Malarz, reprezentant nurtu symbolistycznego i sztuki tradycjonalistycznej. Urodzony w 1881 w Pradze, zmarł w 1970 w Szklarskiej Porębie.

Syn Czecha i Polki, w 1889 osiadł wraz z rodziną w Krakowie. Studia artystyczne odbył w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych w latach 1895-1899 pod kierunkiem Floriana Cynka, Jacka Malczewskiego, Józefa Unierzyskiego i Jana Stanisławskiego. W okresie 1899-1901 doskonalił swe warsztatowe umiejętności w paryskiej École des Beaux-Arts u Jeana-Léona Gérôme'a. W latach 1901-1902 kontynuował naukę w macierzystej uczelni w pracowni Leona Wyczółkowskiego. Okres 1919-1920 spędził w Paryżu, po czym osiedlił się na stałe w Krakowie, skąd wyjeżdżał do Wiednia, Pragi i Paryża; odbył także studyjne podróże do Włoch. W okresie II wojny światowej przebywał w Palestynie, dokąd zawiódł go szlak bojowy Legionu Czeskiego. W 1946 r. powrócił do Polski; w 1947 r. zamieszkał w Szklarskiej Porębie. Od 1904 r. należał do Towarzystwa Artystów Czeskich "Mánes" i Towarzystwa Artystów Polskich "Sztuka". W 1905 r. wstąpił do Grupy Pięciu, ugrupowania kontestującego formuły obrazowania stosowane przez koryfeuszy polskiego malarstwa zrzeszonych w Towarzystwie Artystów Polskich "Sztuka". Młodzi artyści skupieni w Grupie Pięciu (obok Hofmana Witold Wojtkiewicz, Leopold Gottlieb, Mieczysław Jakimowicz, Jan Rembowski) dążyli do wskrzeszenia romatycznej idei "korespondencji sztuk", do odrodzenia głoszonej przez Baudelaire'a koncepcji powinowactwa sztuk plastycznych, literatury i muzyki. Na swego patrona powołali wielkiego polskiego romantyka, poetę, malarza i rysownika, Cypriana Kamila Norwida. Hofman uczestniczył we wszystkich ekspozycjach ugrupowania, m.in. w Wiedniu (1906, 1908) i Berlinie (1907). W 1909 r. został członkiem Grupy "Zero". Regularnie prezentował swe prace w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych i warszawskim Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych. Dążył do odnowienia sztuki sakralnej; twórczość artystyczną pojmował jako "służbę Bożą". Podejmował tradycyjne motywy ikonografii religijnej nadając im ludowy kostium; namalował liczne wyobrażenia Madonny z Dzieciątkiem Jezus i wizerunki św. Jana Chrzciciela, przedstawiał w wielu wariantach motyw Piety, ukazywał sceny modlitewne. Wypracowanej w okresie młodopolskim stylistyki nie zmienił do końca swej działalności artystycznej, sytuując się po 1918 r. na pozycjach tradycjonalistycznych; w 1923 r. wstąpił do ugrupowania Sztuka Rodzima głoszącego konserwatywny program artystyczny.

Decydujący wpływ na ukształtowanie się postawy twórczej Hofmana wywarła symbolistyczna sztuka Jacka Malczewskiego; artysta uznawany jest za kontynuatora wyznaczonej przez Malczewskiego linii symboliczno-alegorycznego malarstwa zarówno w zakresie podejmowanych motywów ikonograficznych jak i stosowanej stylistyki oraz kompozycyjnych rozwiązań. Jego repertuar tematyczny obejmował obok scen religijnych (Nadzieja, 1907; Skarga, ok. 1907) liryczne w wyrazie kompozycje baśniowo-fantastyczne (Odpoczynek, 1914; Zgubione szczęście, 1919; Pogrzeb ptaka) i antyczne wątki (Wiosna, 1918; Faun z dziadem, 1920). Naczelną zasadą obrazowania Hofmana była narracyjność, koncentracja na anegdocie i pewna teatralizacja przedstawień. Motyw Madonny z Dzieciątkiem - przebranej w ludowy strój, radosnej lub melancholijnej, ukazanej na tle idyllicznego pejzażu - stał się wyróżnikiem wczesnej twórczości artysty (Madonna ze szpakiem, 1909; Koncert, 1910; Adoracja Dzieciątka, ok. 1918). Postaci Chrystusa nadał Hofman kształt ożywionego przydrożnego świątka dając wyraz swym zainteresowaniom sztuką prymitywną i rzeźbą gotycką (Spowiedź, 1906). W wielu wariantach opracowywał motyw Erosa i Psyche tworząc dowcipną trawestacje intryg snutych przez Amora; mitologiczne parafrazy Hofmana ewokowały pogodny nastrój znamienny dla poetyki sielanki. Bardziej drapieżnego charakteru nabrały nasycone rubasznym humorem sceny nawiązujące do ludowych wierzeń, zabobonów i obrzędów, których protagonistami były strachy na wróble i jasełkowi aktorzy (Diabły, 1908; Strach na wróble, 1906). Często powracającym w sztuce Hofmana tematem były rodzajowe epizody zaczerpnięte z życia górali oraz wizerunki chłopów, dające okazję do zaakcentowania dekoracyjności strojów i folklorystycznych fascynacji twórcy (Dwie góralki, ok. 1918). Pojawiające się w jego obrazach postacie nędzarzy i kalek wpisywały się w mizerabilistyczny nurt jego malarstwa skoncentrowany na egzystencjalnym cierpieniu (Z trumienką, 1907; Śmieciarze, 1928; Bóg dał - Bóg wziął, 1934) i tragizmie wojny. Zapożyczony z repertuaru europejskiego symbolizmu motyw starości skontrastowanej z młodością niósł treści wanitatywne (Starość i młodość, 1922; Anioł i starzec, 1923). Syntetycznie potraktowany pejzaż dopowiadał symboliczny wymiar przedstawień także w obrazach o tematyce historyczno-patriotycznej (Płacząca Ellenai, 1918; Legionista Złotowski ze Lwowa, ok. 1916; Dulce et decorum est pro patria mori, 1930). W nawiązującym do sztuki gotyckiej, wczesnorenesansowej i ludowej malarstwie Hofmana kluczową rolę odgrywał linearyzm. Artysta określał kształty klarownym konturem, bryłę wydobywał walorowym modelunkiem, stosował barwy lokalne wzmocnione niekiedy refleksami fioletu, różu i zieleni. Jego umiejętność werystycznego odtworzenia rysów twarzy przejawiła się w serii autoportretów malowanych w różnych okresach życia, często - podobnie jak u Malczewskiego - finezyjnie upozowanych i dopełnionych alegorycznym sztafażem (Autoportret z paletą, 1908; Autoportret w kapeluszu, 1918; Artysta i jego muza, 1920; Autoportret. W pracowni, 1926).

Autor: Irena Kossowska, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, marzec 2003.