Włodzimierz Staniewski prowadzi warsztaty na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku / fot. Maciej Znamierowski / OPT Gardzienice

Włodzimierz Staniewski z artystami Ośrodka Praktyk Teatralnych Gardzienice został zaproszony do poprowadzenia kursów mistrzowskich i warsztatów aktorskich do portowego miasta Vigo, na północy hiszpańskiej Galicii. Założony przez Staniewskiego w 1977 roku Teatr Gardzienice ma charakter autorski. Zyskał status jednej z najciekawszych scen eksperymentalnych na świecie. Bywa na wielu międzynarodowych festiwalach

Pierwszym przedstawieniem, dzięki któremu Gardzienice stały się szeroko znane za granicą, był Żywot protopopa Awwakuma z 1981 roku. Przedstawienie o życiu rosyjskiego duchownego-dysydenta było - zwłaszcza w czasie stanu wojennego w Polsce - odczytywane jako prowokujące do "analiz rosyjskiej duszy". Następne widowisko Carmina Burana z 1990 roku, w pełnych euforii czasach postkomunistycznych uznane zostało za traktat o zmiennych kolejach miłości, opowiedziany za pomocą odniesień do wielu europejskich mitów.

W 1997 roku rozpoczął się nowy okres pracy Gardzienic. Z popularnej w starożytności powieści Złoty osioł Apuleusza stworzył Staniewski widowisko Metamorfozy. Bohater zamienia się w nim w osła, aby dzięki inicjacji do tajemnic Izydy znaleźć odnowę duchową, która pozwoli mu powrócić do ludzkiego ciała.

"Może się wydawać, iż materiał, z którego czerpię jest na tyle egzotyczny, że w żaden sposób nie odnosi się do naszych własnych problemów - deklaruje Staniewski. - Na przykład 'Metamorfozy albo Złoty osioł' Apulejusza z Madaury czy 'Żywot protopopa Awwakuma'. Lecz te dzieła w istocie odzwierciedlają sytuacje, które zdarzają się współcześnie."

Przedstawienia Teatru Gardzienice nazywano "teatrem muzycznym", "etno-oratoriami" czy "alegorycznym teatrem pieśni". Ich źródłem jest muzyka. Jest to odzwierciedlenie głębokiego przekonania twórcy teatru, że muzyczność stanowi klucz, "który otwiera serce i duszę", tworząc głęboki związek z wykonawcą.

"Osiągnięcia 'Gardzienic' przychodzą jak cudowny dar - pisała Susan Sontag. - Ta niezwykła, nieprzejednana polska grupa, pracująca pod inspirującym przewodnictwem Włodzimierza Staniewskiego jest, według mnie jednym spośród zaledwie kilku w świecie znaczących zespołów teatralnych."

Zespół stał się dobrze rozpoznawalny dzięki rygorystycznym badaniom w zakresie rdzennych i antycznych tradycji muzycznych, potężnym cielesnym i głosowym technikom w pracy aktorskiej, zaangażowaniu w tworzenie teatru w naturalnym środowisku i naciskowi kładzionemu na zasady wzajemności i muzyczności.

"Gardzienice to jeden z polskich – i światowych – czołowych zespołów teatru eksperymentalnego - stwierdza prof. Richard Schechner. - Stanowią samo sedno i esencję polskiego przedstawienia eksperymentalnego i antropologicznego."

W ostatnich latach teatr skupia uwagę na starożytnej Grecji jako źródle europejskiej kultury. Przypomina zapomniane techniki aktorskie teatru antycznej Grecji korzystając z istniejących ikonograficznych i literackich źródeł, jak też wraca do zabytków muzyki antycznej Grecji oraz do sprawności cielesnej. W założeniu praktyki Gardzienic służą wskrzeszeniu tragedii z ducha muzyki.

"Teatr Staniewskiego ma prawdziwie oryginalny wkład w stylistykę współczesnej awangardy teatralnej - stwierdza prof. Leszek Kolankiewicz, antropolog z Uniwersytetu Warszawskiego. - W Ośrodku Praktyk Teatralnych, zrodził się nowy gatunek sztuk wizualnych. Efekt jest zaskakujący i przywodzi na myśl skojarzenia ze średniowiecznymi widowiskami. Prawdopodobnie teatr europejski rodził się dwukrotnie: w starożytności i w średniowieczu, za każdym razem z ducha muzyki."

W każdym nowym widowisku Teatr Gardzienice dokonuje bezpośredniego odniesienia do ikonografii wybranej epoki historycznej, ożywiając ją poprzez ciągle żywe tradycje etniczne. Przedstawienia powstają w wyniku długich badań. Ożywają w nich fragmenty starożytnej muzyki w relacji do nieregularnych rytmów mowy, pieśni i tańca odnalezionych w Karpatach i na Ukrainie. Teksty, zapis muzyczny i obrazowanie nie pochodzą jednak ze źródeł czytanych, lecz zostały odzyskane poprzez "zapominaną linię życia znajdującą się wewnątrz nas".

Aktorzy Teatru Gardzienice ożywili statyczne pozy i fragmenty muzyki. W miarę jak starożytne teksty zostają wydobyte na światło dzienne, są tańczone i śpiewane, wzruszają nas w końcu, odkrywają i prowokują nasze współczesne jaźnie poprzez sekretną muzykę ciał z Gardzienic.

"Nasz trening jest wywiedziony z tych realistycznych inspiracji - mówi Staniewski. - Wybieram takie ruchy, zwroty, kierunki i dynamikę, które wywierają najsilniejszy efekt. Później pracując nad tempem, rytmem, zmianami dynamiki, wykorzystuję te same gesty, lecz próbuję przetworzyć je na język alegoryczny, który przełamuje ten realizm."

Źródło: informacje prasowe, www.gardzienice.art.pl, www.culturapolaca.es