Sztuki wizualne

Robert Rumas

Sztuki wizualne

Karol Sienkiewicz

Wszyscy dla jednej, jedna dla wszystkich (wersja II) 1989
obiekt (800x200x200 cm, 120 neonówek, instalacja elektryczna, drewno, smoła, sznur)

Rzeźbiarz, twórca obiektów, instalacji, interwencji, fotografii, projektant wystaw, scenograf. Urodził się w 1966 roku w Kielcach.

W latach 1987-1991 studiował na Wydziale Malarstwa Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku, gdzie uczęszczał między innymi do pracowni prof. Witosława Czerwonki. Jako kurator wystaw współpracował z Galerią Wyspa w Gdańsku (1988-1990), Państwową Galerią Sztuki w Sopocie (1993-1995), Nadbałtyckim Centrum Kultury w Gdańsku (1996-2001) oraz Centrum Sztuki Współczesnej "Łaźnia" w Gdańsku (2000-2003). W ostatnich latach współpracuje m.in. z Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu. Był twórcą wystawy "Antyciała" w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie w 1995 roku. Mieszka i pracuje w Gdańsku.

Choć z wykształcenia jest malarzem, Robert Rumas wcześnie porzucił to medium dla innych środków artystycznych, zwłaszcza obiektów i instalacji. Podejmuje w nich najczęściej problem współczesnej tożsamości polskiego społeczeństwa, opartej na tradycjnej silnej roli religii i kościoła katolickiego oraz innych elementów budujących polską mitologię. Często wykorzystuje taktykę manipulacji społecznej wychodząc ze swymi pracami w przestrzeń publiczną (poza mury galerii i muzeów), tworząc interwencje i obserwując reakcje na nie.

Wątki 1993, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, instalacja, widok ogólny	Wątki, detal (szklana butla ze złotą rybką z kamerą wideo przekazującą obraz do sześciu monitorów ustawionych w różnych punktach galerii)
Wątki detal (figurka Matki Boskiej dryfująca w basenie)	Wątki detal (koncert harfistki)
Wątki 1993, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, instalacja (10x57x3 m, 6200 bloczków cementowych, 350 mkw. płytek lastrykowych, 10 ton piasku, 600 kg. cementu, 45.000 l wody, folia, żywa złota rybka Carassius Auratus, butla szklana, harfa, figurka Matki Boskiej wys. 25 cm, instalacja elektryczna, kamera wideo transmitująca obraz do sześciu odbiorników TV, dwa razy dziennie koncert utworów Francisco Fernandeza, Palero Giovanniniego, Batisty Pescetti, Lucasa Ruis de Ribayaza w wykonaniu harfistki)

We wczesnych realizacjach Rumasa z końca lat osiemdziesiątych widoczny jest związek z jego twórczością malarską, charakterystyczna dla tego okresu estetyka ekspresjonistyczna (Ręka, 1988) i wykorzystanie różnorodnych materiałów, np. drewna, świetlówek, sznurów (Wszyscy dla jednej, jedna dla wszystkich, 1989). Artysta tworzył również monumentalne konstrukcje przypominające architektoniczne budowle, do których stopniowo włączał nowe elementy. Najlepszym przykładem była ogromna instalacja w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie w 1993 roku - Wątki. Rumas zbudował ponad pięćdziesięciometrowy podest wyłożony płytkami lastrykowymi, w którym umieścił trzy baseny wypełnione wodą. Każdy z nich stał się osobnym obrazem: na pierwszym w szklanej butli pływała złota rybka (rejestrowała to kamera, obraz z której przekazywany był do sześciu monitorów ustawionych w różnych miejscach galerii), na drugim znajdowała się harfa, na której co jakiś czas grała harfistka, na trzecim - świecąca, plastikowa figurka Matki Boskiej.


Helicopter x 4 1994, instalacja przestrzenno-dźwiękowa na dachu Kunst und Ausstellugsshalle w Bonn na wystawie Europe, Europe (cztery obiekty o wymiarach 1300x450 cm każdy, stal, farba olejna, piszczałki)

W 1994 roku na wystawę "Europa, Europa" Rumas zbudował na dachu Kunst- und Ausstellungshalle w Bonn cztery obiekty nawiązujące do charakterystycznych stożkowatych kopuł budynku zaprojektowanego przez Gustava Peichla (Helikopter X 4). Każdy z nich, również o kształcie stożka, był złożony ze stalowych, obracających się na wietrze śmigieł, do których przymocowano piszczałki wydające dźwięki wysokie i niskie.

Z biegiem czasu prace Rumasa coraz częściej i bardziej otwarcie podejmowały wątki społeczne. Celem jego sztuki stało się ujawnianie sytuacji społeczno-politycznej, interwencja w zastaną rzeczywistość mentalną.

"Bliższa jest mi wizja republiki obywateli niż republiki artystów. Artysta powinien być przede wszystkim obywatelem, a obywatel, jeśli tylko będzie chciał, może być artystą" - powiedział w wywiadzie.

Najgłośniejsze prace Roberta Rumasa to te, w których wykorzystywał dewocjonalia. Atakował w nich religijny kicz i powierzchowny katolicyzm, tym samym krytykując podstawy, na których próbuje się budować jednolitą polską tożsamość. Działalność artystyczna Rumasa staje się więc "wektorem mniejszościowej siły", głosem walczącym o miejsce dla Innego w zdominowanym przez katolików społeczeństwie. Chociaż jego prace porównywano z twórczością Serrano, Koonsa czy Hirsta, artysta zazwyczaj odżegnuje się od wpływów. Jego prac nie można bowiem rozpatrywać w oderwaniu od kontekstu, w jakim powstają.

Dedykacje I detal

Dedykacje II detal

Dedykacje III

W swych instalacjach Rumas wielokrotnie zatapiał dewocjonalia - figury Matki Boskiej i Chrystusa - w akwariach, łącząc dwa elementy, jakie odnaleźć można w mieszczańskim domu, hobby akwarysty i materialny wyraz przynależności religijnej. W Dedykacjach I, II, III (1992) w dwóch akwariach umieścił białą i kolorową figurę Chrystusa, a w trzecim - środkowym muszle, które, jak pisał Jerzy Truszkowski

"zanurzone w wodzie oddziałują swą biologiczną urodą, przywołując na myśl skojarzenia z żeńskimi narządami płciowymi - których tak samo nigdy nie można do końca spenetrować jak wnętrza muszli".

"Gesty" 1993, instalacja (dwa akwaria 210x60x60 cm, gipsowe figury Matki Boskiej i Jezusa, dwie fotografie kolorowe 130x60 cm, bielizna). Praca w depozycie Galerii Zderzak w Krakowie.

Na wystawie "Gesty" w Galerii Zderzak w Krakowie w 1993 roku Rumas zestawił akwaria z figurami Marii i Chrystusa z dwoma wielkoformatowymi fotografiami naśladujących ich gesty mężczyzny i kobiety ubranych w samą bieliznę.

Na seryjność produkcji dewocjonaliów wskazywały trzy figury Matki Boskiej pomalowane jednolicie farbą o trzech odcieniach orzecha z dołączonymi neonowymi aureolami (Matka Boska - orzech jasny, Matka Boska - orzech średni, Matka Boska - orzech ciemny, 1995), a na towarzyszącą religii działalność zarobkową obiekty z serii Las Vegas (1994-1999), np. świecąca figura Madonny z powtykanymi monetami układającymi się w ściekające z jej oczu łzy. Z kolei 12 Cykli Księżyca (2000) (zobacz zdjęcia) to karty z kalendarza z roznegliżowanymi kobietami, które dzięki przemalowaniu "ubrane" zostały w biało-błękitne szaty, przywołujące na myśl te noszone przez Matkę Boską. Rumas zawarł tu silną sugestię, że strategia kościoła zbliżona jest do show-biznesu, zwłaszcza w nowej, wolnorynkowej rzeczywistości.

Matka Boska - orzech jasny, Matka Boska - orzech średni, Matka Boska - orzech ciemny 1994 (trzy obiekty o wymiarach 220x50x50 cm każdy, gips, instalacja elektryczna, puszkowa farba olejna). W kolekcji Muzeum Narodowego w Poznaniu

Las Vegas 2000, obiekt, (technika mieszana, 120x80x80 cm)

W 1994 roku artysta skonfrontował swoje prace z przypadkowymi odbiorcami. Powstałe w ramach Międzynarodowych Warsztatów Multimedialnych "Projekt Wyspa" Termofory x 8 (zobacz zdjęcia) - osiem figur Chrystusa i Matki Boskiej przygniecionych ogromnymi, okrągłymi workami foliowymi wypełnionymi wodą - rozłożył na Długim Targu w Gdańsku. Przechodnie szybko zniszczyli instalację i w spontanicznej procesji zanieśli figury świętych do pobliskiego kościoła.

Demosutra 1994/2004
(16 fotografii kolorowych, 50x50cm)

Efektem niezrealizowanego projektu interaktywnej instalacji z 2002 roku jest wielkoformatowa fotografia zakurzonej figurki Jana Pawła II - Roztocze (2004). W zamierzeniach artysty instalacja miała reagować na zbliżanie się widza do ekranu i powiększać obraz figurki, by w końcu pokazać strukturę kurzu. W 2006 roku Rumas wykorzystał fotografię podczas akcji w Toruniu, gdzie odbywała się wielogodzinna transmisja procesu pokrywania płaszczyzn zdjęcia, na których figurka pozostawała niezakurzona, czarnymi plamkami, co stanowiło odwrócenie popularnej w konserwacji metody odtwarzania niezachowanych płaszczyzn koloru.

Inne prace Rumasa cechują bardziej subtelne nawiązania religijne oraz możliwość wielorakich odczytań. W serii sześciu kolorowych fotografii Demosutra (1994/2004) artysta umieścił na tle błękitnego nieba dłonie wykonujące różne gesty, często zbliżone do gestów modlitewnych, na niektórych zdjęciach związane plastikową obręczą.

Bóg w mojej ojczyźnie jest honorowy 1994 (120 x 40 x 12 cm, instalacja elektryczna, weki z polską flagą, figurkami Matki Boskiej, różami, hostiami, bilonem, kiełbasą). Praca w kolekcji Narodowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie.

Różne wątki polskiej mitologii Rumas połączył w kontynuowanej przez wiele lat serii Weki (1991-2004) (zobacz zdjęcia), zatapiając w słoikach (a więc zachowując na czarną godzinę, ale jednocześnie neutralizując) różnorodne elementy symboliczne polskiej rzeczywistości. W złożonej z weków pracy Bóg w mojej ojczyźnie jest honorowy (1994) na lightboxie z tytułowym napisem ustawił słoiki, w których znalazły się między innymi polska flaga, figurki Matki Boskiej, hostie, monety, kiełbasa.

Roberta Rumasa interesują także relacje społeczne, miejsca, w których styka się ze sobą przestrzeń prywatna i publiczna, nierzadko miejsca konfliktów. W 1995 roku w Rydze w ramach Project Monument przeprowadził akcję Exchange (zobacz zdjęcia). Do wzięcia w niej udziału mieszkańców miasta zachęcały plakaty. Artysta rozdał 300 świnek-skarbonek w zamian za zbędne przedmioty. W ten sposób powstał zbiór rzeczy, często niosących ze sobą osobiste historie.

Przestrzeni publicznej dotyczyło kilka realizacji Manewrów miejskich (1998-2004) (zobacz więcej zdjęć), akcji wyznaczania w różnych miastach miejsc ważnych z punktu widzenia bezpieczeństwa i wygody zwykłych mieszkańców lub anektowanych przez nich dla partykularnych potrzeb, wbrew powszechnej agorafobii. Do tego celu służyły specjalnie zaprojektowane znaki drogowe, np. "Uwaga bezdomni", "Kibice", "Uwaga na

Manewry miejskie 2004
Uwaga terroryści! Znak umieszczony w pobliżu Ambasady Amerykańskiej w Tallinie.

sikających w bramie", "Miejsce do żebrania". Czasami Rumas umieszczał je w przestrzeni miejskiej, na wystawach prezentował natomiast podświetlane plany miast z miniaturowymi znakami i kijkami do ich przesuwania, dzięki czemu goście galerii mogli sami nanosić oznaczenia na mapę. Akcja ujawniała konflikt między potrzebami społeczności i jednostki. Problem opresji i kontroli powraca też w filmie Materiały operacyjne (2006) nagranym w konwencji materiałów policyjnych. Okazuje się, że ci, którzy mają nas chronić, budzą też strach, a mechanizm kontroli łatwo wychodzi poza wyznaczone granice i staje się opresyjny.

Kilkukrotnie Robert Rumas wykorzystywał strategię rekonstrukcji lub aneksji fragmentów rzeczywistości dla potrzeb sztuki, w efekcie czego zacierały się granice między nimi. W akcji "Kwadrans dla miasta Łodzi" (zobacz zdjęcia) w 2002 roku uruchomił nieczynny zegar na bramie Fabryki Poznańskiego. Artysta nie tylko odnowił zabytek, ale także podarował mieszkańcom "wyłom w czasie rzeczywistym" - zegar spieszył się bowiem o 15 minut, jakby chcąc podkreślić, że żyją w umownej czasoprzestrzeni. Na wystawie "Drogi dla wolności" w Sali BHP w Stoczni Gdańskiej w 2000 roku Rumas stworzył instalację będącą rekonstrukcją sklepu spożywczego z końca lat siedemdziesiątych [ Skala szarości (zobacz zdjęcia)]. Przywołał w ten sposób fragment polskiej rzeczywistości z okresu, gdy w tym samym miejscu rodziła się "Solidarność". W 2004 roku do gdańskiego Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia przeniósł w całości nietypowy, "barokowy" wystrój mieszczącej się nieopodal restauracji Kameralna prowadzonej przez Marię Podlachy [ Kameralna (zobacz więcej zdjęć)].

Kameralna 2004, instalacja, CSW "Łaźnia" w Gdańsku

W 2002 roku w Wiedniu artysta przeprowadził akcję [ Plain Air (zobacz zdjęcia)]. Na Karlsplatz studenci Wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych różnych narodowości ucharakteryzowani na Adolfa Hitlera malowali w plenerze jego ulubione motywy z czasów, gdy mieszkał w Wiedniu i próbował zostać malarzem, m.in. kościół Karola Boromeusza. Akcja miała stanowić część Roku polskiego w Austrii, ostatecznie została przeprowadzona z inicjatywy strony austriackiej.

Na rosyjską edycję wystawy "Za czerwonym horyzontem" Rumas przygotował słuchowisko oraz wydawnictwo w formie samizdatu Aurora (2005). Była to oparta na wspomnieniach autora opowieść o wycieczce do Leningradu z końca lat osiemdziesiątych, w której opisywał między innymi dziwne przygody. Wraz z grupą przyjaciół trafił do dziwnego mieszkania artysty, gdzie mieszkała także piękna modelka o imieniu Aurora. Związek Radziecki jawił się tu jako państwo o dwóch obliczach - szarym na zewnątrz oraz bajkowym pod ziemią.

W 2006 roku powstała seria portretów polityków czołowych partii wykonana z plakatów wyborczych, w których artysta wyciął wzory ludowych wycinanek. Zderzył współczesne wizerunki przywódców politycznych, odpowiednio zaprojektowane przez agencje reklamowe, z zoomorficznymi motywami sztuki ludowej.

Jeden z ostatnich projektów Rumasa Alokacja (2007) odnosił się do przemieszczenia kapitału i siły roboczej w kontekście krajobrazu kraju postkomunistycznego, a konkretnie - popegieerowskiej wsi. Punktem wyjścia Alokacji stał się dziennik z podróży Mikołaja Kopernika po Warmii, gdy jako administrator dóbr Kapituły Warmińskiej zajmował się regulacją spraw osadniczych i lokalizacją gospodarstw, a także przedwojenna pocztówka z jedną z ulic Olsztyna. W serii zdjęć Rumas dokonał symbolicznej lokacji w przestrzeniach byłych PGR-ów. Sam artysta tłumaczył:

"Podróże Mikołaja Kopernika są dla mnie pierwowzorem do stworzenia nowych lokacji, nowego zaznaczenia wybranych lub napotkanych miejsc. (...) PGR-y to miejsca objęte planem prosperity PRL, ściśle kontrolowaną i centralnie zarządzaną gospodarką. (...) Muchomor pojawiający się na zdjęciach to rekwizyt, symbol alokacji; piękny, ale także ironiczny, przewrotny, przyciągający i hipnotyzujący motyw."

Wspólnie z Danielem Muzyczukiem Rumas jest też autorem projektu Poszliśmy do Croatan z udziałem innych artystów (m.in. Zbigniewa Libery i Julity Wójcik), którego odsłony miały miejsce w Galerii Spiż 7 w Gdańsku w pracowni Marka Rogulskiego oraz w Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu. Projekt w niekonwencjonalny sposób poruszał problem różnie rozumianego wykluczenia.

Autor: Karol Sienkiewicz, grudzień 2006; aktualizacja: listopad 2009.

Zdjęcia publikujemy dzięki uprzejmości artysty. Więcej materiałów na stronie www.rumas.art.pl

Wybrane wystawy indywidualne:

Państwowa Galeria Sztuki

Galeria Zderzak

Narodowa Galeria Sztuki Zachęta

"Alokacja"

Wybrane wystawy grupowe:

Zamek Ujazdowski

BWA

Łaźnia

Galeria Sztuki Współczesnej Zachęta

"Za czerwonym horyzontem"

Galeria Kronika

Muzeum Narodowe

"W Polsce czyli gdzie?"

"Policja"

Bunkier Sztuki

"Pamięć tej chwili z odległości lat, które miną"

Centrum Rzeźby Polskiej

"Efekt czerwonych oczu"

"Manual CC"

"Żebro Ewy? Potencje Męskości"

Zamek Książąt Pomorskich

"Lucim żyje"

"Poszliśmy do Croatan"


12 cykli księżyca 2000 (30x40 cm każda praca, szkło, tempera, druk) powrót do tekstu


Termofory x 8 1994, Gdańsk, projekt "In Progress", Galeria Wyspa (worki foliowe wypełnione wodą o średnicy 800 cm, figury Chrystusa i Matki Boskiej). powrót do tekstu


Weki 1991-2004. powrót do tekstu


Exchange Ryga, 1995. Plakat i dokumentacja fotograficzna powrót do tekstu

Manewry miejskie 2000, akcja w przestrzeni miejskiej. Na zdjęciu fragment ekspozycji: "stół manewrowy" z podświetlanym planem, na którym pomieszczono miniatury znaków ulicznych. Przykładowe piktogramy.

Manewry Miejskie - Edycja Szczecin 2005.
Znak "Sex TIR" umieszczony przy szosie Starogardzkiej, informuje kierowców o możliwościach skorzystania z usług tak zwanych tirówek.

Manewry miejskie 2001, Galeria Zderzak, Kraków Znak "Ławka Na 15 minut". Został on umieszczony przy wejściu na krakowskie Planty.	Manewry miejskie 2004 Wypadki! Znak umieszczony w Nowym Centrum Wilna. Budynki międzynarodowych korporacji zakłócają pejzaż Wilna, wchodząc w konflikt z tradycyjną architekturą miasta niszczą jego specyfikę. Znak z ironią cytuje 11.09.2001	Manewry Miejskie - Galeria Kronika, "Meeting Point" Bytom, 27.08 2004 Znak "Uwaga - złodzieje torebek" ustawiony na Podgórnej - ulicy częstych kradzieży torebek, które nie są odnotowywane przez policyjne statystyki.
powrót do tekstu