Sztuki wizualne

Kiejstut Bereźnicki

Sztuki wizualne
Małgorzata Kitowska-Łysiak
Urodził się w 1935 roku w Poznaniu. Studia artystyczne ukończył w gdańskiej PWSSP (obecnie ASP); był uczniem Stanisława Teisseyre'a i Jacka Żuławskiego; dyplom uzyskał w roku 1958 w pracowni pierwszego z nich. W roku 1960 rozpoczął pracę pedagoga w macierzystej uczelni; od roku 1982 kieruje pracownią malarstwa; w latach 1981-1984 pełnił funkcję prorektora.

Wypracował własną, stabilną, formułę malarstwa. Poszukując nowych motywów, pozostawał wierny swoim zainteresowaniom martwą naturą. W latach 60. malował głównie właśnie martwe natury, w następnej dekadzie pojawiły się w jego twórczości sceny chrystologiczne, pasyjne (Pieta z przygladającym się chłopcem, 1986), w latach 80. rozpoczął pracę nad seriami obrazów przedstawiających chorągwie, w kolejnej dekadzie - pojawiły się sceny karnawałowe (Karnawał w czerniach w pionie, 1986-1988), uczty (Uczta z rozbitym kieliszkiem, 1987), procesje; wszystkie tematy, zwłaszcza martwa natura, były i są nadal kontynuowane. Postać (przede wszystkim ludzka, ale niekiedy również zwierzęca) i przedmiot to są główne domeny jego artystycznych zainteresowań. Nierzadko w obrazach łączy sugestię ludzkiej obecności bądź nieobecności z przedmiotem w sposób symboliczny, jak w Martwych naturach "pasyjnych" z motywem "arma Christi" (lata 80.).

Poetyka prac Bereźnickiego umożliwia mu prowadzenie dialogu z dawnymi mistrzami. Z uwagi na tę właśnie ich cechę, jak też upodobanie do sztuki figuratywnej, nazywano go "neotradycjonalistą w obrębie neofiguracji". Zarówno we wspomnianych ulubionych martwych naturach (Martwa natura z kartami i czaszką, 1961; Martwa natura z różami, 1965), jak w scenach zbiorowych malarz czerpie bowiem inspiracje w warstwie ikonograficznej (cykl Zdjęcia z belkowań, Zdjęcia z krzyża, Pochody) oraz kompozycyjnej z dzieł twórców epoki nowożytnej, zwłaszcza siedemnastowiecznych Holendrów. Przetwarza jednak owe impulsy w sobie właściwy sposób, przekładając na język sztuki współczesnej. Widać to m.in. w zakresie artykulacji malarskiej, o której odmienności decydują tak pewne modyfikacje kompozycyjne, jak zmiany tonacji barwnej czy też sposobów kładzenia pigmentu. Najwcześniejsze płótna Bereźnickiego uwierzytelniały zasadę "horror vacui", od której z czasem zaczął odstępować, zdążając w kierunku uproszczenia rozwiązań kompozycyjnych. Kolorystyka początkowo była zdominowana przez skalę chłodną, z przewagą błękitów, następnie zaczęły do głosu dochodzić ugry, czernie, a w latach ostatnich pojawiły się czerwienie, przy czym rozszerzanie palety nie szło tutaj w parze z odrzucaniem wcześniej oswojonych rozwiązań.

W początkowej fazie twórczości farba często była kładziona gęsto, w sposób podkreślający fakturę, z czasem natomiast zwyciężyła technika laserunków. Owe przemiany, niewątpliwie poszerzające ekspresyjne możliwości malarstwa Bereźnickiego, nie dzielą jednak jego twórczości na nieprzystające etapy, a przeciwnie - stanowią wzmacniające się nawzajem znaki jego osobistego malarskiego pisma.

W martwych naturach uderza połączenie elementów zwykłych, codziennych (garnki, karafki, sztućce, sieci, ryby itp.) z tymi, które posiadają znaczenie niezwykłe, niecodzienne, np. wanitatywne (czaszki, klepsydry, kości do gry, lustra itp.). Przy czym studia przedmiotów są tyleż badaniem ich kształtów i barw, jak materii, z której owe przedmioty zostały wykonane (metal, szkło, glina). W scenach zbiorowych, często rozgrywanych w scenograficznie pomyślanej przestrzeni, posągowo znieruchomiałe, przypominające manekiny postacie ludzkie umieszczone są zwykle w otoczeniu rekwizytów charakterystycznych dla martwych natur. Dla jednych i drugich kompozycji generalnie typowe jest wspomniane nagromadzenie szczegółów, zapełniających przestrzeń, a także mglista, jakby spłowiała, często utrzymana w jednej spokojnej tonacji gama barwna, która współtworzy patetyczny, nostalgiczny nastrój. Swoistość atmosfery tej sztuki wynika z uproszczonego - na poły realistycznego, na poły umownego modelunku przedstawianych przedmiotów i postaci. W dużym stopniu jest także rezultatem kontrastowego zderzania ze sobą form o różnej proweniencji: struktur ostrych, kanciastych, geometrycznych, architektonicznych z miękkimi, opływowymi, organicznymi.

Od roku 1959 Bereźnicki brał aktywny udział w krajowych wystawach środowiskowych i pokoleniowych, jak np. sopockie Porównania (1965, 1967, 1975), szczecińskie Festiwale Polskiego Malarstwa Współczesnego (1964, 1968, 1970, 1980; w 1964 i 1968 został uhonorowany nagrodami), III Salon Marcowy w Zakopanem (1968), VI Festiwal Sztuk Pięknych w warszawskiej "Zachęcie" (1968; otrzymał złoty medal). Pokazywał też swoje prace zagranicą, m.in. na III Biennale Młodych w Paryżu (1963) oraz na VIII Biennale w Sao Paulo (1965). Indywidualnie wystawia od roku 1964. Kilkakrotnie otrzymywał Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (1971, 1977, 1985, 1991), a także odznaczenia państwowe: Złoty Krzyż Zasługi (1969), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1985). Najwcześniej jednak, bo w 1962 roku, a więc wkrótce po ukończeniu studiów, został uhonorowany Nagrodą im. Piotra Potworowskiego (wystawa 10 Malarzy w sopockim BWA). Kluczowe informacje o jego twórczości zawiera album-katalog wystawy, która miała miejsce w poznańskiej ABC Gallery w 1997 roku.

Autor: Małgorzata Kitowska-Łysiak, Instytut Historii Sztuki KUL, luty 2002.

Podobne

Sztuki wizualne Tadeusz Breyer

Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.

Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar

Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).

Zobacz także

Literatura Elżbieta Janicka "Festung Warschau"

Jak sugerują opisy książki - ale też komentarze samej autorki - "Festung Warschau" jest rodzajem spacerownika - a więc przewodnika, w którym krok po kroku, ulica po ulicy poznajemy dane miejsce. Jest...

Literatura Współczesna polska proza fantastyczna

Na początku lat 90. dominowało science fiction, co było echem twórczości Stanisława Lema czy Edmunda Wnuka-Lipińskiego. W nowym stuleciu dało się zauważyć zmiany w upodobaniach czytelników...

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy

Najczęściej czytane