Grafik, zajmuje się grafiką projektową (plakat, okładki płyt, projekty książek), ilustracją, fotografią, wystawiennictwem, a także rysunkiem satyrycznym. Urodził się w 1933 roku w Poznaniu.

Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w latach 1955-1961, dyplom zrealizował w pracowniach: plakatu Henryka Tomaszewskiego i malarstwa Wojciecha Fangora. Jeszcze w trakcie studiów wygrywał pierwsze konkursy na plakat. W latach 1966-1993 przebywał w Wielkiej Brytanii. W Londynie był dyrektorem artystycznym w agencji reklamowej Young and Rubicam (1967-1972) oraz dyrektorem kreatywnym w CBS Records (Columbia Broadcasting System; 1972-1988). Pracował dla takich firm, jak Heinz, Yardley, Player's, Rank Xerox, współpracował m.in. z British Film Institute, Imperial War Museum, London Zoo, Panther Books, Sadler Welles Theatre, Almeida Theatre, Lyric Theatre, Hammersmith, London Transport. W Anglii wygłaszał prelekcje i prowadził zajęcia w Chelsea School of Art i Bath University - Horsham School of Art.

Od 1980 roku powrócił do projektowania dla polskich instytucji (plakaty teatralne i muzyczne). Po powrocie na stałe do Polski od 1993 prowadzi Pracownię Fotografii Kreacyjnej na Wydziale Grafiki warszawskiej ASP. W roku 2002 otrzymał tytuł profesora.

W latach 1994-1996 był kierownikiem artystycznym Spółdzielni Wydawniczej Czytelnik. Zaprojektował m.in. plakat anonsujący udział Polski na EXPO'92 w Sewilli. Wśród instytucji, które na przestrzeni lat podjęły współpracę z artystą, oprócz licznych teatrów, znalazły się m.in. Polskie Nagrania, Wydawnictwa Artystyczno-Graficzne, Krajowa Agencja Wydawnicza, Polskie Stowarzyszenie Jazzowe, Instytut Adama Mickiewicza, Instytut Fryderyka Chopina.

Studia oraz pierwsze realizacje Rosława Szayby przypadły na lata kształtowania się zjawiska zwanego polską szkołą plakatu. W miarę popaździernikowej liberalizacji życia kulturalnego, do Polski napływały informacje o aktualnych trendach w sztuce światowej, ze szczególnym uwzględnieniem taszyzmu i surrealizmu. Tendencje te były chętnie adaptowane przez projektantów, sięgających - jak pisał Zdzisław Szubert - także po formuły obrazowe z marginesów sztuki (m.in. kolaż z dziewiętnastowiecznych sztychów). Wśród artystów, którzy niedługo po Wojciechu Zameczniku eksperymentowali wówczas z zastosowaniem technik fotograficznych w plakacie znalazł się Rosław Szaybo. Poświadcza to pierwszy głośny plakat artysty: Jazz 60, w którym wykorzystał on zdjęcie zrobione w otwartym w 1957 roku klubie studenckim Hybrydy. Praca ta jest dowodem ścierania się odmiennych tendencji - dialogu z malarskością i bujnością obrazowej formuły spod znaku Tomaszewskiego z nową, ascetyczną stylistyką, opartą o fotograficzny kolaż i ograniczoną paletę barw. Wśród innych ciekawych plakatów, zrealizowanych w pierwszym okresie warszawskim warto wymienić takie, jak: Pamiętniki Anny Frank (1961), Cyrk - mortale (1965) oraz Kochanka (1965) do filmu Vilgota Sjömana.

Wyczucie muzycznych tematów (niezależnie od rodzaju muzyki: od popularnej po klasyczną) celny dobór środków służących przełożeniu na obraz plakatu czy okładki płyty esencji jej zawartości, czy też portretu jej wykonawcy na długie lata zadecydowały o jakościowym i ilościowym fenomenie muzycznych projektów, realizowanych przez Szaybę. Okładki płyt, te projektowane przez niego tuż po studiach, przed wyjazdem do Anglii, i te późniejsze, przeszły do legendy - dość wymienić dwie: Astigmatic. The music of Komeda (1965), uznaną w Polsce za jazzową płytę wszech czasów oraz The Clash (1977) - pierwszą płytę The Clash. Okładka Astigmatic należała do zaprojektowanych przez artystę kopert kolejnych płyt serii Polish Jazz (vol. 1-5 i 7), stanowiącej "przykład przemyślanej i konsekwentnej identyfikacji graficznej cyklu wydawniczego" (Michał Warda). Serię rozpoczynała okładka płyty Warsaw Stompers / New Orleans Stompers (1964; projekt z 1961), w której projektant, oprócz kolażu, wykorzystał także poetykę folkloru przedmieść i twórczości jarmarcznej.

Przystosowując się w Londynie do wymogów zachodniego rynku, Szaybo szybko i błyskotliwie wniósł do nich swobodę wypowiedzi i malarskość, czyli bagaż doświadczeń polskiej szkoły plakatu, które połączył z możliwościami, jakie dał mu dostęp do najnowszych środków technicznych. Potrafił znakomicie wyczuć specyfikę zadania projektowego. Do legendarnych już realizacji zespołu grafików kierowanych w CBS przez Szaybę należy koperta płyty Judas Priest British Steel (1980) z palcami zaciskającymi się na żyletce (fotografia przedstawia dłoń samego Szayby). Nie mniejszy rozgłos zyskało zaprojektowane przez Szaybę czarne pudełko papierosów John Player Special wraz z ich logotypem - złotym monogramem wiązanym JPS.

Odmienny, bo punkowy sznyt wspomnianej już okładki The Clash (1977) został kapitalnie oddany przez zakomponowanie na zielonym tle czarno-białego zdjęcia członków zespołu, jakby zostało wydarte ręcznie z jakiegoś artzinu i ukośne "opieczętowane" w dolnym narożniku agresywnie czerwoną, nieco przetartą, jakby zdjętą wprost z muru inskrypcją z nazwą grupy. Jeśli dodamy, że punk jako zjawisko muzyczne i kulturowe właśnie się rodził, to uznać trzeba, że polski artysta miał swój ważny udział w tworzeniu jego ikonosfery.

Nabyta w Londynie perfekcja techniczna i wykształcona tam elegancja formy znajdują odzwierciedlenie w plakatach projektowanych od początku lat 80. dla polskiego teatru, opery i sceny jazzowej. Pierwiastek fotograficzny odgrywa w nich do dziś ważną, często decydującą rolę. Do najciekawszych, najbardziej sugestywnych należą: Elton John (1979), Bertold Brecht - Opera za trzy grosze (1985), 29. Jazz nad Odrą'94 (1994), Szare w kolorze 1956-70 (wystawa w Zachęcie; 2000). Bogata osobowość daje mu możliwość sprostania różnorakim zamówieniom w pracach, które nie sprowadzają się do jednolitej stylistyki, za to uderzają finezją w operowaniu fotografią i graficznym jej przetwarzaniu. Kompilacji poszczególnych elementów dokonuje z niespotykaną swobodą. Posługuje się przy tym nierzadko klasyczną formułą kompozycji rozegranej na osi pionowej (Panna Julia / Carmen, 1999; Fred Apke - Kura na plecach, 2004). W ostatnich czasach artysta chętnie korzysta z dobrodziejstw komputerowych programów graficznych. Nieustająco inspiruje go teatr, muzyka jazzowa i klasyczna.

Lista nagród i wyróżnień przyznanych w ciągu półwiecza Rosławowi Szaybo jest bardzo długa - od nagrody "Szpilek" za rysunek satyryczny (1959), przez wiele kolejnych, m.in. nagrody w konkursach "Music Week" czy "New Musical Express" na najlepszą okładkę płytową, po nagrodę na XIV Biennale Plakatu Fotograficznego w Płocku (2007).

Wystawy indywidualne prac artysty miały miejsce m.in. w Londynie (1977, 1987, 1988), Poznaniu (1981), Warszawie (1988, 2001, 2003), Stirling (1989), Budapeszcie (1989), Ostrowie Wielkopolskim (1992), Sztokholmie (1994), Lublinie (2000).

Wybrane źródła do twórczości Rosława Szayby:

• "Rosław Szaybo, plakaty - koperty do płyt. Kolekcja Edmunda Lewandowskiego", katalog wystawy, Centrum Sztuki Studio im. S. I. Witkiewicza, Warszawa 1988;
• Michał Warda, "Rosław Szaybo", "Digit", s. 54-61;
• "Rosław Szaybo" - film dokumentalny, reż. Wojciech Majewski, TVP S.A. Oddział Wrocław 1998;
• "Mistrzowie plakatu i ich uczniowie", opracowanie: Zdzisław Szubert, Rzeczpospolita SA, Warszawa 2008;
• dossier artysty w Muzeum ASP w Warszawie.

Autor: Artur Tanikowski, marzec 2010.