Sztuki wizualne

Monika Zielińska (Mamzeta)

Sztuki wizualne
Karol Sienkiewicz
Bez tytułu [Uśmiech] 2003
Urodziła się w 1972 roku. Publikuje teksty na temat feministycznej teorii sztuki. Tworzy obiekty, fotografie, filmy wideo, instalacje multimedialne. Projektuje plakaty dla akcji społecznych organizacji feministycznych. Wystawia pod pseudonimem Monika Mamzeta. Mieszka i pracuje w Warszawie.

Studiowała prawo na Uniwersytecie Warszawskim oraz rzeźbę w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Tam w 1996 roku obroniła dyplom w pracowni prof. Grzegorza Kowalskiego. W 2001 roku ukończyła interdyscyplinarne studia doktoranckie w Szkole Nauk Społecznych przy Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Od 2002 roku jest rzecznikiem patentowym.

W swej twórczości artystycznej oraz działalności teoretycznej Monika Zielińska podejmuje różnorodne wątki szeroko pojętej tematyki feministycznej. Szczególnie bliski jest jej problem ciała kobiety obarczonego tabu, szeregiem nakazów i zakazów. Użyte przez artystkę środki oscylują między delikatną aluzją a silną perswazją, graniczącą z feministyczną agitacją czy propagandą. Jej sztuka często niesie określone przesłanie o charakterze społeczno-politycznym, za którym stoi chęć i wiara w możliwość zmiany sytuacji kobiet poprzez sztukę. Zielińska często stosuje formę podświetlanego kasetonu, plakatu, billboardu, grając w ten sposób z utrwalanym przez kulturę masową wizerunkiem kobiet.

Ta tematyka pojawiła się już w jej pracy dyplomowej Androgyne Gyneandros (ilustracje) (1996). Zielińska wykorzystała efekt odbić lustrzanych tworząc złudzenie optyczne, w którym wzajemnie przenikały się wizerunki nagiej kobiety i mężczyzny. Ich ciała tworzyły nową, androginiczną postać.
Bez tytułu
[To nie jest muszelka]
W dwóch makrofotografiach o podobnym charakterze z 1999 roku Zielińska zderzała ze sobą fotografowane części ciała oraz napisany na nim tekst. Jedną z nich było umieszczone na podświetlanym kasetonie zdjęcie wydepilowanego łona kobiecego z napisem "To nie jest muszelka" (Bez tytułu, 1999/2001), który nawiązywał do Ceci n'est pas une pipe Rene Magritte'a. O ile jednak w słynnym obrazie malarza-surrealisty chodziło o wskazanie na wzajemną nieodpowiedniość przedmiotu, przedstawienia i opisującego go słowa, o tyle w pracy Zielińskiej akcent padał na rozdźwięk między organami kobiety a językiem, którym próbuje się je opisać, nieadekwatnym wobec kobiecej fizjologii. Użyte przez Zielińską określenie "muszelka" wskazuje na fakt, że kobiece łono funkcjonuje w języku (a więc też w kulturze) jedynie w postaci infantylnych metafor, pozbawione własnego kształtu, a tym samym definiowane jest raczej przez brak, czyli Freudowski kompleks kastracji.

W analogicznej pracy Genealogia/Ginealogia [Blizna po matce] (ilustracje) (1999) w kadrze znalazł się brzuch osoby o nieokreślonej płci, na którym wokół pępka widniał napis "Blizna po matce". W najprostszej warstwie znaczeniowej artystka przypomina o linii dziedziczenia po matce, odtwarza relację matka-dziecko. Ukazuje opozycję wobec świata rządzącego się zasadami patriarchalnymi, w którym nazwisko zawsze otrzymuje się po ojcu. Ciało jest obszarem, na którym Zielińska odnajduje znak wskazujący na obecność kobiety-matki. Praca prezentowana była na 400 billboardach Zewnętrznej Galerii AMS od listopada 2000 do stycznia 2001 roku. W serii fotograficznej Siostry (ilustracje) (2001) Zielińską interesują już rodzinne relacje w ramach jednej, określonej płci.
"Siostrzaństwo to tajemnicza więź. Kobiety podobne do siebie i całkowicie odmienne zarazem. Ich relacje (przynajmniej na tych fotografiach) to równocześnie czułość jaką sobie okazują i konwencjonalność póz." - pisała o pracy Agata Jakubowska.
Jak dorosnę będę dziewicą 2003
W powstałej w 2003 roku fotografii umieszczonej na podświetlonym kasetonie w formie krzyża o kształcie litery "T" półnaga kobieta w zaawansowanej ciąży, przepasana perizonium i w wianku z rumianków na głowie stoi z rozłożonymi rękoma w pozie, która nawiązuje do ukrzyżowanego Jezusa (Jak dorosnę będę dziewicą). Praca jest pełna sprzeczności - z jednej strony kobieta gra rolę przypisaną mężczyźnie, z drugiej - wbrew ciąży nawiązuje do wizerunku delikatnej, nieskalanej dziewicy. Dziewictwo w kulturze fallocentrycznej jest stanem idealnym i oczekiwanym od kobiety. Forma krzyża wprowadza do pracy motyw męczeństwa i poświęcenia. W pracy Zielińskiej mogą się one odnosić zarówno do stanu dziewictwa, jak i ciąży - klątwy rzuconej na kobietę po grzechu pierworodnym. (Do tego problemu artystka wróciła też w filmie wideo Hej ho z 2006 roku.)

Lebensborn
Od innej strony problem kulturowego zawłaszczania kobiecego ciała dotykała praca Hommage à Witkacy (ilustracje) (z cyklu Dzienniki, 2001). Składała się na nią seria fotografii twarzy, dłoni i stóp artystki skonfrontowanych z obciętymi włosami, paznokciami, zbędną skórą, których pozbywa się kobieta w trakcie zabiegów kosmetycznych. Pracę komentował wybrany przez Zielińską cytat z popularnego Dziennika Bridget Jones Helen Fielding, w którym bohaterka-narratorka porównuje te czynności do uprawiania roli. Nawiązanie do autoportretów Witkacego niesie sporą dozę ironii - on mógł sobie pozwolić na nieskrępowaną ekspresję, wizerunek kobiety określony jest kulturowo. Temat ten poruszyła Zielińska także w pracy Lebensborn (1999/2001), której tytuł jest skrótem nazwy organizacji założonej przez Himmlera w 1935 roku, zajmującej się selekcją mężczyzn i kobiet dla "hodowli rasy nordyckiej". Artystka udowadnia, że takie "idealne" wzory nadal istnieją. Lebensborn (ilustracje) to powiększona do naturalnej wielkości człowieka kopia lalki Barbie, w której brzuchu wmontowany został mały monitor. Na nim odbywa się projekcja filmu prezentującego dziewczynkę wykonującą odlew lalki. Produkcja idealnych postaci zderzona została z absurdalnością ich proporcji ujawnioną przez kopię stworzoną przez Zielińską. Symbol kobiecej atrakcyjności okazuje się jednocześnie wzorcem zarówno niedościgłym, jak i nienaturalnym.

Kocha, lubi, szanuje
Najbliżej praktycznych aspektów feminizmu sytuuje się film wideo Kocha, lubi, szanuje (ilustracje) (2002). Artystka wykorzystała w nim plakat, który stworzyła wspólnie z Marcinem Górskim w 2001 roku na potrzeby akcji społecznej wspierającej obecność kobiet w wyborach parlamentarnych - "To mi się przejadło", na którym z ust kobiety wypadają goździki - symbol pozornego równouprawnienia kobiet w PRL-u. Na filmie kobiety w różnym wieku stojąc nad urną wyborczą zamiast kart do głosowania wrzucają do nich płatki wyrywane z kwiatów wymawiając słowa popularnej rymowanki. Zielińska podkreśla, że mimo zrównania praw kobiety nadal przypisywane są do sfery tego, co niepoważne i błahe, oraz odsuwane od właściwych decyzji.

Autor: Karol Sienkiewicz, październik 2006.

Wybrane wystawy indywidualne:
  • 1994 - "Metamorfozy przestrzeni" - Galeria Czereja (Kino Stolica), Warszawa
  • 2000 - "Extra safe" - Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa; "Genealogia/Ginealogia [Blizna po matce]" - Zewnętrzna Galeria AMS
  • 2003 - "Mostra di Monika Mamzeta" - Instytut Polski w Rzymie i Casa Internationale delle Donne, Rzym, Włochy
  • 2005 - "Jak dorosnę będę dziewicą" - Warszawski Aktyw Artystów, Warszawa

Wybrane wystawy zbiorowe:
  • 1994 - "Rzeźba w ruchu" - Galeria Aspekty, Warszawa
  • 1995 - "Dwoistość przedmiotu" - Klucz do wieży ciśnień, Bydgoszcz
  • 1996 - "Kobieta o kobiecie" - Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała
  • 1997 - "Fotografia '97" - Pałac Sztuki, Kraków; "Parteitag" - Teatr Academia, Warszawa; Galeria a.r.t., Płock (1998); BWA Katowice, Katowice (1999)
  • 1999 - "Utopia i wizja" - Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko; Państwowa Galeria Sztuki Zachęta (2000), "Cymar@Weimar" - Weimar
  • 2000 - "Sexxx" - Teatr Academia, Warszawa; Galeria a.r.t., Płock (2001); "Europatrain" - Sukiennice, Kraków
  • 2001 - "Maskarady" - Centrum Sztuki Współczesnej Inner Spaces, Poznań; "Co widzi trupa wyszklona źrenica?" - Teatr Academia, Warszawa; Państwowa Galeria Sztuki Zachęta (2002); "Dobro" - Galeria Raster, Warszawa
  • 2002 - "Władza ludu" - Galeria Arsenał, Białystok; "Moje życie - moja decyzja" - Fabryka Norblina, Warszawa; "Seks, sztuka i kasety video" - Fundacja Wyspa Progress, Gdańsk; "Aktuelle Fotokunst aus Polen" - Galeria Fotohof, Salzburg, Austria; "Polska" - Teatr Academia, Warszawa
  • 2003 - "Sztuka w mieście. Zewnętrzna Galeria AMS 1998-2002" - Galeria Zachęta, Warszawa; Galeria Arsenał, Poznań; BWA Awangarda, Wrocław; Boulogne, Francja (2004), "Biały Mazur. Kuenstlerinnen aus Polen" - Neuer Berliner Kunstverein, Berlin
  • 2004 - "Rzeźbiarze fotografują" - Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego, Warszawa; "Biały Mazur" - Bunkier Sztuki, Kraków
  • 2005 - "Dzień matki" - Galeria XX1, Warszawa; Galeria Platan, Budapeszt; NECC, Kogart, Budapeszt
  • 2006 - "Władza ludu (II)" - Galeria Klimy Bocheńskiej, Warszawa; "Poland fighting" - Galerie Christine Koenig , Wiedeń; "WAWART - Artyści Warszawy" - Desa Modern, Warszawa

Ilustracje dzięki uprzejmości artystki
Androgyne Gyneandros
powrót do tekstu

Genealogia/Ginealogia [Blizna po matce]
powrót do tekstu

Siostry Maria i Małgorzata; Janina i Alicja; Ania i Agnieszka
powrót do tekstu

Agata i Magda; Wiktoria, Paulina i Dominika

Hommage à Witkacy
powrót do tekstu

Lebensborn
powrót do tekstu

Kocha, lubi, szanuje
powrót do tekstu

Podobne

Sztuki wizualne Tadeusz Breyer

Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.

Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar

Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).

Zobacz także

Literatura Elżbieta Janicka "Festung Warschau"

Jak sugerują opisy książki - ale też komentarze samej autorki - "Festung Warschau" jest rodzajem spacerownika - a więc przewodnika, w którym krok po kroku, ulica po ulicy poznajemy dane miejsce. Jest...

Literatura Współczesna polska proza fantastyczna

Na początku lat 90. dominowało science fiction, co było echem twórczości Stanisława Lema czy Edmunda Wnuka-Lipińskiego. W nowym stuleciu dało się zauważyć zmiany w upodobaniach czytelników...

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy

Najczęściej czytane