Sztuki wizualne

Tadeusz Lucjan Gronowski

Sztuki wizualne
Irena Kossowska
Grafik, malarz, ilustrator, projektant reklam, plakatów i znaczków pocztowych, scenograf, architekt wnętrz działający w Warszawie i Paryżu. Urodzony w 1894, zmarł w 1990.

W latach 1917-25 odbył studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem m.in. Edmunda Bartłomiejczyka i Edwarda Wittiga. Techniki malarskie studiował w paryskiej École Supérieur des Beaux-Arts. W Paryżu nawiązał przyjacielskie kontakty z Mojżeszem Kislingiem i Romanem Kramsztykiem. Jako grafik współpracował z czasopismami "Pro Arte et Studio" (od 1916), "Skamander" (od 1920) i "Życie Literackie" (od 1924); wykonywał ilustracje dla luksusowych magazynów "Pani", "Reklama", "Teatr i Życie Wytworne" oraz "Arkady". Zdobił ponadto książki dla takich wydawnictw jak Ignis, Towarzystwo Wydawnicze Rój, Nasza Księgarnia, Biblioteka Groszowa i Biblioteka Polska. Był szeroko znany jako projektant reklam dla wielu firm m.in. Wedla, Orbisu, Hersego i Schichta. Używany od 1929 r. do dziś znak firmowy Polskich Linii Lotniczych LOT jest dziełem Gronowskiego. Artysta zajmował się także projektowaniem znaczków pocztowych. W 1923 r. wstąpił do Stowarzyszenia Artystów Polskich Rytm. W 1928 r. uczestniczył w zdobieniu polichromią kamienic Rynku Starego Miasta w Warszawie. W latach 1918-39 pełnił funkcję kierownika artystycznego w Zakładach Graficznych Wierzbickiego, a w okresie 1930-35 w zakładach Graficznych Braci Kozińskich; związany był też z Zakładami Litografii Artystycznej Władysława Główczewskiego. Wraz z A. Bormanem, J. Gelbardem i J. Mucharskim otworzył atelier graficzno-reklamowe Plakat. W 1933 r. został współzałożycielem Koła Artystów Grafików Reklamowych. Należał też do Związku Polskich Artystów Grafików i współredagował wydawane przez związek pismo "Grafika".

Uczestniczył w wielu wystawach w kraju i za granicą, zdobywając m.in. Grand Prix na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu w 1925 roku. W 1929 został uhonorowany złotym medalem za udział przy realizacji oprawy architektoniczno-dekoracyjnej Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu. W 1935 r. otrzymał komandorię Leopolda II za projekt pawilonu polskiego na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Współczesnej w Brukseli. W 1937 zdobył złoty medal za projekty kostiumów i dekoracji oraz srebrny za plakaty na Międzynarodowej Wystawie "Sztuka i Technika" w Paryżu. W 1939 r. nagrodzono złotym medalem projekt pawilonu polskiego jego autorstwa na Wystawie Światowej w Nowym Jorku. Indywidualne prezentacje twórczości Gronowskiego odbyły się w warszawskim Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w 1934 r. i Instytucie Propagandy Sztuki w 1938 r. Okres 1924-39 artysta spędził w Paryżu, gdzie w 1929 r. otworzył pracownię projektową współpracując jako dekorator z ekskluzywnymi sklepami Galleries Lafayette, Au Printemps, Au Louvre i Trois Quartiers.

Gronowski należał do najwybitniejszych polskich twórców grafiki użytkowej, ilustracji książkowej i plakatu. Jako scenograf związany był z Teatrem Narodowym (1923-30), Redutą L. Schillera i Teatrem Polskim A. Szyfmana (1919-30). Jego afisze reklamowe są znakomitym przykładem stylu art dèco; cechuje je syntetyczne traktowanie form podporządkowanych kompozycyjnym rytmom i operowanie jednorodnymi płaszczyznami intensywnych barw dookreślonych finezyjnym rysunkiem (V Targi Wschodnie oraz pierwsza wystawa Polskiego Komitetu Wystaw Rolniczych, 1924). Nowatorstwo jego rozwiązań plastycznych polegało na harmonijnym wtopieniu liternictwa w kadr kompozycji i nadaniu mu samoistnego waloru plastycznego. Wypracowana przez Gronowskiego formuła plakatu oparta była na zwięzłości znaku będącego wizualnym ekwiwalentem przedmiotów i zjawisk otaczającej rzeczywistości; przekazywane treści streszczało dowcipne hasło (Radion sam pierze, 1926). W 1928 artysta wprowadził technikę prószu posługując się aerografem umożliwiającym subtelną modulację barw.

W swym malarstwie z późnych lat 50. Gronowski nawiązał do estetyki kubizmu; ograniczył skalę barw do szarobrązowych tonacji i śmiało syntetyzował formy. W serii obrazów wykonanych pod koniec lat 60. temperą na papierze połączył młodzieńcze poszukiwania malarskie z doświadczeniami plakacisty tworząc abstrakcyjne, zgeometryzowane kompozycje. Nadał im dynamiczny układ i zróżnicowaną fakturę uzyskaną poprzez zmienny rytm równoległych linii; akcentował relacje pomiędzy pierwszoplanowymi figurami i tłem, uwypuklał grę pomiędzy meandrycznie biegnącą linią i konfiguracją plam barwnych. W figuratywnych obrazach Gronowskiego częstym motywem był akt kobiecy, zgeometryzowany, o manierycznie wydłużonych proporcjach i miękkim modelunku lub całkowicie spłaszczony i schematyczny. Artysta umieszczał postacie na abstrakcyjnym tle utworzonym przez geometryczne figury lub zrytmizowane układy płaszczyzn.

Autor: Irena Kossowska, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, marzec 2002.

Podobne

Sztuki wizualne Tadeusz Breyer

Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.

Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar

Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).

Zobacz także

Literatura Elżbieta Janicka "Festung Warschau"

Jak sugerują opisy książki - ale też komentarze samej autorki - "Festung Warschau" jest rodzajem spacerownika - a więc przewodnika, w którym krok po kroku, ulica po ulicy poznajemy dane miejsce. Jest...

Literatura Współczesna polska proza fantastyczna

Na początku lat 90. dominowało science fiction, co było echem twórczości Stanisława Lema czy Edmunda Wnuka-Lipińskiego. W nowym stuleciu dało się zauważyć zmiany w upodobaniach czytelników...

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy

Najczęściej czytane