Malarz, rysownik i grafik reprezentujący folklorystyczny nurt w sztuce Młodej Polski; organizator polskiego życia artystycznego w latach 1920. i 1930. Urodzony w 1879 w Podhajczykach na Ukrainie, zmarł w 1965 w Krakowie.



Adept lwowskiego gimnazjum klasycznego i politechniki, dyplomowany inżynier architekt; swe artystyczne zainteresowania zaczął rozwijać w 1902 roku wstępując do krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, w której studiował do 1906 pod kierunkiem Józefa Mehoffera i Leona Wyczółkowskiego. Swe umiejętności warsztatowe doskonalił następnie w Paryżu uczęszczając do Académie Julian. W 1909 został przyjęty do grona członków Towarzystwa Artystów Polskich "Sztuka", elitarnego ugrupowania zrzeszającego wybitnych polskich twórców. W 1910 stał się członkiem Wiedeńskiej Secesji. W 1911 odbył studyjną podróż do Włoch, po której osiadł we Lwowie. Jako poddany monarchii austrowęgierskiej służył w latach 1915-1916 w armii wykonując reportażowe rysunki z pola walki. Swe studia z zakresu architektury wykorzystał w okresie 1917-1918 kierując z ramienia Centrali Krajowej Odbudowy Galicji pracami przy odbudowie tkanki architektonicznej powiatu lwowskiego. W 1920 podjął obowiązki pedagogiczne nauczając rysunku na politechnice lwowskiej i w Państwowej Szkole Przemysłowej. W następnym roku objął stanowisko profesora nadzwyczajnego w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Stopniowo awansował w uczelnianej hierarchii; w latach 1925-1928 pełnił funkcję dziekana wydziału malarstwa i rzeźby; w okresie 1933-1935 piastował funkcję prorektora; w 1937 został mianowany profesorem zwyczajnym malarstwa. Podczas okupacji hitlerowskiej, w latach 1940-1943 kierował działem grafiki w Städtische Handwerker- und Kunstgewerbeschule w Krakowie. Po wojnie nie powrócił już do działalności pedagogicznej; w 1947 przeszedł na emeryturę.

Prócz twórczości malarskiej i dydaktycznych obowiązków, Jarockiego pochłaniała działalność organizacyjna. W latach 1920. włączył się w akcję propagowania rodzimej sztuki za granicą: urządził polską ekspozycję na 12. Biennale w Wenecji; współtworzył dział polski na corocznych wystawach Carnegie Institute w Stanach Zjednoczonych (1923-1938). Jako aktywny członek Towarzystwa Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych, zorganizował w latach 1926-1939 szereg zagranicznych prezentacji polskiej sztuki. W okresie 1927-1934 pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. W latach 1931-1932 był ponadto radnym miasta Krakowa, zaś w okresie 1931-1933 członkiem Komisji Rzeczoznawców dla Państwowych Zbiorów Sztuki.

Piękną kartą w karierze Jarockiego było też krzewienie wiedzy o sztuce. W 1924 należał do grona założycieli miesięcznika "Sztuki Piękne", który w okresie międzywojennym odegrał istotną rolę w rozwoju polskiej kultury; w 1934 został redaktorem naczelnym tego czasopisma. Współredagował też z Ignacym Pieńkowskim album "Stanisław Wyspiański. Dzieła malarskie" (Warszawa 1925). Był autorem przekrojowego opracowania z zakresu sztuk użytkowych "Meble. Historia rozwoju mebla w Europie"; swe doświadczenia artystyczne opisał w niepublikowanej książce "Moje drogi malarskie i inne wspomnienia" (1960-1965).

Na polskiej scenie artystycznej zadebiutował w 1905 pokazując swe prace w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych; od 1907 uczestniczył w ekspozycjach warszawskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Wziął ponadto udział we wszystkich krajowych i zagranicznych wystawach Towarzystwa Artystów Polskich "Sztuka". Prezentował swą sztukę m.in. w Kijowie (1908), Rzymie (1911) i Wenecji (1909, 1910, 1920, 1926, 1932). Indywidualne wystawy artysty miały miejsce we Lwowie (1912), Warszawie (1914, 1938), Poznaniu (1923), Hadze (1938), Krakowie (1939, 1949, 1952, 1957) i Zakopanem (1956).

Spuścizna artystyczna Jarockiego kojarzy się w historii polskiej sztuki z obrazami wsi, barwnych chłopskich obyczajów i rytuałów z terenu Huculszczyzny i Podhala. Folklorystyczne motywy przyciągały uwagę artysty już w okresie studiów politechnicznych. Podczas pobytów w Charkowie, gubernii Kurskiej, na Krymie i Kaukazie, gdzie podejmował prace zarobkowe jako architekt, Jarocki szkicował epizody z życia wsi (Orka wołami). Próbował też swych sił w dziedzinie portretu i pejzażu. W 1904 spędził wraz z Fryderykiem Pautschem i Kazimierzem Sichulskim sześć miesięcy w Tatarowie nad Prutem malując wizerunki Hucułów i ich religijne obrzędy (Procesja nad Jordan u Hucułów). Do tej tematyki powracał później wielokrotnie, m.in. przebywając w 1910 na Pokuciu, w Worochcie i Mikuliczynie (Huculi w Karpatach). Sposób zakomponowania scen odświętnych i codziennych epizodów świadczy o zdolności Jarockiego do łączenia bezpośredniej obserwacji zdarzeń z próbą ich monumentalizacji, nadania im ponadczasowego, archetypicznego wymiaru (Pogrzeb huculski, 1905). Współtworzące patriotyczno-ludowy nurt Młodej Polski obrazy artysty oddawały duchowy spokój i witalność chłopów, będących - zgodnie z przekonaniami modernistów - nosicielami tradycyjnych wartości moralnych i pierwiastków narodowych.

W 1911 Jarocki poszerzył zakres interesujących go motywów o mieszkańców i krajobraz Podhala. Początkowo malował we wsi Witów, następnie w Chochołowie, Poroninie i na Harendzie. W licznych portretach góralek i górali akcentował piękno regionalnych strojów (Powrót z Golgoty - Wielki Piątek, 1913).

Giętkim konturem obwodził desenie wielobarwnych chust, odświętnych gorsetów i spódnic urodziwych góralek, tworząc statyczne, dekoracyjne kompozycje o nasyconej kolorystyce (Dziewczyna góralska, 1913). Portretom męskim nadawał siłę wyrazu i dosadną charakterystykę (Zagłoba ukraiński, 1908; Znachor z Mikuliczyn, 1937). Werystycznie ujęte, pocięte zmarszczkami twarze starych juhasów pozwalały mu na zademontrowanie rysunkowego kunsztu (Pogodna starość, 1926). Artystę ciekawiły etnograficzne odmienności i wyróżniki strojów, obyczajów i wyglądu modeli; malował i rysował kaukaskich Chewsurów (1907), Kaszubów (1922, 1923) i mieszkańców Zaleszczyk (1926, 1927) pozujących w plenerze lub zajętych powszednimi, codziennymi czynnościami (Rybacy przy pracy, 1924). Komponował też znakomicie portrety zbiorowe, głównie przedstawicieli intelektualno-artystycznych elit (Portret grafików, 1942) oraz wizerunki zaprzyjaźnionych twórców (Portret Jerzego Żuławskiego, 1913; Portret Stanisława Kamockiego, 1920; Portret Kazimierza Brzozowskiego, 1929). Wykonał ponadto szereg portretów własnych (Autoportret z końmi, 1908; Autoportret na nartach, 1909). Ożeniony z córką Jana Kasprowicza, Anną, wielokrotnie malował wizerunki zakochanego w Tatrach poety. Udekorował freskiem kaplicę Kasprowicza w Zaleszczykach i zaprojektował sarkofag twórcy w jego mauzoleum na Harendzie. W 1947, przy współpracy góralskich majstrów przeniósł z Zakrzowa na Harendę osiemnastowieczny kościół drewniany, w którym odrestaurował polichromię i wykonał trzy obrazy ołtarzowe (Św. Jan Ewangelista, Boże Narodzenie, Niepokalane Poczęcie Matki Boskiej) oraz serię obrazów chrystologicznych.

Zafascynowany widokami Wenecji w 1911 malował akwarelą i rysował pastelami zjawiskowe, ciekawie kadrowane studia pejzażowe miasta i laguny. Do jego pejzażowego dorobku należą też obrazy Litwy (Widok znad Wilii) i widoki tatrzańskie uderzające głębokim odczuciem piękna, surowości i majestatu gór (Morskie Oko; Czarny Staw pod Rysami; Mnich nad Morskim Okiem; Dolina Pięciu Stawów, 1936). O asymilacji zasad japonizującej estetyki świadczą takie jego pejzaże jak Cerkiew (ok. 1915), z kadrem zawężonym do pojedynczego motywu architektonicznego śmiało obciętego górną krawędzią i przeciętego skosem pnia białej brzózki.

W 1912 Jarocki poszerzył zakres stosowanych środków ekspresji o techniki graficzne. W serii akwafort utrwalił widoki Paryża, Lwowa i Wenecji. Wspólnie z Kazimierzem Sichulskim wydał we Lwowie graficzne portfolio "Autolitografie. Teka graficzna Lamusa" (1912). Zawarte w niej widoki włoskich miast cechuje, prócz doskonale opanowanego rysunkowego warsztatu, realistyczne ujmowanie form. W większości swych rycin artysta trawestował motywy opracowywane w malarstwie olejnym. Szczególnie dobrze służyła temu celowi barwna litografia; miękki kontur i subtelny modelunek światłocieniowy pogłębiają liryczną eskpersję litograficznych wizerunków młodych góralek (Góralka, 1912). Akwaforty Jarockiego znamionuje werystyczne odtworzenie rysów twarzy starych juhasów; twarzy pobrużdżonych przez czas, wyrażających siłę charakteru, upór i determinację (Stary góral, 1920).

Marian Dienstl tak scharakteryzował realistyczną postawę artysty:

"jest niezrównanym malarzem typów ludowych [...] Przebogatą i żywą kolorystykę Huculszczyzny sprowadza w litografii Jarocki do najwyżej trzech tonów, co podnosi i uwydatnia zalety techniki rysunkowej artysty. Kiedy zaś chodzi mu o ciekawe szczegóły pooranej bruzdami głowy bacy góralskiego zadowala się Jarocki jednobarwnym materiałem rysunkowym. Studium portretowe sarmackiej twarzy szlachcica to już nie portret, lecz typ i synteza charakterystyki rasy, dzieło przypominające niedoścignione portrety holenderskiego mistrza Fransa Halsa." ("Władysław Jarocki i Kazimierz Sichulski", "Wieś Ilustrowana", 1913, nr 6)

Artysta zajmował się ponadto karykaturą uprawiając międzynarodowy styl rysunkowy o paryskiej proweniencji; do największych jego osiągnięć w tym zakresie należą ilustracje wykonane w 1903 do satyrycznego dwutygodnika "Liberum Veto" wzorowanego na niemieckim "Simplicissimusie". Jarocki zilustrował też utwór Kasprowicza Marchołt gruby a sprośny (Lwów 1920).

Autor: Irena Kossowska, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, maj 2006.