Malarz, twórca form przestrzennych i scenografii. Urodził się 2 maja 1936 roku we Lwowie, zmarł 14 grudnia 2006.

W latach 1953-59 studiował na Wydziale Mechaniki Precyzyjnej Politechniki Warszawskiej. Przez ostatnie dwa lata studiów uczęszczał jako wolny słuchacz do pracowni malarskiej Aleksandra Kobzdeja w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie rozpoczął w 1960 roku regularną naukę na Wydziale Malarstwa. Winiarski studiował malarstwo pod kierunkiem Stanisława Szczepańskiego, Jana Wodyńskiego i Aleksandra Kobzdeja, a dodatkowo także scenografię u W. Daszkiewicza i typografię u Juliana Pałki. W latach 1976-81 prowadził zajęcia w Instytucie Wychowania Artystycznego na UMCS w Lublinie. W 1981 roku objął pracownię "Problemy malarstwa w architekturze i w otoczeniu człowieka" na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Jako profesor gościnny prowadzi w 1983 roku wykłady w HFG w Offenbach. Przez dwie kadencje (1985-87 i 1987-90) pełnił funkcję prorektora warszawskiej ASP. W 1990 roku otrzymał tytuł profesora.

W ostatnich latach aktywność artysty stłumiła przewlekła choroba.

W 1966 roku otrzymał główną nagrodę na sympozjum artystów i teoretyków "Sztuka w zmieniającym się świecie" w Puławach. W 1996 roku został laureatem nagrody im. Jana Cybisa.

Prace Ryszarda Winiarskiego znajdują się m.in. w Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeach Narodowych w Warszawie, Wrocławiu, Krakowie i Poznaniu, w Muzeach Okręgowych w Bydgoszczy i Chełmie, w Muzeum Bochum, w Wilhelm-Hack-Museum Ludwigshafen, w kolekcji McCeory w Nowym Jorku, w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w New Delhi i wielu kolekcjach prywatnych.

Ryszard Winiarski jest jednym z czołowych przedstawicieli indeterminizmu w sztukach wizualnych w Polsce. Pod koniec studiów artysta uczestniczył w prowadzonym przez Mieczysława Porębskiego seminarium poświęconemu związkom sztuki i nauki, które miało zasadnicze znaczenie dla jego dalszej drogi artystycznej. Pod wpływem udziału w tych zajęciach napisał w 1966 roku pracę dyplomową "Zdarzenie - informacja - obraz", w której sformułował po raz pierwszy problem będący w przyszłości tematem całej jego twórczości oraz zrealizował pierwsze prace z serii Próby wizualnej reprezentacji rozkładów statystycznych. W swej dysertacji magisterskiej przedstawił teorię programowania obrazów, a prace wykonane według tych założeń zaprezentował w 1966 roku na jednej z najważniejszych imprez polskiej awangardy - Sympozjum Artystów Plastyków i Naukowców w Puławach tuż po uzyskaniu dyplomu. Jego koncepcja artystyczna była bardzo dojrzała i oryginalna, wsparta serią prac inspirowanych rachunkiem prawdopodobieństwa. Winiarski zaproponował w niej przełożenie wybranych zagadnień z obszaru nauk ścisłych, takich jak statystyka, teoria gier, przypadek, na język sztuki. Tworzył dzieła chłodne, obiektywne, niezależne od emocji i subiektywności samego twórcy. Nie interesowała go estetyka obrazu, wyznaczał sobie zadania o charakterze naukowym, a ważniejszy od efektu końcowego był dla niego sam proces powstawania prac. Zmierzał do pełnej transparentności w sztuce, chciał w niej pokazać tylko to, co robił, nie zostawiając pola na interpretacje i asocjacje. Podobnie jak np. Jerzy Rosołowicz czy Roman Opałka, Winiarski dążył do przekroczenia w swoich pracach funkcji i pojęcia tradycyjnie rozumianego dzieła plastycznego. Nie odrzucał jego materialnej obecności, ale nie ona stanowi główny cel artysty. Powstające prace były dla niego tylko "produktem ubocznym" przyjętego systemu zaplanowanych operacji myślowych, w których zawierała się manifestacja jego postawy twórczej.

"Miast obrazować rzeczywistość, artysta poszukuje wynikających z praw przypadku prawidłowości jej budowy. Poszukuje jednocześnie i znajduje - nowe możliwości językowe sztuki. Jego plastyczne wykresy 'losowych przypadków' są nie dziełami sztuki, lecz nieustanną rozprawą o metodzie" - napisała o sztuce Winiarskiego Alicja Kępińska.

Swoje akryle na płótnie lub na drewnie artysta niechętnie nazywał obrazami, określał je jako "obszary" lub "próby wizualnej reprezentacji układów statystycznych".

Dążąc do maksymalnego uproszczenia środków artystycznego wyrazu, Winiarski posługiwał się początkowo tylko czernią i bielą (odpowiednikami matematycznych zer i jedynek) oraz kwadratem jako stałym modułem budującym kompozycje, których zapis powstawał w wyniku zastosowania przypadku w procesie tworzenia pracy (rzut kostką do gry, losowanie, wybór przypadkowych liczb). Zgodnie z koncepcją artysty jego prace były wynikiem połączonych ze sobą czynników przypadku i zaprogramowania. Program przewidywał np. wybór wielkości kwadratu, wybór koloru lub narożnika obrazu, od którego zaczynała się rozwijać kompozycja. O ostatecznym wyborze elementów decydował jednak przypadek, czyli rzut kostką lub monetą. Pod jego ręką przypadek nabierał cech logiczności. Ta na pozór swobodna gra z mechanizmem przypadku służyła do poznawania świata. Artysta twierdził bowiem, że

"Struktura świata zbudowana jest z elementów przypadkowych, a rzeczywistość pełna jest przykładów sytuacji losowych, zdarzeń przypadkowych."

Ten rodzaj realizacji stał się znakiem rozpoznawczym dla całej sztuki Ryszarda Winiarskiego.

Bożena Kowalska dowodzi w swoich tekstach o twórczości Ryszarda Winiarskiego, że jego sztuka wyprzedziła swój czas, zawierała bowiem w sobie pierwiastki konceptualizmu. Zwraca uwagę na rolę procesu, jako pierwszorzędną w sztuce Winiarskiego. Artysta wielokrotnie podkreślał, że nie interesuje go zapis procesu aleatorycznego, ale sam proces owych działań prowadzący do powstania faktu materialnego, czyli dzieła. Na kilku wystawach obok obrazów Winiarski prezentował plansze, na których spisane były reguły wyjaśniające program, wg którego powstały dane prace.

Winiarski udowodnił też, że trzymając się swoich pierwotnych założeń można stworzyć nowe możliwości, które są niezwykle płodne artystycznie: artysta komplikował układy czarnych i białych kwadratów przez dodanie losowo wybranego koloru lub trzeciego wymiaru. Formy przestrzenne od początku interesowały Winiarskiego, budował trójwymiarowe obiekty przypominające architektoniczne modele nowoczesnego miasta. Na płaskich powierzchniach, które przybierały kształty już nie tylko tradycyjnego prostokąta lub kwadratu, ale także rombu lub wysokich, cienkich listewek pojawiała się gra z iluzją perspektywiczną. Już w 1968 roku artysta zaczął tworzyć programy, w wyniku których powstawały prace wielobarwne, reliefowe struktury wizualne, a nawet formy kinetyczne. Najpełniej zrealizowane dzieła przestrzenne Winiarskiego powstały w Holandii w postaci dwóch dużych realizacji wzniesionych w 1974 roku w Gorinchem (Geometria w krajobrazie).

W latach 70. artysta rozpoczął próby wciągnięcia widzów w swoją koncepcję gry przypadków. Początkowo odbiorcy spełniali rolę bierną, tak jak w monumentalnym environment zrealizowanym w Zachęcie w 1970 roku, po którym mogli się poruszać, ale nie mieli wpływu na jego kształt. W 1972 roku Winiarski przedstawił w Galerii Współczesnej w Warszawie projekt, w którym widzowie mieli swój kreacyjny udział.

"Wiosną 1972 roku udało mi się jedną z sal galerii przemienić w swoisty 'salon gier', jako imprezę towarzyszącą mojej wystawie. Widzowie włączyli się w zaplanowaną zabawę."

Na planszach powstawały czarno-białe lub kolorowe elementy, za każdym razem inne, zawsze stanowiące rezultat innego przebiegu gry odbywającej się wedle określonych, narzuconych przez artystę reguł. Zapoczątkowało to cała serię prac pt. Gry, poprzez które artysta chciał pokazać widzowi, że za każdym jego obrazem stoją reguły gry, program - i nic więcej.

W 1977 roku Winiarski wprowadzając pojęcie czasu sporządził przedstawiony w 144 rysunkach program swojej pracy do 1980 roku. Jakby przewidywał, że około tego właśnie roku nastąpi pewna istotna zmiana w jego twórczości. Nie przestając realizowania prac zgodnych z dotychczasowym "dogmatem" artysta pod wpływem inwazji malarstwa tzw. nowego ekspresjonizmu sięgnął po inne środki wyrazu.

Począwszy od pierwszej połowy lat 80. Winiarski zaczął zwracać się ku intuicji, emocjom oraz przeżyciom realizując prace otwarte na asocjacyjne interpretacje. W jego twórczości pojawiły się niespokojne, dramatyczne formy, jak Czarny kwadrat czyli fruwająca geometria z 1984 roku, praca pokazana w "Zachęcie" na wystawie "Język geometrii". Była to instalacja złożona z siedmiu wielorakich, kanciastych form, które powstały z wielkich kwadratów pociętych na części i połączonych w nowe układy. W tym samym roku artysta sformułował manifest "Geometria w stanie napięcia", któremu towarzyszyła instalacja pod tym samym tytułem.

W 1987 roku Winiarski rozpoczął realizację serii kompozycji geometrycznych budowanych z zapalonych zniczy. Instalacje te, niejednokrotnie powtarzane w Polsce i za granicą, nosiły wspólny tytuł Geometria czyli szansa medytacji.

W latach 1967-77 Winiarski realizował także prace scenograficzne do takich sztuk, jak Medea Eurypidesa, Makbet i Otello Szekspira, Tragedia optymistyczna Wiszniewskiego, Przy pełni księżyca Szukszyna, Specjalność zakładu Macieja Bordowicza.

Wybrane wystawy indywidualne:

• 1968 - Galeria Współczesna, Warszawa
• 1972 - Galeria Repassage, Warszawa
• 1976 - "Continued", Galeria Labirynt, Lublin
• 1978 - Magazijn Galerie, Groningen
• 1979 - Hoffmann Galerie, Friedberg
• 1980 - Foto-Video, Kraków
• 1984 - "Geometria w stanie napięcia", Galeria RR, Warszawa
• 1991 - Starmach Gallery, Kraków

Wybrane wystawy zbiorowe:

• 1969 - I Biennale konstruktywizmu, Norymberga
• 1969 - Międzynarodowe Biennale Sztuki Współczesnej, Sao Paulo
• 1971 - Międzynarodowe Biennale Sztuki Współczesnej, Sao Paulo
• 1971 - II Biennale konstruktywizmu, Norymberga
• 1974 - "Doświadczenia i Poszukiwania", Muzeum Sztuki, Łódź
• 1977 - "Historical Aspects of Constructismus", Düsseldorf
• 1978 - "System and Coincidence", Stuttgart
• 1979 - "Polish Avant-Garde", Edynburg, Glasgow
• 1981 - "Konstrukcja w procesie", Łódź
• 1984 - "Język geometrii", Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1985 - "Konstrukcja w procesie", Monachium
• 1991 - "Doppelte Identität", Landesmuseum, Wiesbaden
• 1992 - "Polnische Avantgarde 1930-1990", Berlin
• 1992 - "Reduktivismus", Wiedeń

Autor: Ewa Gorządek, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, marzec 2006.