Sztuki wizualne

Dni Kultury Algierskiej w Polsce - Wystawa miniatur

Sztuki wizualne

Kraków, 09.11.2005 - 12.11.2005

"Poszukujcie wiedzy od kolebki do grobu" - to stara i anonimowa maksyma z kultury arabskiej jest zawsze aktualna. Spopularyzował ją w Polsce Józef Bielawski w znakomitym dziele "Książka w świecie islamu" wydanym we Wrocławiu w 1961.

W listopadzie 2005 Polacy otrzymują możliwość odnalezienia wiedzy o malarskiej i graficznej kulturze Algierii. Prezentacja tej dziedziny twórczości będzie dostępna na wystawie w Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie w ramach Dni Kultury Algierii w Polsce organizowanej przez Instytut im. Adama Mickiewicza na zlecenie Ministerstwa Kultury.

Na wystawie zgromadzone będą wyselekcjonowane prace 21 algierskich miniaturzystów, iluminatorów i malarzy reprezentujących dwa pokolenia twórców. To, co łączy wszystkie prace eksponowane w Krakowie, to kontynuowanie bogatych tradycji graficznych islamskiego kręgu kulturowego w Afryce Północnej.

W sztuce miniaturowo-dekoracyjnej współczesnej Algierii dominują sceny do odczytywania przez symbole wywodzące się z wyobraźni. Najczęściej pojawiają się motywy roślinne lub zwierzęce oraz motywy nawiązujące do natury, które przyjmują stylizowane formy geometryczne. Kluczem rozumienia sztuki algierskiej jest rozszyfrowanie ornamentu geometrycznego, który stanowi podstawę całej sztuki muzułmańskiej, podobnie jak ciało ludzkie było podstawą i tematem w sztuce helleńsko-rzymskiej.

Sztuka z Algierii pokazywana w Polsce będzie działa na widza przez siłę artystycznej inwencji, fantazji i idealizmu. Będziemy mieli na wystawie wizerunek sztuki bardziej abstrakcyjnej niż przedstawiającej. Zaskakującym odkryciem będzie oglądanie scen figuratywno-obyczajowych. W sztuce algierskiej, jak w sztuce wielu krajów islamu charakterystycznym znakiem, niemal idiomem muzułmańskim jest arabeska. Ma ona stałe elementy nawiązujące do interpretacji elementów przyrody w której dostrzegamy harmonie i spokój postaci.

Arabeska na ramach trzech pokazanych reprodukcji jest pozbawiona realizmu, nie ma początku ani końca, jest ukazaniem i poszukiwaniem Nieskończonego. Łączy się jakby ze sztuką abstrakcyjną. Drugą cechą nowej sztuki algierskiej jest stylizacja. Ukazane tematy dzieł są oderwane od świata konkretnego, świata przemiany.

Najszerszy dostęp i wiedzę o miniaturowo-graficznym pięknie Algierii mają filateliści. W Krakowie zobaczymy prace jakie przysłał Ali Kerbouche. Ten sam, który projektował dla Poczty Algierii znaczki przedstawiające trzy najsławniejsze mederesy. Mederasa to muzułumański ośrodek kształcenia elit duchowych, pełniący równocześnie funkcje oświatowe kolegium, akademii i uniwersytetu. Ali Kerbouche, dzięki narodowej poczcie, spopularyzował mederesy w Constantine, Tlemcen i Medei. Te znaczki ukazały się w obiegu w kwietniu 2005.

Ali Kerbouche

Zachwycającym fragmentem wystawy będą prace podpisane Hachemi Ameur, który kaligrafię i sztukę miniaturową doskonalił, po studiach w Algierii, również w Chinach. Jego kunszt podziwiali Francuzi w 2003, kiedy Ameur wystawiał swoje prace w Akademii w Grenoble w ramach Roku Algierii.

Hachemi Ameur wydał w 2002 razem z francuską poetką Roselyne Carrier-Dubarry tom poezji iluminowanej i zdobionej jako książkę artystyczną. Ameur zamieścił w książce wydanej w 700 egzemplarzach 25 prac graficznych, a Carrier-Dubarry 13 tekstów poetyckich. Ważnym fragmentem dzieła było malarsko-graficzne inkrustowanie tekstu hymnu Algierii. To zdobienie wywodzi się z historii pisma arabskiego, które obok przekazywania treści jest równocześnie ozdobą sztuki muzułmańskiej. Ta tradycja wywodzi się z szacunku dla świętych ksiąg Koranu, który był przepisywany przez najwyżej kształconych artystów.

Obecni w Krakowie przedstawiciele kultury algierskiej przedstawią zainteresowanym cztery rodzaje pisma artystycznego występującego w kulturze algierskiej: kufi, naschi, magribi i ta'lik i nasta'lik.

Pismo kufi nazwę swoją zawdzięcza miejskiemu ośrodkowi świata arabskiego Kufy w którym przepisywano Koran oraz wykonywano oficjalne napisy na obiektach publicznych i środkach płatniczych. Istnieje również odmiana kwiecistego kufi polegająca na wypełnianiu ornamentem roślinnym albo formami geometrycznymi miejsc wolnych od tekstu na pergaminie.

Pismo naschi wiązało się z wynalezieniem papieru, jest znacznie mniej ozdobne od kufi, charakteryzuje się stałymi proporcjami między literami dużymi a małymi i zwraca uwagę oglądającego redukcją ornamentu wokół litery. Z pisma naschi wywodzi się administracyjno-kancelaryjny krój pisma stosowany do rozporządzeń państwowych - zwany tauki.Rozpowszechnionym w Algierii pismem jest magribi z delikatnym zaokrągleniem liter. To w tym piśmie wprowadzono do Koranu rozdziały znane pod określeniem sur.

Ta'lik i nasta'lik to odmiany artystycznego pisma, które w Algierii należą do rzadkości. Ten styl występuje czasami w wydawnictwach zwanych "dywanowmi" czyli fantazyjnym piśmie stosowanym w publikowanych zbiorach wierszy jednego poety.

Władysław Serwatowski

Nowe pokolenie - 17 młodych miniaturzystów w Krakowie: