertzowie, plus Józio Czapski i jego siostra jako rezerwy czy wolontariusze, a do tego goście, a do tego pomoc dla różnych pisarzy w potrzebie, a 'pośrednictwo pracy' dla tychże pisarzy, a przejezdni z kraju, a tysiące drobnych spraw i kłopotów (...) paru ludzi przy minimalnych środkach potrafiło w jakimś maleńkim stopniu jakoś ten kompas polskiej przyszłości i polskiej myśli odchylić..."

Na kilkudziesięciu planszach znaleźć można m.in. kalendarium najważniejszych wydarzeń z historii Instytutu Literackiego - od jego powstania w roku 1946 w Rzymie do dnia dzisiejszego, obszerny życiorys Jerzego Giedroycia, wybrane fragmenty artykułów z "Kultury" autorstwa Józefa Czapskiego, Andrzeja Bobkowskiego, Juliusza Mieroszewskiego, Czesława Miłosza i Gustawa Herlinga-Grudzińskiego.

Obszerny fragment wystawy poświęcony jest Zofii i Zygmuntowi Hertzom. Założycielka "Kultury" wspomina lata spędzone w przedwojennej Łodzi, okres wojny i pierwsze lata Instytutu Literackiego. O swojej przyjaźni z Zygmuntem Hertzem we wspomnieniu na łamach "Kultury" ("Kultura" 390/1980) pisał Czesław Miłosz

"Był raz... Zygmunt buczący trzmiel... Zygmunt był z powołania filanthropos, przyjaciel ludzi, a nigdzie jego zdolność do robienia ludziom dobrze nie znalazłaby takiego zastosowania jak w tej dziwacznej strefie pomiędzy Polską i zagranicą. Zygmunt żył 'Nadwiślnią', współczuł, wściekał się, cieszył, wstydził z powodu tego co się tam działo, traktował to swoje zaangażowanie jak chorobę, ale nieuleczalną, i taką, przeciwko której przestał się buntować. To stałe przejęcie się Polską przybierało, jak to u niego, zawsze postać konkretną: wysokości zarobków, cen, warunków pracy, wolności osobistej albo jej braku, czyli los rzeczywistych ludzi, znanych mu z imienia i z nazwiska, albo dokładnie, w ich codziennym bytowaniu, wyobrażonych. Natychmiast też pojawiała się myśl o czynnym udziale, o niesieniu pomocy. Lista osób, które Zygmuntowi zawdzięczają stypendia, zaczepienia się w Paryżu, zaproszenia za granicę, byłaby ogromna... Ci, którzy biorą do ręki roczniki 'Kultury' i książki wydane przez Instytut Literacki, i którzy będą je brać do ręki w przyszłości, powinni pomyśleć chwilę o garnkach kuchennych, o przygotowaniu śniadania, obiadu i kolacji przez te same trzy-cztery osoby odpowiedzialne za redakcję, korekty, ekspedycję, o zmywaniu, o zakupach... i pomnożyć liczbę tych i podobnych domowych zajęć przez liczbę dni, miesięcy i lat. A także o sznurkach, papierze pakowym, o dźwiganiu, noszeniu, nadawaniu przesyłek na poczcie..."

Kolejna część wystawy to "Krąg 'Kultury' " -

"Jedną z najpilniejszych dla mnie spraw było zbudowanie kręgu autorów 'Kultury'"

- pisał Jerzy Giedroyc. Do tego Kręgu należeli m.in. Andrzej Bobkowski, Józef Czapski, Witold Gombrowicz, Gustaw Herling-Grudziński, Marek Hłasko, Konstanty Jeleński, Leszek Kołakowski, Stanisław Lem, Czesław Miłosz, Juliusz Mieroszewski, Sławomir Mrożek, Jerzy Stempowski, Kazimierz Wierzyński... W Bibliotece "Kultury" ukazały się 533 tomy, w tym m.in. Dzienniki Witolda Gombrowicza, Inny świat Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zniewolony umysł Czesława Miłosza, Szkice piórkiem Andrzeja Bobkowskiego, Cmentarze Marka Hłasko.

Duży dział wystawy poświęcony jest postaci Jerzego Giedroycia. Znajdują się tu fragmenty Autobiografii na cztery ręce oraz wypowiedzi Redaktora o "Kulturze" i jej współpracownikach. Z kolei o Jerzym Giedroyciu mówią m.in. Czesław Miłosz, Stanisław Lem, Ryszard Kapuściński i Natasza Gorbaniewska.

Do przygotowania wystawy wykorzystano fotografie z archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu, a także zdjęcia Piotra Wójcika (Agencja Gazeta) zrobione w październiku 1998 roku w Maisons Laffitte. Autorem scenariusza jest Agnieszka Mitkowska, a projekt graficzny jest dziełem Hanny Milanowicz.

W 2006 roku w ramach Roku Jerzego Giedroycia wystawa zostanie zaprezentowana w kilkudziesięciu miejscowościach, m.in.:

• Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego
  przy Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego
  ul. Berwińskiego 4, Bydgoszcz
  wystawa czynna do 10 lipca 2006
  
  
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Kielcach
  Biblioteka Literacka, oś. Barwinek, pawilon 28, 25-150 Kielce
  tel. (+48 41) 36 112 14
  www.wbp-kielce.one.pl
  wystawa czynna w dniach: 21 kwietnia - 19 maja 2006
  wystawa będzie również pokazana w innych miastach regionu: Skarżysko Kamienna, Starachowice, Ostrowiec, Pińczów, Jędrzejów
  
  
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Olsztynie
  Galeria Stary Ratusz
  Stare Miasto 33, Olsztyn
  tel. (+48 89) 527 36 29, 527 93 31
  www.wbp.olsztyn.pl/wystawy
  wystawa czynna w dniach: 15 lutego - 2 marca 2006
  wernisaż: 15 lutego 2006, godz. 17:00
  
  
• Książnica Beskidzka
  ul. Słowackiego 17a, 43-300 Bielsko-Biała
  tel. (+48 )822 82 21 do 23 (centrala), 812 32 03 (informacja)
  wystawa czynna w dniach: 12 lutego - 28 lutego 2006
  wernisaż: 21 lutego 2006, godz. 12:00
  www.ksiaznica.bielsko.pl

Informacja nadesłana: Towarzystwo Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu luty-czerwiec 2006

Zobacz również: strona główna Roku Jerzego Giedroycia.