Twórca awangardowych filmów i fotografii, performer, malarz, realizator eksperymentalnych prac z dźwiękiem oraz obrazów opracowanych komputerowo. Aktywny organizator życia artystycznego (pokazy, festiwale, wystawy, galerie). Urodził się 18 listopada 1947 roku w Ignacewie koło Kalisza.

W latach 1969-1974 studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych we Wrocławiu, gdzie uzyskał dyplom z malarstwa w pracowni doc. Alfonsa Mazurkiewicza i przekazu telewizyjnego w pracowni prof. Leszka Kućmy. W latach 1972-74 członek grupy Galeria Sztuki Aktualnej. W 1975 roku Sosnowski przeprowadził się do Warszawy, gdzie wraz z Januszem Haką i Jackiem Drabikiem objął kierownictwo artystyczne Galerii Współczesnej, zamkniętej przez władze polityczne w 1977 roku. W tym samym roku poślubił Teresę Tyszkiewicz, z którą zrealizował w następnych latach wspólnie kilka filmów. W latach 1978-1981 Sosnowski prowadził Galerię Studio, a w roku 1980 był współzałożycielem Związku Twórców Filmowych "Remont" (1980).

W 1982 roku wyjechał do Francji, gdzie obecnie mieszka.

Zdzisław Sosnowski był jedną z czołowych postaci polskiej neoawangardy artystycznej lat 70. W 1971 roku poznał Andrzeja Lachowicza, Natalię LL i Zbigniewa Dłubaka, brał też udział w pierwszych wystawach awangardowej, wrocławskiej Galerii Permafo. W tym samym czasie powstały jego pierwsze filmy, realizacje typu land art oraz sytuacje rejestrowane fotograficznie. Sosnowski interesował się wówczas eksperymentami analityczno-konceptualnymi, tworzonym na gorąco zapisem fotograficznym, filmowym i słownym, a także problemem udziału widza w działaniach artystycznych (Chleb, Proszę przesunąć). Filmy takie, jak: Zdjęcie czapki, Czyszczenie ryb (1971) były bardzo nieskomplikowane, ograniczały się do rejestracji najprostszych czynności. Według teorii Sosnowskiego znaczenie realizowało się poza przekazem, w postaci "niezależnej refleksji w świadomości odbiorcy" pobudzonej bodźcem wizualnym płynącym z rzeczywistości. Jak sam artysta wspominał:

"W latach 1970/1974, a więc w czasach Galerii Sztuki Aktualnej we Wrocławiu podejmowałem wspólnie z kolegami pracującymi ze mną próby nad badaniem przekazu fotograficzno-filmowego. Chodziło wtedy o przebadanie struktury znaku, o maksymalne zmniejszenie lub pozbawienie go informacji spoza jego struktury. Przeprowadzaliśmy szereg doświadczeń w formie wystaw i pokazów filmowych, których celem było postawienie odbiorcy wobec znaku, który nic a priori nie znaczył, a którego znaczenia zawiązać mogłyby się ewentualnie w odbiorze, w konfrontacji świadomości odbiorcy w stosunku do relacji syntaktycznych znaku. Takimi były prace 'Opis posiadania', 'Świadomość możliwości' i 'Komunikat'."

W 1972 Sosnowski zorganizował we Wrocławiu dużą wystawę "Sztuka Aktualna", pierwszą manifestację foto-artu nowej generacji artystów. Pokazał na niej pracę fotograficzną Jedząc ziemniaki widelcem o jednym zębie (czego nikt dotychczas nie robił) wzbogaciłem rzeczywistość o nowy element. Po tej prezentacji powstała grupa Galeria Sztuki Aktualnej w składzie: Dobrosław Bagiński, Janusz Haka, Jolanta Marcolla i Zdzisław Sosnowski. Nawiązała ona liczne kontakty z artystami i krytykami w Europie i USA, prowadziła wymianę dokumentacji, a prace związanych z nią twórców brały udział w wielu pokazach nowej sztuki w kraju i za granicą (Belgia, Francja, Włochy, Holandia, Szwecja, Galeria Labirynt w Lublinie, Galeria Akumulatory 2 w Poznaniu, Galeria Dziekanka i Galeria Studio w Warszawie).

Po rozpadzie grupy Sosnowski przeniósł się do Warszawy i w 1975 roku rozpoczął pracę w Galerii Współczesnej. W swojej twórczość zaczął odchodzić od praktyk werbalizacyjnych w stronę analizy współczesnej mu kultury popularnej i ikonosfery reklamowo-komercyjnej. Treść przekazu przestaje być obojętna i zyskuje atrakcyjną oprawę, tak jak w środkach masowego przekazu. Sosnowski napisał w jednym ze swoich tekstów:

"Już nie sztuka, ta nawet najbardziej nowoczesne, kształtuje świadomość, narzuca widzenie i rozumienie spraw rzeczywistości - wszystkie te i tym podobne cele i funkcje, jakie spełniała dotychczas, przejęły inne sposoby komunikacji. Telewizja, film, prasa wielkonakładowa, radio - one to zasadniczo kształtują obraz dzisiejszego świata..."

W 1975 roku na głośnej wystawie "Aspekty Nowoczesnej Sztuki Polskiej", której był organizatorem, Sosnowski po raz pierwszy pokazał pracę Goalkeeper/Bramkarz składającą się z filmu, fotografii i slajdów pod tym samym tytułem. Praca ta została później rozbudowana o kolejne wersje, tworząc cały cykl. Sosnowski porusza w niej problem medialnej popularności gwiazd futbolu (artysta był w młodości bramkarzem w klubie sportowym Calisia Kalisz), ale równie dobrze mógłby to być jakiś inny idol, np. aktor lub piosenkarz. Budowanie tego typu mitów jest zjawiskiem typowym dla popkultury w skomercjalizowanym świecie, ale w Polsce stanie się tematem szeroko podejmowanym przez artystów dopiero w latach 90. Film Goalkeeper składa się z dwóch części. W pierwszej występuje sam artysta, który ubrany w biały garnitur, czarny kapelusz i z cygarem w ustach broni bramki wśród aplauzu tłumu, adorowany przez piękne dziewczyny. Druga część filmu dzieje się we wnętrzu, gdzie widzimy nogi kobiety, która próbuje odebrać piłkę ściskaną przez leżącego mężczyznę. Warstwę dźwiękową buduje tu historyczny głos kobiety i jej przyspieszony oddech. Praca może być odczytana jako kpina ze współczesnej pogoni za sukcesem, a także jako emocjonalna gra na płaszczyźnie relacji między kobietą i mężczyzną. Artysta świadomie odszedł w tej pracy od ascetycznego języka sztuki konceptualnej na rzecz atrakcyjnych form obrazowania typowych dla kultury masowej. Tego typu zabieg przeniósł go na pozycje postkonceptualne, z których rozwijać się będzie dalsza jego twórczość.

W tym samym 1975 roku Sosnowski (wraz z Haką i Drabikiem) zrealizował w Galerii Współczesnej pokaz "Rekonstrukcja". Dotyczył on zagadnień komunikacji oraz przepływu informacji i miał na celu rekonstrukcję prac Douglasa Hueblera (Warriable Piece 116) i Richarda Longa (Rolls of Stones). Artyści dokonali "rekonstrukcji" nie znając oryginałów dzieł i posługując się jedynie reprodukcjami dostępnymi w środkach masowego przekazu. Praca nie była prezentowana w przestrzeni galeryjnej tylko w obszarze "reprodukcji", tzn. w wydawanym przez Galerię Współczesną katalogu w formie gazety oraz w książce Polish Art Copyright. Ta ostatnia pozycja, której redaktorem był Sosnowski, została niemal w całości zniszczona przez cenzurę pod zarzutem szerzenia sympatii prozachodnich i pornografii. Wydana w tym samym czasie przez Sosnowskiego i Galerię Współczesną publikacja "Aspekty Nowoczesnej Sztuki Polskiej" trafiła wprawdzie do dystrybucji w sieci KMPiK, ale też wywołała skandal i przedstawiono wobec niej podobne zarzuty. Galerię Współczesną zamknięto w 1977 roku, a Sosnowski rok później objął kierownictwo Galerii Studio w Centrum Sztuki Józefa Szajny.

W 1977 roku Sosnowski wystawia Goalkeepera na 10. Biennale de Paris i odbywa podróż po Francji, Szwajcarii, Belgii i Niemczech. Po powrocie do kraju prowadzi w Galerii Studio promocję nowej awangardy polskiej, organizuje pokazy niezależnych filmów i prezentacje eksperymentalnej muzyki współczesnej. Wystawia w galerii takich artystów jak: Sol LeWitt, Mario Merz, Douglas Davies i Susan Rosenberg. Wydaje też periodyk "Studio News".

W latach 1978-79, razem z żoną Teresą Tyszkiewicz, realizuje pracę Stałe zajęcie zapisaną na materiale filmowym i fotograficznym. Dotyczy ona problemu relacji między kobietą i mężczyzną, określa płaszczyznę konfliktów emocjonalnych wynikających z ich odmiennych sposobów myślenia i odczuwania, a także ujawnia przetwarzanie własnej struktury psychicznej w odniesieniu do drugiego człowieka. Wszystko to jest praktycznie niemożliwe do zwerbalizowania i autorzy Stałego zajęcia podjęli próbę skonstruowania wizualnych ekwiwalentów tych doświadczeń.

"Nie reżyserowane czynności zapisane w filmie 'Stałe zajęcie' ujawniają hierarchię powstających znaczeń, być może negując skuteczność i sens dotychczasowych. Stopień nasilenia i jakość tych wartości uzależnione są od możliwości człowieka, jego psychiki, intelektu i świadomości jako wytworu społecznego. Stałe zajęcie jest jakby fizyczną formą 'odczytywania' i rozpoznawania skomplikowanych stanów człowieka, gdzie układ kobieta-mężczyzna stanowi szczególny przykład ich egzemplifikacji." (Teresa Tyszkiewicz)

W 1982 roku Sosnowski wraz z żoną wyjeżdża do Paryża. Rok później rozpoczyna malowanie cyklu obrazów Goalkeeper. W latach 1985-88 współpracuje z wydawnictwami emigracyjnymi ("Kontakt", "Spotkania"), projektuje ich szatę graficzną, oprawę plastyczną manifestacji i wystaw. W 1988 roku powstaje cykl obrazów Ochrona natury. W 1991 roku Sosnowski otwiera w Paryżu (razem z F. Mantel i M. Lynn) Galerię Ghislave, gdzie przez rok wystawia prace artystów sztuki elektronicznej i ekologicznej. W latach 90. Sosnowski realizuje obrazy opracowywane komputerowo.

Twórczość Zdzisława Sosnowskiego przez długie lata była w Polsce mało znana. Ten stan rzeczy zmienia się ostatnio za sprawą krytyki zainteresowanej osiągnięciami polskiego filmu awangardowego z lat 70. Także wystawa zorganizowana w 2008 roku przez galerię Foto-Medium-Art z Krakowa była próbą przybliżenia dorobku Sosnowskiego polskiej publiczności. Jego nowe prace - wielkoformatowe My Time (2000) i Kolekcjonerzy much (2007) - to serie wykonane z wykorzystaniem technik komputerowych. Artysta powraca w nich do eksplorowanego już we wcześniejszych dziełach wątku stwarzania wizerunku medialnego, autokreacji, autorefleksji i tautologii.

W 2009 roku powstał film i fotografie Sosnowskiego pod wspólnym tytułem Robokeeper - szczególnego rodzaju kontynuacja cyklu jego najbardziej znanych prac Goalkeeper z 1975 roku. Artysta wcielił się tu w postać widza, który siedząc na fotelu ogląda na ekranie komputerowego monitora widowisko sportowe - mecz piłki nożnej. Kamera jest tak ustawiona, że rejestruje jednocześnie monitor komputera i odbicie w lustrze twarzy patrzącego nań widza. W dalszej części pracy Sosnowski raz jeszcze, po latach, wciela się w rolę bramkarza w niekonwencjonalnym stroju (czerwony garnitur, kapelusz). W filmie pojawia się też wątek zautomatyzowego, sztucznego bramkarza (Robokeepera), który wykonany z syntetycznego włókna i sterowany komputerowo byłby w stanie wybić z bramki każdą piłkę. Sosnowski swoim strojem niezgodnym z regułami futbolu sygnalizuje konieczność przywrócenia tej dyscyplinie bardziej spontanicznego, ludzkiego wymiaru.

Wystawie Sosnowskiego "Goalkeeper Forever" w poznańskiej Galerii Piekary (2009) towarzyszył katalog, do którego dołączono płytę z filmami artysty.

Wybrane wystawy zborowe i indywidualne:

• 1972 - "Sztuka Aktualna", Galeria Sztuki Aktualnej, Wrocław;
  
• 1972 - "12", Galeria Permafo, Wrocław;
  
• 1973 - Galeria Akumulatory 2, Poznań;
  
• 1973 - Galeria Dziekanka, Warszawa (indywidualna);
  
• 1973 - "Information, Perception, Reflection", Sodertalje Museum, Szwecja;
  
• 1974 - ICC, Antwerpia, Belgia;
  
• 1974 - New Reform Gallery, Aalst, Belgia;
  
• 1975 - "Goalkeeper", Galeria Permafo, Wrocław (indywidualna);
  
• 1975 - "Aspekty Nowoczesnej Sztuki Polskiej", Galeria Współczesna, Warszawa;
  
• 1976 - "Goalkeeper", Galeria Labirynt, Lublin (indywidualna);
  
• 1976 - "Foto-art", Galeria Labirynt, Lublin;
  
• 1977 - Gaetan Gallery, Genewa (indywidualna);
  
• 1977 - X Biennale de Paris, Paryż;
  
• 1978 - Galeria Permafo, Wrocław (indywidualna);
  
• 1978 - Galeria Studio, Warszawa (indywidualna);
  
• 1982 - Diferenca Gallery, Lizbona (indywidualna);
  
• 1983 - "Grands et Jeunes d'Aujord'hui", Grand Palais, Paryż;
  
• 1983 - "Presences polonaises", Centrum Pompidou, Paryż;
  
• 1984 - Georges Lavrov Gallery, Paryż (indywidualna);
  
• 1986 - XXXI Salon Montrouge, Francja;
  
• 1988 - ISELP, Bruksela (indywidualna);
  
• 1989 - Wanda Dunikowski Gallery, Kolonia;
  
• 1989 - Expo Creteil, Francja;
• 2005 - "Ukryty skarb", Hotel Novotel, Warszawa;
• 2007 - "1,2,3 Awangarda". Archiwum filmowe - sztuka - eksperyment, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa;
• 2008 - "My Time", Foto-Medium-Art, Kraków (indywidualna);
• 2008 - "1,2,3 Awangarda". Archiwum filmowe - sztuka - eksperyment, Tate Modern, Starr Auditorium;
• 2008 - "Teraz! Artyści Galerii Foto-Medium-Art, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia, Radom;
• 2009 - "Goalkeeper Forever", Galeria Piekary, Poznań (indywidualna);
• 2009 - "Sport dla niewysportowanych", Galeria ZPAF i S-ka, Poznań;
• 2009 - "Reel Geographies - pokaz Obraz kontrolowany", Royal College of Art, Londyn.

Autor: Ewa Gorządek, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, grudzień 2006; aktualizacja: listopad 2009.