fot. Sylwester Adamczyk

Scenograf, reżyser, malarz, fotograf. Urodził się 5 lutego 1945 roku w Bartoszowinach.

Ma zapewnione osobne rozdziały zarówno w historii teatru, jak i plastyki. Założyciel i szef Sceny Plastycznej KUL (od 1969). Autor plakatów i grafiki książkowej. Jeden z najwszechstronniejszych polskich twórców, znany w świecie z sugestywnego i niepodrabialnego stylu.

Ze swoimi autorskimi przedstawieniami brał udział w kilkudziesięciu międzynarodowych festiwalach teatralnych i wystawach. Został laureatem wielu prestiżowych nagród. Jest także autorem scenografii na scenach Polski, Portugalii, Francji i Niemiec. Prowadził zajęcia ze studentami i wystawiał z nimi widowiska na zaproszenie uniwersytetów i szkół artystycznych, między innymi w Helsinkach, Berlinie, Amsterdamie, Waszyngtonie, San Francisco, Hamburgu, Lyonie i Pradze.

Wykłada na Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu.

Leszek Mądzik urodził się 5 lutego 1945 roku w Bartoszowinach na Kielecczyźnie. Tam też, u podnóża Gór Świętokrzyskich, spędził dzieciństwo. Podziw dla piękna przyrody szedł u niego w parze z odkrywaniem zabytków i śladów ludzi tworzących przeszłość tej ziemi.

Wiele z zapisanych w pamięci dziecięcych doznań Leszek Mądzik przeniósł później do swoich dzieł teatralnych, plastycznych, utrwalił w fotografii. Ujęcie pokrytej kocimi łbami kieleckiej ulicy Wesołej, z wyeksponowanymi na pierwszym planie reklamami trumien i usług pogrzebowych, towarzyszy następującemu wspomnieniu:

"Okna mojego domu w Kielcach wychodziły na ulicę, przy której znajdował się szpital i kostnica. Regularnie wychodziły stamtąd pogrzeby na cmentarz. (...) Pamiętam śmierć dwojga dzieci. Zasypała je skarpa piachu. Jedno z nich jeszcze w ustach miało wisienkę." (Leszek Mądzik, "Mój teatr", Wydawnictwo Idea Media, Lublin 2000)

Po ukończeniu Liceum Plastycznego w Kielcach (1965), trzykrotnie zdawał bez powodzenia na Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie, Krakowie i Poznaniu. Od 1966 roku studiował na Wydziale Historii Sztuki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Tam też rozpoczął swoją przygodę z teatrem.

"Znalazłem swoją przystań na KUL, zawsze otwartym dla tych, którzy nie znajdowali miejsca w innych polskich uczelniach" - mówił artysta w jednym z wywiadów w "Rzeczpospolitej". "Działał tam już Teatr Akademicki, który od 1951 roku wystawiał pierwsze po wojnie 'Dziady', sztuki Bernanosa, Claudela, Eliota, Brandstaettera. Przyszedłem na KUL studiować historię sztuki. Czułem jednak przemożną potrzebę podzielenia się z innymi moim malarstwem. Obrazy te zobaczyła Irena Byrska, która przystępowała właśnie do realizacji 'Wandy' Norwida. Spodobał jej się ich klimat i powiedziała: 'Znajdźcie mi tego człowieka'. Zostałem scenografem. Wkrótce spotkałem też Mieczysława Kotlarczyka i pracowałem z nim przy przedstawieniu 'Amor Divinus - Tryptyk Staropolski'. Byłem jego ostatnim współpracownikiem, bo kto był pierwszym, nikomu w ojczyźnie Jana Pawła II nie muszę przypominać. Przygotowując pierwsze scenografie, zacząłem marzyć, by ożyły, stały się partnerem dla aktora."

W Teatrze Akademickim KUL był też autorem scenografii do Męża doskonałego Jerzego Zawieyskiego w reżyserii autora (1968), a w Teatrze Gong 2 Andrzeja Rozhina do Testamentu Villona (1968) i Wyznań mordercy (1970).

Pierwsze prace scenograficzne okazały się zaczynem powołania Sceny Plastycznej KUL w 1969 roku. Debiutował na niej widowiskiem Ecce Homo do własnego scenariusza i scenografii (reżyserował Joachim Lodek, 1970). Od Wieczerzy z 1972 roku, trzeciej premiery lubelskiej Sceny, Mądzik został również reżyserem. Powierzył role zespołowi dawnego Teatru Akademickiego, przygotowanemu do zupełnie innych, literackich zadań na scenie. Egzamin z pracy w nowych warunkach zdali znakomicie. Uhonorowana przez jury lubelskiej Wiosny Teatralnej Wieczerza zapoczątkowała wysyp nagród za każde z kolejnych przedstawień Sceny Plastycznej.

Stało się od razu oczywiste, że formalnie wyraziste, niekonwencjonalne prace sceniczne Leszka Mądzika nie miały i - jak dotąd - nie mają odpowiednika w teatralnym świecie. Bo jak twierdzi sam autor, źródłem milczenia w tych przedstawieniach jest jego głębokie przeświadczenie, że istnieją dziedziny ludzkiej rzeczywistości, które nie poddają się słowu.

Twórca nie kryje swoich inspiracji. Wspomina rolę przemyśleń świętego Jana od Krzyża i świętej Teresy z Ávila, ujawnia fascynację dorobkiem Leonarda da Vinci i artystów współczesnych: Aliny Szapocznikow, Tadeusza Kantora, Jerzego Nowosielskiego.

W przedstawieniach Mądzika znalazło odbicie wiele jego konkretnych przeżyć i tropów biograficznych. Szczerość tych wspomnień, jak i zwierzeń ujawnianych niekiedy w wywiadach czy książkach, nigdy jednak nie przekracza granic intymności.

(O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie wypowiedzi Leszka Mądzika zaczerpnięte zostały z wywiadów, które autor przeprowadzał z nim i publikował od połowy lat 90. w "Rzeczpospolitej").



Twórczość

Teatr:
autor i scenograf przedstawień Sceny Plastycznej KUL, Lublin:

• Ecce Homo, reżyseria: Joachim Lodek, premiera: 24 marca 1970;
• Narodzenia, reżyseria: Jerzy Kaczorowski, premiera: 2 kwietnia 1971.

autor, reżyser i scenograf przedstawień Sceny Plastycznej KUL, Lublin:

• Wieczerza, muzyka: Stanisław Dąbek, premiera: 23 marca 1972;
• Włókna, muzyka: Stanisław Dąbek, premiera: 2 maja 1973;
• Ikar, muzyka: Stanisław Dąbek, premiera: 24 kwietnia 1974 (Freiburg), 16 maja 1974 (Lublin);
• Piętno, muzyka: Stanisław Dąbek, premiera: 25 marca 1975:
• Zielnik, muzyka: Andrzej Mańka, Waldemar Sulisz, premiera: 11 maja 1976;
• Wilgoć, muzyka: Jan A.P. Kaczmarek, premiera: 23 kwietnia 1978;
• Wędrowne, muzyka: Zygmunt Konieczny, premiera: 20 kwietnia 1980;
• Brzeg, muzyka: Jan A.P. Kaczmarek, premiera: 13 listopada 1983;
• Pętanie, muzyka: Jan A.P. Kaczmarek, premiera: 30 listopada 1986;
• Wrota, muzyka: Przemysław Gintrowski, premiera: 5 listopada 1989;
• Tchnienie, muzyka: Stanisław Radwan, premiera: 13 grudnia 1992;
• Szczelina, muzyka: Jacek Ostaszewski, premiera: 23 października 1994;
• Kir, muzyka: Jan A.P. Kaczmarek, premiera: 11 października 1997;
• Całun, muzyka: Lech Jankowski, premiera: 20 listopada 2000;
• Odchodzi, z inspiracji poematem Matka Odchodzi Tadeusza Różewicza, muzyka: Marek Kuczyński, wokaliza: Urszula Dudziak, premiera: 1 października 2003;
• Bruzda, także udział wykonawczy, muzyka: Arvo Pärt, premiera: 11 listopada 2006.

autor, reżyser i scenograf przedstawień w innych teatrach:

• Skrzydło Anioła, Teatr im. Hansa Christiana Andersena, Lublin, premiera: 23 października 1999;
• Powłoki, Teatr Studyjny PWSFTviT, Łódź, premiera: 18 marca 2004;
• Warstwy, AT Warszawa, Wydział Sztuki Lalkarskiej, Białystok, premiera: 9 stycznia 2005;
• Źródło, Wrocławski Teatr Lalek, Wrocław, premiera: 27 lutego 2005;
• Korozja, Teatr Lalek Pleciuga, Szczecin, premiera: 25 marca 2006;
• Droga, także muzyka, Teatr Lalek Pleciuga, Szczecin, premiera: 7 kwietnia 2006;
• Strumień, Lubuski Teatr im. Leona Kruczkowskiego, Zielona Góra, premiera: 30 września 2006;
• Tygiel, przedstawienie impresaryjne, premiera: 3 maja 2008;
• Blask, Wrocławski Teatr Lalek, Wrocław, premiera: 21 luty 2009;
• Osąd, (współreżyseria wraz z Jerzym Kaliną i Pawłem Passinim), Wrocławski Teatr Pantomimy, Wrocław, premiera: 19 marca 2010.

inscenizator i scenograf przedstawień innych reżyserów:

• Antygona Sofoklesa, reżyseria: Anna Chodakowska, Teatr im. Juliusza Osterwy, Lublin, premiera: 18 lutego 1995.

scenograf przedstawień innych reżyserów:

• Dokąd pędzisz, koniku? Rady Moskowej, reżyseria: Włodzimierz Fełenczak, Teatr Lalki i Aktora im. Hansa Christiana Andersena, Lublin, premiera: 14 maja 1978;
• Iwanow Antoniego Czechowa, reżyseria: Ignacy Gogolewski, Teatr im. Juliusza Osterwy, Lublin, premiera: 30 kwietnia 1981;
• Legenda Stanisława Wyspiańskiego, reżyseria: Andrzej Maj, Teatr Nowy, Łódź, premiera: 12 listopada 1984;
• Pornografia Witolda Gombrowicza, kostiumy: Krystyna Szczepańska, reżyseria: Andrzej Maj, Teatr Nowy, Łódź, premiera: 27 marca 1985;
• Kasandra Christy Wolf, reżyseria: Krzysztof Bukowski, Teatr Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, Warszawa, premiera: 22 stycznia 1991;
• Sonety Szekspira Pawła Mykietyna, reżyseria: Łukasz Kos, Teatr Wielki - Opera Narodowa, Warszawa, premiera: 21 stycznia 2006;
• Zapiski tego, który zniknął Leoša Janáčka, reżyseria: Łukasz Kos, Teatr Wielki - Opera Narodowa, Warszawa, premiera: 21 stycznia 2006;
• Mananha Makbunhe według Makbeta Williama Shakespeare'a, adaptacja i reżyseria: Andrzej Kowalski, kostiumy: Esmeralda Bijnoca, przedstawienie z udziałem grupy aktorów z Gwinei Bissau, Teatro Nacional D. Maria II, Lizbona, premiera: 31 maja 2007;
• Inkwizytor według Fiodora Dostojewskiego, reżyseria: Wojciech Kobrzyński, Białostocki Teatr Lalek, Białystok, premiera: 13 października 2007.

Teatr Telewizji:

• Epitafia polskie, scenariusz, reżyseria: Grzegorz Królikiewicz, scenografia: Leszek Mądzik, Studio Filmowe N (dla Programu 2 TVP), premiera: 26 lutego 1997;
• Pętanie, scenariusz, scenografia, reżyseria: Leszek Mądzik, muzyka: Jan A.P. Kaczmarek, premiera: 25 września 1997.

Film:

• Okno pamięci Leszka Mądzika, realizacja: Andrzej Matynia, TVP 1989;
• Scena Plastyczna Leszka Mądzika, film dokumentalny, scenariusz: Barbara Gorgol, Leszek Mądzik; realizacja: Barbara Gorgol, Video Studio Gdańsk, 1991;
• Wilgoć, film dokumentalny, scenariusz, realizacja: Dorota Chamczyk, Jacek Knop, TVP Kraków, 1994;
• Dziesięć przykazań Leszka Mądzika, scenariusz i reżyseria: Krzysztof Miklaszewski, TVP 1 Warszawa, 1995;
• ... jak najmniej światła..., film dokumentalny, scenariusz, reżyseria: Grzegorz Królikiewicz, Studio Filmowe N dla Programu 2 TVP, 1998;
• Dotyk przemijania. Leszek Mądzik, szkolna etiuda dokumentalna, scenariusz, reżyseria, zdjęcia: Dorota Nowakowska, N-Vision, Lublin, 2003.

Książki:

• Leszek Mądzik, Życie ku śmierci. Scena Plastyczna Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, opieka redakcyjna: Piotr Zieliński, wydawca: Scena Plastyczna KUL, Lublin 1991;
• Leszek Mądzik, Scena Plastyczna KUL, redakcja: Piotr Zieliński, wydawca: Scena Plastyczna KUL, Lublin 1995;
• Leszek Mądzik, Mój teatr, współautor tekstu Waldemar Sulisz, Wydawnictwo Idea Media, Lublin 2000;
• Leszek Mądzik, Fotografia, faktura - czas - sacrum - postać, wstęp: Andrzej Wajda, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2002;
• Leszek Mądzik, Fotografia, Wydawnictwo Drukarnia L-Print, Lublin (bez daty wydania).

Ważniejsze wystawy:

Swoje prace plastyczne, scenograficzne i fotograficzne pokazywał między innymi w Galerii Krytyków "Pokaz" w Warszawie, w Galerii Instytutu Polskiego w Wiedniu, w Centrum UNESCO w Bejrucie, w Galerii Opery w Kairze, w Centrum Sztuki i Technik Japońskich Maangha w Krakowie, w Muzeum Lubelskim, w Galerii Sztuki Katolickiego Uniwersytetu w Santiago de Chile, w Theater-Cai w Tokio, w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, w The Saddlery Gallery w Edmonton w Kanadzie, w Muzeum Teatralnym w Warszawie oraz w Galerii Sztuki Sceny Plastycznej KUL, którą założył w 1986 roku i gdzie organizuje wystawy prac wybitnych polskich twórców kultury.

Ważniejsze nagrody:

• Nagroda Młodych im. Włodzimierza Pietrzaka, 1974;
• Warna - 3. Międzynarodowy Festiwal Bułgarskich Sztuk Lalkowych - nagroda za scenografię do widowiska Dokąd pędzisz koniku? w Teatrze Lalki i Aktora im. Hansa Christiana Andersena w Lublinie, 1978;
• Praga - Światowe Quadriennale Scenografii i Architektury Teatralnej, 1983;
• Nagroda Artystyczna im. Brata Alberta dla Sceny Plastycznej KUL za spektakle o treściach sakralnych, 1990;
• Nagroda Sekcji Krytyki Polskiego Ośrodka ITI, 1991;
• Kair (Egipt) - 2. Międzynarodowy Festiwal Teatrów Eksperymentalnych - Nagroda Dziennikarzy dla przedstawienia Zielnik, 1991;
• Kair (Egipt) - 3. Międzynarodowy Festiwal Teatrów Eksperymentalnych - I Nagroda za widowisko Wilgoć, 1992;
• Zamość - 14. Zamoyskie Lato Teatralne - "Buława hetmańska" dla przedstawienia Wędrowne, 1994;
• Kłodzko - 5. Zderzenia Teatralne - Nagroda Młodych dla spektaklu Szczelina, 1995;
• Kielce - tytuł Honorowego Obywatela Kielc, 1998;
• Nagroda im. Jana Dormana, 1998;
• Kair (Egipt) - 9. Międzynarodowy Festiwal Teatrów Eksperymentalnych - Nagroda Główna w dziedzinie scenografii za Wrota, 1999;
• Lublin - nagroda prezydenta miasta Lublina z okazji Międzynarodowego Dnia Teatru, 1999;
• Nagroda Honorowa Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dla Sceny Plastycznej KUL za zasługi dla kultury polskiej, 2000;
• Kair (Egipt) - 10. Międzynarodowy Festiwal Teatrów Eksperymentalnych - specjalne odznaczenie ministerstwa kultury Egiptu za wkład w światowe poszukiwania nowych form teatralnych, 2000;
• Tytuł Ambasadora Województwa Lubelskiego 2000, rok otrzymania 2001;
• Zielona Góra - Leon, nagroda studentów i pracowników naukowych Uniwersytetu Zielonogórskiego za najciekawsze przedstawienie w sezonie 2006/2007, za Strumień, 2007;
• Łódź - Festiwal Twórców Powiększenie - Złote Glany, 2008.

Bibliografia (wybrane pozycje):

• Teatr bezsłownej prawdy. Scena Plastyczna Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, pod redakcją Wojciecha Chudego, Wydawnictwo RW KUL, Lublin 1990;
• Leszek Mądzik i jego teatr, praca zbiorowa, Wydawnictwo Projekt, Warszawa 1998;
• Galeria Sztuki Sceny Plastycznej KUL 1986-2006, praca zbiorowa, wydawca: Scena Plastyczna KUL, Lublin (bez daty wydania);
• Dominika Łarionow, Przestrzenie obrazów Leszka Mądzika, Wydawnictwo Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 2008;
• Leszek Mądzik - teatr, scenografia, warsztaty, fotografia, plakat, opracowanie zbiorowe, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2009;
• Dominika Leszczyńska, Leszek Mądzik. Podróż, Wydawnictwo Creo Jolanta Janson, Rzeszów 2009;
• Wojciech Skrodzki, Wizjonerzy i mistrzowie, Wydawnictwo Więź, Warszawa 2009.

Autor: Janusz R. Kowalczyk, marzec 2010.