Malarz, rysownik, pedagog. Urodził się 17 kwietnia 1903 roku we Lwowie jako Henryk Streng, zmarł w roku 1960 w Warszawie.

W latach 1920-24 studiował w Wolnej Akademii Sztuk Pięknych we Lwowie, a następnie w Państwowej Szkole Przemysłowej, w pracowni Kazimierza Sichulskiego. W roku 1924 wyjechał do Paryża, gdzie przez sześć miesięcy pogłębiał wiedzę artystyczną w pracowni Fernanda Légera. Był współzałożycielem lwowskiej grupy awangardowych artystów Artes (1930) i uczestniczył we wszystkich jej wystawach. W 1933 roku wstąpił do Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom. Po wybuchu II wojny światowej Włodarski jako żołnierz Wojska Polskiego wziął udział w Kampanii Wrześniowej. Po zakończeniu walk wrócił do Lwowa (w obawie przed prześladowaniami zmienił wówczas dane osobowe na Marek Włodarski), skąd w 1944 roku wyjechał do Warszawy. Przeżył Powstanie Warszawskie, a następnie trafił do obozu koncentracyjnego Stutthof. Po wyzwoleniu wrócił do Warszawy, gdzie mieszkał aż do śmierci. Od 1947 roku był pedagogiem warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie w 1956 roku uzyskał stopień profesora.

Marek Włodarski należał do czołowych przedstawicieli awangardy lwowskiej okresu międzywojennego. Jego kameralna i liryczna, a także w założeniu antyestetyczna twórczość kształtowała się głównie pod wpływem malarstwa Fernanda Légera i francuskiego surrealizmu. Ważny wpływ wywarła na niego także sztuka krakowskich formistów, którzy jako pierwsi polscy artyści wypowiedzieli walkę z akademizmem i młodopolską stylizacją. Ich poszukiwania skierowały uwagę Włodarskiego na takie zjawiska jak kubizm i futuryzm, z którymi szerzej miał okazję zapoznać się w Paryżu. Zanim jednak Włodarski zetknął się ze sztuką nowoczesną we Francji malował obrazy przypominające w poetyce płótna Marca Chagalla. Podobieństwo jest przypadkowe, ponieważ Włodarski nie miał okazji zapoznać się w tym czasie z dorobkiem mistrza z Witebska. Był zafascynowany naiwną sztuką prowincjonalną i jarmarcznym folklorem. Najwcześniejsze znane obrazy Włodarskiego, Wspomnienie dzieciństwa i Ulica, pochodziły z 1924 roku. Widać w nich już skłonność do prymitywizmu oraz tendencje do łączenia świata rzeczywistego i świata wyobraźni, snu, fantastyki. Wyczuwa się w nich ten sam nastrój melancholii, co u Chagalla.

W końcu 1924 roku Włodarski wyjechał po raz pierwszy do Paryża, gdzie studiował w Académie Moderne Fernanda Légera. Silne wrażenie wywarły na nim także kontakty osobiste z przywódcą surrealistów André Bretonem oraz z André Massonem. W 1927 wystawiał po raz pierwszy swoje prace w galerii Au Sacre du Printemps. Sztuka surrealistyczna nie przemawiała jednak do niego w pełni, nie godził się na jej literackość i erotyzm, a także zbyt dużą konkretyzację przedmiotu. Powie później, już w imieniu grupy Artes:

"Surrealizm był uznawany u nas głównie jako typ poetyckiej metafory."

Włodarski bez oporów natomiast przyjął formalną manierę Légera. Odpowiadał mu prymitywizm formy, kult przedmiotu, precyzja w określaniu jego kształtu, a także niechęć do estetyzowania.

"Nie miałem nigdy zamiaru malować ładnie. Chciałem malować bezpośrednio, szczerze. Obraz staje się ładnym lub brzydkim dopiero potem. Ale to już sprawa innych."

W latach 1926-28 w twórczości Włodarskiego dominowały masywne, skubizowane kształty wyraźnie obwiedzione grubym konturem: np. Kontrasty form (1926), Nalewa wino (1927), Rowerzyści (rysunek). Z poszukiwaniami kubistycznymi związany jest też cykl gwaszy z 1927 roku. Włodarski stosował w nich metodę analityczną, rozbijał powierzchnię obrazu na szereg elementów, z których budował kompozycje niemal abstrakcyjne, o wyraźnie określonych, płaskich plamach barwnych: np. Szklarz (1927), Leo Roi du Jazz Band.

Po powrocie do Lwowa Włodarski miał w 1928 roku wystawę podsumowującą jego twórczość z lat 1925-27 (wspólnie z Otto Hahnem). Artyści określili się jako "konstruktywiści" i dołączyli swoje prace do wystawy sztuki prymitywów. Włodarski malował bowiem cały czas także kompozycje o zdecydowanie naiwnym ujęciu plastycznym. W przedwojennym Lwowie panował klimat i poetyka wielonarodowościowego miasteczka, a Włodarski był urzeczony jego barwną rzeczywistością. Kopiował dziesiątki szyldów o naiwnym charakterze regionalnego malarstwa, tworzył także na ten temat szereg obrazów: np. Sklep z naftą (1926), Winogrona i przedmioty (1928). Malował i rysował sceny z muzykantami, tancerzami, manekinami, cyrkowymi magikami, piwoszami. Swoje postaci wyposażał w atrybuty tej samej, cyrkowo-odpustowej kategorii. Kompozycje Włodarskiego charakteryzowało zrównanie i przemieszanie przedmiotów między sobą, przedmiotów i figur, bez żadnej hierarchii ważności. Czuć w nich było echo surrealizmu, ale świat poetycki był jego własny.

"Zawsze określam siebie - a nie fikcyjne idee, ogólniki. Zacieram sprzeczności między rzeczywistością a fikcją poetycką. Między realnością kształtów, form, przedmiotów - a ich irracjonalnym oddziaływaniem."

W latach 1929-31 powstał cykl rysunków piórkiem, liczący kilkaset pozycji. Na białym, pustym tle widać wyizolowane, marionetkowe postaci: ludzie z włóczki, tancerze, czarodzieje, rodzina, tęskniące konie.

W 1930 roku Włodarski przyłączył się do lwowskiego Zrzeszenia Artystów Plastyków Artes, które w 1934 roku zmieniło nazwę na Neoartes. Należeli do niego m.in.: Jerzy Janisch, Mieczysław Wysocki, Aleksander Krzywobłocki, Ludwik Lille, Otto Hahn, Tadeusz Wojciechowski, Aleksander Riemer. Środowisko lwowski malarzy było silnie związane z ugrupowaniami społecznej lewicy. Wyraźne były też wpływy awangardowej sztuki radzieckiej, m.in. Tatlina, Malewicza, czy Lissickiego. Pewne eksperymenty o charakterze konstruktywistycznym można dostrzec w niektórych kompozycjach Włodarskiego w jego wczesnym okresie twórczości. Włodarski związany był z lwowskim środowiskiem lewicowym, współpracował z pismami "Sygnały" i "Omnibus". Wyrazem lewicowych poglądów Włodarskiego były w połowie lat 1930. reportażowe szkice i obrazy (np. Barykada, 1936) o tematyce rewolucyjnej, utrzymane w nurcie realizmu określanego przez artystę terminem faktorealizmu. Odnotowywał w nich na gorąco fragmenty wydarzeń z postaciami robotników, policjantów i żołnierzy.

W latach 1930. Włodarski nawiązał znajomość z Brunonem Schulzem, a ich spotkania i dyskusje pozostawiły w jego twórczości głęboki ślad. Wspominając rozmowy z Schulzem Włodarski mówił:

"Kładliśmy nacisk na materię naszych obrazów. Na ich materię literacką i plastyczną."

W obrazach z tego okresu widać już wyraźnie charakterystyczny dla Włodarskiego sposób malowania: artysta kładł farbę grubo, zawiesiście, z dodatkiem żywicznych spoiw (Romantyczne przedmioty, 1932; Spacer w ogrodzie, 1932). Faktura jego obrazów była chropawa, na płótnie wyraźnie odznaczały się pociągnięcia pędzla (Abstrakcja w przestrzeni, 1933).

Tuż przed wybuchem II wojny w malarstwie Włodarskiego nasiliły się tendencje abstrakcyjne, chociaż artysta nie zerwał całkowicie ze sztuką przedstawiającą. Powojenna twórczość Włodarskiego jest ściśle związana z Warszawą, gdzie od początku zaangażował się w nurt awangardowych przemian. Brał udział w działalności Klubu Młodych Artystów i Naukowców, uczestniczył w wystawach Sztuki Nowoczesnej. Nastąpiło też wówczas dość nieoczekiwane zbliżenie Włodarskiego do koloryzmu. Barwy na jego płótnach, przeważnie martwych naturach, stały się jaśniejsze, bardziej czyste i dźwięczne. W 1947 roku artysta po raz pierwszy spędził wakacje nad morzem, co zaowocowało cyklem prac o tematyce marynistycznej - np. Rybacy, Odjeżdżający okręt, Żagle (1948).

W latach 1950. Włodarski wrócił do kompozycji figuralnych (Samochód z kwiatów, 1954; Spalona cerkiewka, 1958), ale na jego płótnach pojawiały się też prawie abstrakcyjne formy, silnie zgeometryzowane (Wieczór, 1954; Kompozycja architektoniczna, 1955). Jeszcze później rozmiękczył kontur malując formy bardziej biologiczne. W ostatnich latach życia dużą rolę w twórczości Włodarskiego odgrywał pejzaż, metaforyczny pejzaż wyobraźni (Krajobraz z kroplą rosy, 1954; Przedwiośnie, 1955). W jego powojennej sztuce można się doszukać powinowactwa z włoską i francuską abstrakcją liryczną.

Wybrane wystawy zbiorowe i indywidualne:

• 1927 Galerie Au Sacre du Printemps, Paryż (razem z O. Hahnem i W. Wolską)
• 1928 "Sztuka prymitywów", TPSP, Lwów
• 1932 VIII wystawa ZAP Artes, Dom Braci Jabłkowskich, Warszawa
• 1933 wystawa Neoartes, Lwów
• 1940 "Sztuka plastyczna zachodniej Ukrainy", Charków, Mińsk, Kijów
• 1947 "Rysunki przedwojenne marka Włodarskiego", Klub Młodego Artysty i Naukowca, Warszawa
• 1948/49 Wystawa Sztuki Nowoczesnej, Kraków
• 1950 Ogólnopolska Wystawa Plastyki, Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1956 Polish Art. Exhibition, New Delhi, Kalkuta, Bombaj
• 1956 28. Biennale di Venezia, Wenecja
• 1959 Exposition de l'Arte Polonais Contemporain, Musée Beaux Arts, Aleksandria
• 1959 "Od Młodej Polski do naszych dni", Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1961 "Polnische revolutionäre Kunst", Pawilon Sztuki, Berlin
• 1969 "Artes (1929-1934)", Muzeum Śląskie, Wrocław
• 1970 "Malarstwo w Polsce Ludowej", Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1971 "25 lat Malarstwa Polskiego", Muzeum Narodowe, Poznań.

Autor: Ewa Gorządek, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, grudzień 2006.