Damy i huzary Fredry, komedia o miłosnych perypetiach wojaków stacjonujących w dworku na prowincji, należą do podstawowych lektur polskich uczniów i dlatego kojarzą się często z nudną i przewidywalną, bo opatrzoną klasyką oraz porannymi przedstawieniami dla szkół. Wielu reżyserów widzi w dramacie Fredry samograja, pogodną i prostą historyjkę o dawnych, dobrych, staropolskich czasach.

Tym razem jednak kanonicznym tekstem Fredry zajął się Kazimierz Kutz. I nagle okazało się, że cała pogoda i nostalgia w Damach i huzarach jest pozorna.

"To pierwszy od dziesięcioleci znany mi przypadek wystawienia 'Dam i huzarów' bez infantylizacji problematyki utworu na użytek szkolnej dziatwy - pisze recenzent "Rzeczpospolitej".(...) - Tytułowe damy w wersji Kutza są uosobieniem żywiołu zniszczenia. Pojawiają się w domu Majora jako jego wylewnie słodkie siostry, ale - równocześnie - jako rozsierdzone furie wobec swoich służących. I, jak w dobrym suspensie, napięcie narasta.(...) Major Treli - osaczony przez cały fraucymer, wbijany w poczucie winy, zaszczuty - od początku miał w sobie rys tragizmu. Tym ciekawiej wypadł w scenach zalotów do osiemnastoletniej siostrzenicy. Jego operetkowo strojny mundur i automatyzm ruchów kojarzyły się z Hoffmanowskim Dziadkiem do orzechów. Był, jak on, podobnie wzruszający i godny litości."

Kutz stworzył spektakl z całą świadomością długiej tradycji scenicznej wystawiania Fredry. W Damach i huzarach występowali najwybitniejsi polscy aktorzy: Mieczysława Ćwiklińska, Ryszarda Hanin, Danuta Szaflarska, Jan Kurnakowicz, Kazimierz Opaliński. Kutz, posługując się tekstem Fredry, wyprawia się więc w przeszłość - cytuje z dawnych teatralnych tradycji, lecz przede wszystkim mitów polskiej, staropolskiej kultury.

"Czarodziej Kutz ostentacyjnie zawierzył tekstowi sztuki. Bawi się nim i konwencją XIX-wiecznego teatru, doprowadzając tę zabawę do granic farsowości.(...) Końcowy obraz 'Dam i huzarów' to toast na cześć młodej pary. Po wystrzale ze znanej nam już z pierwszego aktu armatki wszyscy bohaterowie sztuki zastygają jakby na zbiorowym zdjęciu. Znów zapadają w sen o utraconej przeszłości, młodości, narodowych mitach i bajkach. Obudzą się, gdy wypali armatka - wszystko rozpocznie się na nowo, a nieśmiertelna komedia Fredry o wojnie płci jeszcze raz przetoczy się przez scenę Starego Teatru." - zachwyca się spektaklem recenzent "Gazety Wyborczej".

Ważniejsze inscenizacje Dam i huzarów:

• 1968 - reż. Adam Hanuszkiewicz, Teatr Powszechny w Warszawie
• 1973 - reż. Olga Lipińska, Teatr TV
• 1986 - reż. Andrzej Łapicki, Teatr Polski w Warszawie
• 2000 - reż. Agnieszka Glińska, Teatr Powszechny w Łodzi

• Aleksander Fredro, Damy i huzary, reżyseria: Kazimierz Kutz, scenografia: Ryszard Melliwa, muzyka: Jan Kanty Pawluśkiewicz. Premiera 16 grudnia 2001 roku w Starym Teatrze w Krakowie.