Grafik, malarz, pedagog i organizator życia artystycznego czynny w Warszawie, czołowy reprezentant drzeworytnictwa warsztatowego w latach 1920. Urodził się w 1883 roku w Wieliczce, zmarł w 1934 roku w Warszawie.

W latach 1901-1903 kształcił się w zakresie rzeźby w wiedeńskiej Kunstgewerbeschule; w latach 1904-1906 studiował malarstwo w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych u Teodora Axentowicza i Leona Wyczółkowskiego; naukę rzeźby kontynuował w pracowni Konstantego Laszczki. W 1908 podjął pracę dydaktyczną w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem. W 1909 związał się z Towarzystwem "Sztuka Podhalańska" promującym odrodzenie sztuki użytkowej na bazie rodzimego folkloru. Swój warsztat rzeźbiarski doskonalił w 1910 w Paryżu pod kierunkiem E.-A. Bourdelle'a. W 1913 opanował technikę drzeworytniczą w pracowni R. Bertholda w Akademie für Graphische Künste und Buchgewerbe w Lipsku. W 1918 osiadł w Warszawie, gdzie objął posadę profesora rysunku na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. W 1919 przyczynił się do ukonstytuowania Związku Polskich Artystów Grafików. W 1920 objął funkcję dyrektora Miejskiej Szkoły Rysunkowej, którą przekształcił w Miejską Szkołę Sztuk Zdobniczych. Od 1922 kierował katedrą grafiki w Szkole Sztuk Pięknych; od 1931 wykładał także techniki graficzne w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Należał do grona założycieli artystycznych ugrupowań Stowarzyszenie Artystów Polskich "Rytm" (1922) i Stowarzyszenie Artystów Grafików "Ryt" (1925). W 1926 wszedł w skład rady nowoutworzonego Towarzystwa Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych. W latach 1930-31 pełnił funkcję dyrektora Departamentu Sztuki w Ministerstwie Wyznań i Oświecenia Publicznego. W 1930 współorganizował Instytut Propagandy Sztuki, w którego działalności odegrał istotną rolę. Swe prace eksponował w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie (od 1903) oraz w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych (od 1907) i Polskim Klubie Artystycznym w Warszawie. Uczestniczył w wielu zbiorowych wystawach, m.in. w Poznaniu (1928), Lwowie i Wilnie. W Paryżu wziął udział w wystawie "Jeune Pologne" (1922); jego prace reprezentowały polską sztukę także na wystawach w Helsinkach (1927), Brukseli (1925), Florencji (1927), Wiedniu (1928), Londynie (1930), Tokio (1930), Chicago (1930), Wenecji (1932), Moskwie (1933) i Buenos Aires (1933). W 1911 na 1. Konkursie Graficznym im. H. Grohmana w Zakopanem otrzymał I nagrodę (za suchoryt Profil górala); podczas II edycji konkursu w 1914 zdobył I nagrodę w dziedzinie drzeworytu. Indywidualne wystawy artysty odbyły się w warszawskim TZSP (1917, 1921, 1923) i Salonie Sztuki Czesława Garlińskiego (1923, 1924, 1929, 1932, 1933), krakowskim TPSP (1928, 1931), Łodzi (1924, 1927) i Poznaniu (1926). W 1929 na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu otrzymał Wielki Złoty Medal. W 1925 na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu został uhonorowany Grand Prix; w 1928 na Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Amsterdamie zdobył brązowy medal. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Oficerskim i Komandorią Orderu Polonia Restituta.

Skoczylas uznawany jest za twórcę "polskiej szkoły" drzeworytu nowoczesnego. Jego wczesne pejzaże malarskie pozostały w sferze oddziaływania sztuki Jana Stanisławskiego. Również dominująca w jego twórczości grafika oryginalna wpisała się początkowo w nurt sztuki symbolistycznej; ikonograficznie i stylistycznie spokrewniona była z malarstwem Jacka Malczewskiego.

W pierwszej fazie Skoczylas prowadził swe poszukiwania artystyczne w zakresie kilku technik graficznych. W jego litografiach dominowała dekoracyjnie traktowana plama barwna, obwiedziona giętkim konturem; w akwafortach przewagę zyskała dramatyczna nastrojowość o modernistycznej proweniencji (Kościół Dominikanów we Lwowie, 1912). Delikatne sfumato roztapiało fizjonomiczne szczegóły twarzy w wizerunkach gazdów (Głowa górala, 1911). Z estetyki japońskiego drzeworytu artysta przejął ideę eksponowania niezarysowanej, białej partii ryciny i umiejętność równoważenia asymetrycznej kompozycji. W suchorycie Dworzyszcze (1916) z sylwetą zmonumentalizowanych, pierwszoplanowych sosen skontrastował nienaruszoną igłą taflę jeziora; iluzję głębi przestrzennej wprowadza tu jedynie zarys odległego dworu należącego do zamierzchłej epoki dziejów Podhala. Motyw zamczyska - podobnie jak odsłonięte, poskręcane korzenie starych drzew porastających nadrzeczne skarpy - oddaje w kompozycjach Skoczylasa wymiar pra-czasu, na którym osnute są ilustrowane przez twórcę tatrzańskie legendy (Walka ze smokiem, 1910). Subtelne gradacje szarości i ostre kontrasty światłocieniowe przetłumaczył Skoczylas także na język form drzeworytniczych. Najwcześniejsze drzeworyty cechowała znamienna dla młodopolskiej fantastyki narracyjność i zintensyfikowana ekspresja. Perspektywiczną iluzję pogłębiały w rycinach wpisane w pejzażowe tła sylwety drewnianych kościołów, posępną atmosferę kreowały skłębione chmury, aurę tajemniczości ewokowały wizyjne postacie. Głębokie bruzdy na twarzach portretowanych górali wydobywał wyrazisty modelunek (Głowa starego górala, 1914). Stopniowo jednak artysta redukował ilość określonych giętką linią szczegółów i spłaszczał kompozycję, nadając jej walor dekoracyjności (Janosika imię, 1914). W wykonanych w 1915 drzeworytach Święty Sebastian i Święty Krzysztof dominują już manierycznie potraktowane, addytywnie zestawione formy wydobyte z czarnego tła regularnym, równoległym kreskowaniem i charakterystycznym dla stylistyki Skoczylasa białym konturem. Tendencja do uwypuklenia specyficznych cech drzeworytniczej techniki osiągnie kulminację w wizerunku bacy z 1917, pokrewnym - dzięki radykalnemu ograniczeniu i uproszczeniu środków ekspresji - poetyce niemieckiego ekspresjonizmu (Baca). Zasadniczą rolę w obrazowaniu odgrywa tu zwarta, syntetycznie ujęta bryła głowy górala, wymodelowana konsekwentnie prowadzonym, równoległym kreskowaniem. Rytm nacięć wydobywających rysy twarzy wzmacnia abstrakcyjne tło, które oddaje chropawą fakturę żłobionego pionowo dłutem drewnianego klocka. Skoczylas zapisał się w historii polskiej sztuki jako twórca oryginalnej stylistyki nawiązującej zarówno do grafiki dawnych mistrzów, jak i sztuki prymitywnej, podhalańskiego malarstwa na szkle i ludowych rycin. Zafascynowany legendą Skalnego Podhala, sprzymierzył się w 1917 z formistami w dążeniu do stworzenia nowoczesnego stylu narodowego. W drzeworytach z okresu jego dojrzałości twórczej dekoracyjność dorównała optycznej zwartości i finezji ornamentu; zastosowanie formy "grzebienia" wzmacniało w nich wrażenie kompozycyjnego zrytmizowania (Taniec zbójników II, 1922).

Wywodzące się z ideologii Młodej Polski sięganie po wzory i inspiracje do góralskiego folkloru było naczelną zasadą propagowanej przez Skoczylasa w okresie międzywojennym sztuki narodowej (teki "Zbójnicka", 1920; "Podhalańska", 1921). Istotne miejsce w jego twórczości zajmowały też motywy religijne (Madonna w lelujach, Pieta w winogradzie); kontynuując młodopolskie tradycje twórca nadawał postaci Madonny rysy młodej góralki (Z Bożej Łaski). Po 1920 Skoczylas powrócił do wielobarwnej gamy kolorystycznej stosując technikę akwareli. W 1921 wykonał kilka wielkoformatowych panneaux dekoracyjnych, transponując motywy opracowywane w technice drzeworytu (Łucznik, Walka z niedźwiedziem). Znamienne dla jego ikonografii stały się zmonumentalizowane, przestylizowane wizerunki wiejskich dziewcząt (Dziewczyna z owocami), sceny wiejskich obyczajów, obrzędów i prac o wewnętrznie zrytmizowanej, dekoracyjnej kompozycji (Wianki, 1924; Owocobranie). Jednocześnie ludowe fascynacje równoważone były w jego sztuce przez mitologiczne wątki - Wenus, Danae, Leda, Porwanie Europy. Akwarelowe pejzaże Skoczylasa ukazywały zarówno widoki Podhala i Kazimierza nad Wisłą (Targ w Kazimierzu; Spichrze w Kazimierzu, 1925), jak włoskie pejzaże architektoniczne (Arsenał w Pizie).

Uwagę twórcy przyciągała także zabytkowa architektura Warszawy (teka "Stare Miasto. Warszawa", 1930), Krakowa ("Katedra na Wawelu") i Sandomierza. Skoczylas uprawiał ponadto grafikę użytkową, wykonując ilustracje i plakaty; zajmował się publicystyką i krytyką artystyczną.

Autor: Irena Kossowska, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, maj 2004.