Natalia LL - właśc. Natalia Lach-Lachowicz, urodzona w 1937 w Żywcu. W latach 1957-1963 studia na PWSSP (obecnie ASP) we Wrocławiu. Od 1964 członek ZPAF.

Już w czasie studiów zajmowała się fotografią, grafiką i malarstwem, a w latach 70. także performance, filmem eksperymentalnym, wideo, instalacją i rzeźbą. W 1970 roku wraz z Andrzejem Lachowiczem i Zbigniewem Dłubakiem była współzałożycielem grupy i Galerii Permafo, działającej do końca 1981. Od około 1975 brała udział w światowym ruchu feministycznym.

Na początku lat 70. prace Natalii LL nabrały innych niż konceptualne znaczeń, choć z nich wyrastały. Fotografia intymna - instalacja o stylizacji zaczerpniętej z pop-artu - miała wydźwięk jaskrawie erotyczny, zbliżający się do granic pornografii. Pierwsze realizacje, które zdobyły uznanie również poza granicami kraju artystka wykonała w 1971 i 1972 roku. Należą do nich Sztuka konsumpcyjna i Sztuka postkonsumpcyjna (w których modelka wykonuje czynności związane m.in. z konsumpcją), tworzące fotograficzny performance, zbliżony do narracji typu filmowego. Fotografia była w tym momencie dla artystki rodzajem wyimaginowanego języka przybliżającego ją do marzeń sennych. Jeszcze wyraźniej widać to w innych pracach - Śnieniu i Piramidach, które były związane z jej silnymi przeżyciami osobistymi (zagrożenie życia). Osoba Natalii LL, a przede wszystkim twarz, od początku lat 70. pojawia się w wielu jej realizacjach (np. Przestrzeń wizyjna, 1973).


W latach stanu wojennego w twórczości Natalii LL dała o sobie znać inspiracja mistykami chrześcijańskimi, problemem zła, a nawet satanizmu, choć artystka programowo nie brała udziału w wystawach tzw. "sztuki przy Kościele". Konceptualizm był przede wszystkim manifestacją idei materialistycznych, choć mógł prowadzić do szczególnej ascezy formalnej i w ten sposób nie zamykał duchowych ram dla sztuki. Natalia LL stała się artystką, która swą sztukę buduje na nieustannym wewnętrznym dialogu odbywającym się między psyche a ciałem, co można uznać za wyjątkowo udaną kontynuację body-artu. Ale jej postawa, choć niewątpliwie wyrasta z bardzo osobistych przeżyć, posiada wymiar uniwersalistyczny. W jej twórczości mamy do czynienia z przejawami egzystencjalizmu, ale nie tragicznego (jak u Jeana Paula Sartre'a), lecz opartego na kategorii transcendencji (jak u Karla Jaspersa). Widoczne są także inspiracje mistykami i Biblią.

W końcu lat 80. powstały bardzo sugestywne, działające siłą imaginacji prace pod wspólnym tytułem Puszysta tragedia. Widoczna jest w nich demoniczna, krwiożercza twarz artystki połykającej lalki. Na przełomie lat 80. i 90. powstały ekspresjonistyczne cykle fotograficzne i malarsko-fotograficzne (m.in. Trwoga paniczna), które można łączyć z czołowymi dokonaniami polskiej "fotografii inscenizowanej". Ból, cierpienie, fizyczna przemiana ciała nierozerwalnie łączy się z pytaniami o naturę Zła (Szatana) i Dobra (Boga), powstawania życia i nieuchronności śmierci. W pierwszej połowie lat 90. Natalia LL tworzyła instalacje, w których wykorzystywała swoje wcześniejsze prace fotograficzne (np. wspomnianą już Sztukę postkonsumpcyjną). Pokazywane były jako slajdy rzutowane na białe płótno. W jej twórczości stale rywalizują formy klasyczne (konceptualne, geometryczne) z ekspresyjnymi. Artystka ma rzadką umiejętność łączenia w jednym dziele chaosu i ładu, jak np. w Formach platońskich, które są najlepszą egzemplifikacją jej sztuki. Twórczość Natalii LL z lat 90. nie jest jednak eklektyczna. Pomimo wykorzystywania własnych wcześniejszych prac odnajduje nowe jakości (wartości), zmieniające ich dotychczasowy charakter (np. Sztuki konsumpcyjnej czy Trwogi panicznej). Z łatwością potrafi operować każdą materią (np. tkaniną), w czym widać nie tylko profesjonalizm, ale i szeroki repertuar umiejętności, będący wynikiem wykształcenia akademickiego.

Najistotniejszy w jej twórczości wydaje się wpływ konceptualizmu i body-artu. Jej twórczość łączy w sobie intelektualizm z przemianami biologicznymi, które także zmuszają do stawiania pytań o podstawy bytu i naturę człowieka. Artystka miała odwagę porzucić fotomedializm, i w końcu feminizm, aby wyruszyć na dalsze poszukiwania prawdziwej sztuki. W jej przekazie artystycznym wraz z rozwojem artystycznym coraz częściej pojawiała się problematyka egzystencjalno-metafizyczna, w ostatnich pracach (Dusza drzewa) zbliżona do koncepcji dalekowschodniej, ze względu na wątek reinkarnacji.

Jej sztuka z początku XXI wieku komentuje w indywidualny, nie zaś publicystyczny sposób, ważne wydarzenia, w tym polityczne, ale jest przy tym skupiona na własnych problemach osobistych, głównie odwołując się do tradycji body-artu. Ten właśnie kierunek, obok konceptualizmu i nieustannych pytań o naturę sztuki, okazał się decydujący dla jej twórczości.

Prace w zbiorach: Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Gdańsku i Warszawie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Frauen Museum w Bonn, Museum of Modern Art w Lubljanie, Ludwig Museum w Kolonii, International Center of Photography w Nowym Jorku, Musée National d'Art Moderne, Centre Georges Pompidou w Paryżu.

Autor: Krzysztof Jurecki, Muzeum Sztuki w Łodzi, marzec 2004