Bezpośrednim powodem zorganizowania wystawy Supremus Kazimierza Malewicza (więcej o wystawie...) przez Muzeum Narodowe w Warszawie i Instytut Adama Mickiewicza są obchody 125. rocznicy urodzin artysty. Kazimierz Malewicz jest uznany za jednego największych twórców XX wieku. Malarstwo artysty zwane suprematyzmem rozpoczęło dzieje sztuki bezprzedmiotowej a historia życia umieściła jego dzieło na przecięciu kultur. Urodził się w 1879 roku w Kijowie w rodzinie polskiej. Młodość spędził na Ukrainie. Dojrzałą twórczością związał się z kulturą rosyjską. Po okresie zainteresowania ekspresją kolorystyczną i deformacją figur Malewicz namalował w 1915 roku Czarny kwadrat, uważany często za ikonę XX wieku. Uproszczona do minimum forma tego obrazu rozpoczynała malarstwo suprematystyczne (1915-1918). Odtąd coraz bardziej złożone relacje między geometrią form i energią barw jego obrazów, metafor wielowymiarowego kosmosu, prowadziły artystę w stronę poszukiwania malarskiego absolutu. Końcem tej drogi była monochromatyczna kompozycja Białego na białym (1918) symbolizująca nieskończoność istnienia. Obrazy suprematystyczne pokazał artysta w Warszawie w 1927 roku w czasie jedynego i krótkiego pobytu w Polsce. Po powrocie do Rosji, gdzie sytuacja polityczna była coraz trudniejsza a awangarda tępiona, Malewicz wrócił do figuracji, aby w obrazach z postaciami bez twarzy i zagubionymi na linii horyzontu domami-więzieniami, wyrazić pogłębiający się nastrój osamotnienia. Artysta zmarł w 1935 roku.

Wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie jest prezentacją obrazu suprematystycznego Malewicza z 1916 roku, który pochodzi ze zbiorów Muzeum Sztuk Pięknych w Jekaterynburgu na Syberii. Został zakupiony od artysty w 1919 roku i miał być początkiem kolekcji sztuki nowoczesnej w projektowanym przez twórców awangardy Muzeum Kultury Artystycznej. Polityka państwa radzieckiego uniemożliwiła zrealizowanie tego projektu a obraz do końca lat 80. przeleżał się w magazynach. W 2003 roku był pokazany na ekspozycji suprematyzmu Malewicza w Deutsche Guggenheim Museum w Berlinie, a następnie w The Solomon R. Guggenheim Museum w Nowym Jorku oraz w The Menil Foundation w Houston, na wystawie, która została zamknięta 11 stycznia 2004 roku.

W Polsce nie było szansy oglądać wielu kluczowych dzieł światowej awangardy XX wieku. Pokaz obrazu Malewicza jest okazją bezpośredniego spotkania, po raz pierwszy (od 1927 roku), z twórczością suprematystyczną, która odegrała olbrzymią rolę w rozwoju sztuki współczesnej. Toteż na wystawie warszawskiej obrazowi towarzyszy dokumentacja historyczna dotycząca początków suprematyzmu oraz niektórych wydarzeń z życia artysty, przede wszystkim wiążących się z Polską. Należą do nich rodzinne dzieje, fotografie z wystawy w 1927 roku w Warszawie oraz niektóre teksty teoretyczne pisane łamaną polszczyzną. Równocześnie jest to okazja podkreślenia znaczenia sztuki Malewicza, dla polskiej awangardy lat 20. i 30. poprzedniego stulecia, których prace pokazane na wystawie tworzą istotny aneks suprematystycznego obrazu. Wśród nich znajduje się wisząca rzeźba Katarzyny Kobro, zrobiony na wzór architektonów projekt dworca kolejowego w Gdyni Władysława Strzemińskiego, kompozycja kwadratu i koła Henryka Berlewiego a wreszcie geometryczne reliefy Henryka Stażewskiego.

luty 2004