Jerzy Zoń; fot. Beata Frysztacka / Teatr KTO

Reżyser i aktor, jeden z pionierów polskiego teatru studenckiego (współzałożyciel i szef Teatru KTO), twórca wielkich widowisk plenerowych i dyrektor Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Ulicznych w Krakowie. Urodził się 31 lipca 1953 roku w Kamienicy koło Limanowej.

Jerzy Zoń jest absolwentem polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. W połowie lat siedemdziesiątych był aktorem krakowskiego Teatru STU. W 1979 roku zaczął szefować Teatrowi KTO, grupie utworzonej dwa lata wcześniej przez studentów krakowskiej uczelni. Wkrótce stał się głównym reżyserem zespołu, który po pierwszych przedstawieniach przygotowywanych w zamkniętej przestrzeni sal teatralnych (między innymi "Paradis" według Janusza Głowackiego, 1983), zaczął grać pod gołym niebem.

"Ja wszystko buduję obrazami - mówił reżyser o swojej pracy nad widowiskami ulicznymi. - Trzeba otworzyć wyobraźnię. Zapalić ogień umie każdy - ważne jest żeby umieć i wiedzieć jak zgasić. (…) Mówienie mnie w ogóle nie interesuje, zresztą my wcale nie mówimy. W związku z tym bardzo dbam o opracowanie muzyczne. U mnie muzyka jest wypieszczona, dobrana, wycyzelowana, poprzycinana, domontowana. Naprawdę się o to troszczę. (…) Premiera jest bardzo ważna bo masz po raz pierwszy kontakt z publicznością. Masz wszystko przygotowane i sprawdzasz, patrzysz - wyczuwasz publikę. Ja zamykam oczy i już wiem czy to jest dobre przedstawienie - nie muszę patrzeć." (za: www.up.krakow.pl, studium@www, Marta Groffik, "Trzeba otworzyć wyobraźnię", rozmowa z Jerzym Zoniem).

Zoń w kolejnych latach doskonalił formę swoich plenerowych przedsięwzięć. Zrealizował między innymi "Apokryf" Bogdana Rudnickiego (1991), "Zapach czasu" według tekstów Gabriela Garcii Marqueza, Hugo Clausa i Emila Zegadłowicza (1997), "Mazepę" według Juliusza Słowackiego (2001), dał premierę "Fahrenheita 451. Projektu pierwszego" - rzeczy o potrzebie czytania, ze sceną płonących książek, na podstawie prozy Raya Bradbury'ego (2005). Wyreżyserował także "Quixotage" na motywach "Don Kichota" Cervantesa (2007) i "Ślepców" inspirowanych powieścią José Saramago "Miasto ślepców" (2010). Uliczne przedstawienia Teatru KTO angażowały za każdym razem wielu wykonawców. Pojawiały się w nich elementy cyrkowe, taniec, muzyka, składając się na  sugestywne, poetyckie obrazy sceniczne.

Prowadzony przez Zonia teatr podbija ulice świata, jego widowiska goszczą na międzynarodowych festiwalach. Wędrowna krakowska trupa swoje prace pokazywała ostatnio między innymi w Rosji, Niemczech, Francji, Hiszpanii, Portugalii, Chorwacji, Włoszech, Holandii, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Brazylii, Kolumbii, Korei Południowej i Iranie. W 2005 roku Teatr KTO na festiwal w Edynburgu przyjechał z przedstawieniem Zonia na podstawie życia i twórczości Bohumila Hrabala "Sprzedam dom, w którym już nie mogę mieszkać" (2003). W tym przejmującym, wzruszającym widowisku reżyser, posługując się cienką ironią, opowiadał o samotności, tymczasowości i przemijalności.

" 'Sprzedam dom, w którym już nie mogę mieszkać' w reżyserii Jerzego Zonia to kawałek urzekająco pięknej Hrabalowskiej rzeczywistości pozbawionej słów - notowała Magda A. Jasińska.- Fenomen spektaklu polega właśnie na tym, że obecność pisarza odczuwalna jest w każdej niemalże minucie tego spektaklu, mimo iż nie ma w nim ani jednego cytatu, nawet słowa, autorstwa tego znakomitego czeskiego pisarza." ("Dziennik Teatralny - Kraków", 13 stycznia 2001).

Zoń nie porzucił całkowicie formy widowisk scenicznych, obok Hrabalowskiej inscenizacji, zrealizował ostatnio, graną w zamkniętej przestrzeni, "Ostatnią godzinę"na motywach życia i twórczości Lwa Tołstoja (2008).

Reżyser pracował też w teatrze repertuarowym. W latach 1989-1995 pełnił funkcję dyrektora artystycznego Teatru im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze (do roku 1992 sprawował jednocześnie funkcję dyrektora naczelnego). Wprowadził tam, dobrze przyjęty przez publiczność, nurt groteski z powodzeniem wystawiając "Noc Walpurgii" Wieniedikta Jerofiejewa (1989), "Monachomachię" Ignacego Krasickiego (1990), "Kontredans" Bogdana Rudnickiego (1992). Od 1995 roku Zoń jest dyrektorem Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Ulicznych w Krakowie. Tworzy także okolicznościowe widowiska przygotowywane na takie okazje jak wejście Polski do Unii Europejskiej (2004) czy 25-lecie Solidarności (2005).

Nagrody:

• 1987 - odznaka honorowa Zasłużony Działacz Kultury;
• 1992 - Buława hetmańska dla przedstawienia "Apokryf" Bogdana Rudnickiego z Teatru KTO na 17. Zamojskim Lecie Teatralnym;
• 2001 - Srebrny Krzyż Zasługi.

Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, czerwiec 2011