Dom urodzenia Chopina

Wieś Żelazowa Wola położona jest w powiecie sochaczewskim, nad rzeka Utratą, na skraju Puszczy Kampinoskiej, w odległości 54 km od Warszawy. To najsłynniejsze miejsce kultu kompozytora, licznie odwiedzane przez turystów i melomanów zarówno z kraju, jak i z zagranicy. Dom Urodzenia Fryderyka Chopina oraz otaczający go park w Żelazowej Woli są własnością Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.

Pierwsza wzmianka o wsi podchodzi z 1579 roku, akta grodzkie z tego roku podają, że płatnikami podatków w Żelazowej Woli byli bracia Mikołaj i Piotr Żelazo. W wieku XIX Żelazowa Wola należała do rodziny Skarbków.


Tu 1 marca 1810 roku urodził się Fryderyk Chopin.

Dzisiejszy dworek w Żelazowej Woli to w rzeczywistości zaledwie lewa oficyna dworu Skarbków. Oprócz niej istniał jeszcze murowany dworek, oranżeria, stajnia i wozownia. Dwór powstał najprawdopodobniej w drugiej połowie XVIII wieku, gdy budowano podobne dwory w pobliskim Strzyżewie dla rodu Zembrzuskich czy w Brochowie dla Lasockich.

Po hr. Ludwice Skarbkowej Żelazową Wolę przejęli jej synowie, a wśród następnych właścicieli wymienia się m.in. Adama Towiańskiego (1859-1878) - syna słynnego filozofa, potem Aleksandra Pawłowskiego. W 1891 roku, z inicjatywy rosyjskiego kompozytora, pianisty i pedagoga Miliji A. Bałakiriewa, rozpoczęto działania mające na celu przekształcenie zabytkowej oficyny w muzeum Chopina. W 1894 roku dzięki jego wstawiennictwu oraz Ignacego Jana Paderewskiego i członków Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego doprowadzono do odsłonięcia pierwszego na ziemiach polskich pomnika poświęconego Fryderykowi Chopinowi. W latach dwudziestych XX wieku obiektowi oficjalnie przyznano status zabytku o wyjątkowym znaczeniu dla polskiej kultury. Dzięki staraniom powołanego w Warszawie Towarzystwa Przyjaciół Domu Chopina oraz działającego w Sochaczewie Komitetu Chopinowskiego ostatecznie udało się zakupić oficynę wraz z przyległym do niej gruntem, na którym stał historyczny obelisk. W 1931 roku Komitet Budowy Domu Chopina zainicjował renowację i przebudowę obiektu. Franciszek Krzywda-Polkowski rozpoczął prace nad tworzeniem zaprojektowanego przez siebie parku. Dzięki wsparciu ze strony społeczeństwa udało się również zgromadzić kolekcję zabytkowych przedmiotów pochodzących z początku XIX wieku, a także sprowadzono fortepian firmy Pleyel. Wśród pierwszych eksponatów ekspozycji znalazł się gipsowy odlew maski pośmiertnej Fryderyka Chopina.

Wybuch II wojny światowej uniemożliwił kontynuację prac w Żelazowej Woli. W czasie okupacji park i oficynę zamieniono na sanatorium i miejsce rehabilitacji rannych, a następnie na szpital polowy. Fortepian został wywieziony, a większość eksponatów zaginęła. Ucierpiał również sam budynek. Po zakończeniu wojny, w 1945 roku powstał Tymczasowy Komitet Opieki nad Domem Chopina w Żelazowej Woli, którego działalność przejął wkrótce Instytut Fryderyka Chopina. Do 1949 roku trwały prace nad renowacją budynku, odtworzeniem ogrodu, a także zgromadzeniem kolekcji mebli i przedmiotów z epoki. W setną rocznicę śmierci Chopina odbyła się uroczysta inauguracja ekspozycji. Od 1953 do 2005 roku opiekę nad majątkiem w Żelazowej Woli sprawowało Towarzystwo im. Fryderyka Chopina, którą obecnie przejął Narodowy Instytut Fryderyka Chopina.

W latach 2005-2010, z okazji Roku Chopinowskiego, w Żelazowej Woli przeprowadzano prace modernizacyjne. Gruntownie wyremontowano dworek i mieszczące się w nim muzeum, zadbano o nową aranżację wnętrz. Zarówno dworek, jak i odrestaurowany park można obecnie zwiedzać indywidualnie z multimedialnym przewodnikiem oraz słuchawkami. Z racji tego, że prawie nie zachowały się oryginalne pamiątki po rodzinie Chopina, twórcy nowej wizji muzeum postanowili zachować wnętrza dworku niemal puste. Tylko w salonie stoi fortepian. Poza tym zgromadzono tu nieliczne portrety, nuty i listy. Od przedmiotów ważniejsza jest atmosfera, którą tworzy cicha muzyka dobiegająca z pomieszczenia, w którym urodził się kompozytor, nuty na szybach, rzucające cienie na białe ściany, czy skrzypiące drewniane podłogi. Skromny dworek, sterylna biel wnętrza i minimalistyczny przekaz sprzyjają skupieniu, prowokują do uruchomienia wyobraźni.



Kolejnym etapem prac była rewaloryzacja przedwojennego parku i budowa na jego obrzeżach nowych pawilonów z drewna, szkła i głazów według projektu lubelskiej pracowni Stelmach i Partnerzy. Dworek otacza teraz malowniczy park z ukrytym oświetleniem, nagłośnieniem i systemem nawadniającym. Rozciąga się on na 7 hektarach powierzchni, a wielość gatunków drzew, krzewów, roślin sprawia, że ma on charakter niemal ogrodu botanicznego. Ostateczny efekt jego rewitalizacji widać będzie jednak dopiero za kilka lat, gdy wiele ze 160 tysięcy roślin osiągnie docelowe rozmiary. Dwa nowe budynki powstały w sąsiedztwie bramy głównej - w jednym znajduje się recepcja z kasą, sklepikiem i kawiarnią, a w drugim sala koncertowa i restauracja. Nad Utartą przerzucono drewniane mostki, asfaltowe chodniki zastąpiły żwirowe alejki, przy których co kilka kroków stoją ławki lub altanki. Park, zgodnie z wieloletnią tradycją, jest dostępny z darmo dla mieszkańców miejscowości.



Na jego terenie znajduje się pięć pomników Fryderyka Chopina. Pierwszym jest obelisk z 1894 roku, z medalionem z popiersiem kompozytora. Pomnik zaprojektował Bronisław Żochowski, a wizerunek artysty, według medalionu J. F. A. Bovy'ego, wykonał Jan Wojdyga. W 1968 roku odsłonięto popiersie Chopina w piaskowcu dłuta Stanisława Sikory, a rok później, w 120. rocznicę śmierci kompozytora - pomnik z brązu autorstwa Józefa Gosławskiego. Kolejne dzieło to popiersie Chopina z brązu, autorstwa Zofii Wolskiej, umieszczone na postumencie z piaskowca. Rzeźbę ufundowało Stadtmuseum w Düsseldorfie. Ponadto w 1984 roku Towarzystwo im. Fryderyka Chopina złożyło nieopodal dworku głaz upamiętniający wkład profesora Franciszka Krzywdy-Polkowskiego w tworzenie parku w Żelazowej Woli. Najnowszy pomnik stanął w Żelazowej Woli w lutym 2011 roku. To drewniana rzeźba autorstwa Józka Nowaka, której odlew z brązu znajduje sie w monachijskim Parku Poetów. Dostępna jest ona w reprezentacyjno-gościnnym budynku "Etiuda".



Co roku w pierwszą niedzielę maja w Żelazowej Woli rozpoczyna się sezon letnich koncertów, który trwa do ostatniej niedzieli września. Od 1954 roku w koncertach uczestniczą artyści z Polski i zagranicy, w tym laureaci Międzynarodowych Konkursów Pianistycznych im. Fryderyka Chopina. Od 2006 roku w tym samym okresie (maj-wrzesień) odbywają się „Prezentacje Muzyczne" – recitale utalentowanych młodych pianistów.


Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, styczeń 2002, aktualizacja: luty 2011.
fot. Piotr Lubomirski


Żelazowa Wola - Dom Urodzenia Fryderyka Chopina
Oddział Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie
Żelazowa Wola 15
96-503 Sochaczew
Tel: (+48 46) 863 33 00
Fax: (+48 46) 863 40 76
WWW: www.chopin.museum