Teatr
Kazimierz Wiśniak
Teatr
Scenograf, malarz, rysownik, grafik; współtwórca Piwnicy pod Baranami. Urodził się 11 grudnia 1931 roku w Łodzi.
Studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych na wydziałach architektury wnętrz i scenografii. Był tam m.in. uczniem profesorów Karola Frycza i Andrzeja Stopki. Dyplom uzyskał w 1959 roku.
Jeszcze w czasie studiów współtworzył Piwnicę pod Baranami. Debiutował tam jako scenograf. W 1958 roku przygotował dekoracje do Jeziora trzech wieszczek Daniela François Aubera w reżyserii Piotra Skrzyneckiego. Wspólnie ze Skrzyneckim byli w tamtym czasie także autorami pierwszego polskiego powojennego komiksu zatytułowanego "Szaszkiewiczowa, czyli Ksylolit w jej życiu" drukowanego w "Przekroju". Skrzynecki w oparciu o historyjki Szaszkiewiczowej, pielęgniarki z Nowej Huty i bywalczyni Piwnicy, wymyślał scenariusze, a Wiśniak rysował.
W 1959 roku zadebiutował na scenie dramatycznej. Jerzy Zegalski zaprosił go wówczas do Teatru Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze do pracy nad spektaklem John Gabriel Borkman Henrika Ibsena. Na początku kariery, w latach 1959-1963, Wiśniak pracował w Teatrze Śląskim w Katowicach. W tym czasie zaprojektował dekoracje do m.in.: Jonasza i błazna Jerzego Broszkiewicza w reżyserii Jerzego Grudy (1959), Profesji pani Warren George'a Bernarda Shaw w inscenizacji Edwarda Żyteckiego (1960) oraz spektakli Jana Biczyckiego - Ifigenii w Taurydzie Johanna Wolfganga Goethego (1961) i Opery za trzy grosze Bertolta Brechta (1962).
Od 1963 roku twórca związany jest przede wszystkim z Krakowem i Wrocławiem, gdzie współtworzył wiele inscenizacji Henryka Tomaszewskiego we wrocławskim Teatrze Pantomimy. W latach 1963-1971 był scenografem Teatru im. Słowackiego. Od 1972 roku, przez dziesięć lat, pracował w Starym Teatrze. W sezonie 1981-1982 był kierownikiem artystycznym Teatru Bagatela. Następnie, w latach 1982-1986, pełnił funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego tej krakowskiej sceny. W drugiej połowie lat 80. ponownie związał się z Teatrem im. Słowackiego, a w latach 1989-1997 po raz drugi w swojej karierze pracował w Starym Teatrze. Równocześnie współpracował z innymi polskimi i zagranicznymi scenami, m.in. warszawskim Teatrem Dramatycznym, wrocławskimi teatrami Polskim i Współczesnym, Düsseldorfer Schauspielhaus, Landestheater w Darmstadt.
Wiśniak ma na swoim koncie ponad 250 projektów scenografii. Współpracował z wybitnymi reżyserami Jerzym Jarockim i Konradem Swinarskim. Z Jarockim współtworzył m.in. Paternoster Helmuta Kajzara we wrocławskim Teatrze Współczesnym (1970), Na czworakach Tadeusza Różewicza (1972) i Króla Leara Szekspira (1977) w warszawskim Teatrze Dramatycznym oraz Rewizora Mikołaja Gogola w Starym Teatrze w Krakowie (1980). Ze Swinarskim, którego obok Frycza i Stopki Wiśniak uważa za swojego trzeciego profesora, twórca zrealizował siedem spektakli. W Polsce, na scenie krakowskiego Starego Teatru, przygotowali ważne inscenizacje - Wszystko dobre, co się dobrze kończy Szekspira (1971) i Wyzwolenie Stanisława Wyspiańskiego (1974). Wcześniej Wszystko dobre... pokazali za granicą, w Düsseldorfer Schauspielhaus (1969) i w Svenska Teatern w Helsinkach (1970). Wiśniak przygotował także dekoracje do Żeglarza Jerzego Szaniawskiego w Teatrze na Małej Bronnej w Moskwie (1969), Mary Stuart Wolfganga Hildesheimera w Düsseldorfer Schauspielhaus (1970) i Ryszarda III Szekspira w Landestheater w Darmstadt (1972).
Przez wiele lat twórca współpracował z Wrocławskim Teatrem Pantomimy Henryka Tomaszewskiego. Zaprojektował scenografię m.in. do Jasełek (1961), Menażerii cesarzowej Filissy (1962), Ogrodu miłości (1966), Sporu (1978), Hamleta, Ironii i żałoby wg Szekspira (1979), Kaprysu wg Gerharta Hauptmanna (1996), Tragicznych gier wg Ferdinanda Brücknera (1999). Z Tomaszewskim przygotowywał również inscenizacje na wielu polskich i zagranicznych scenach. Był m.in. autorem scenografii do Męczeństwa i śmierci Marata Petera Weissa w Teatrze Polskim w Poznaniu (1967), Gry w zabijanego Eugene'a Ionesco w Teatrze Polskim we Wrocławiu (1973), Księżniczki Turandot Carlo Gozziego w Teatrze Polskim we Wrocławiu (1974) oraz Ogrodu miłości w Det Norske Teatret w Oslo (1967) i Bagaży w Det Köngelinge Teatret w Kopenhadze (1971).
Wiśniak jest świetnym rysownikiem i kolorystą, zresztą malował niemal od zawsze. Mówił, że to właśnie malarstwo jest prawdziwą niezależnością i wolnością, którą można realizować w plenerze, czyli w naturalnym oświetleniu, a nie na "ciemnej" teatralnej scenie. Twórca nie uznaje hegemonii scenografii, nie lubi dekoracji agresywnej. Potrafi podporządkować się tekstowi i koncepcji reżysera. Dba o detal mocno osadzony we współczesności. Za wzór bierze Viscontiego, który jest doskonałym, subtelnym realistą. Ale prace Wiśniaka są dalekie od opisowości, można w nich natomiast dostrzec metaforyzację i uniwersalizację znaczeń.
Scenograf zajmował się także pracą redakcyjną. Stworzył gazetkę "Latarnia" dla gości Piwnicy pod Baranami, później wspólnie z Joanną Olczak-Ronikier wydawał lokalną gazetkę dla mieszkańców Salwatora "Salwator i Świat".
Wiśniak jest autorem rysunków do "Przekroju", "Rzeczpospolitej", "Miesiąca w Krakowie". Ilustrował także książki, m.in. "Na rynku w Krakowie" (1978), "Piosenki, które śpiewali dziadkowie, gdy byli mali" (1991), "Piwnica pod Baranami" Joanny Olczak-Ronikier (1994). W 1998 roku ukazał się ilustrowany jego pracami quasi-dziennik Wiśniaka zatytułowany "Z życia scenografa".
Twórca od wielu lat związany jest z miastem Lanckorona. Podkrakowska miejscowość stała się jedną z jego pasji. Ma tutaj dom, jest prezesem Towarzystwa Przyjaciół Lanckorony, od 1994 roku wydaje też kwartalnik "Kurier Lanckoroński". W 2004 roku przyznano mu pierwszy w dziejach miasta tytuł honorowego obywatela.
Projekty scenograficzne Wiśniaka znajdują się w Ogólnopolskim Centrum Scenografii przy Muzeum Śląskim w Katowicach, w muzeum i archiwum Starego Teatru oraz archiwum Teatru im. Słowackiego. Jego prace malarskie są w posiadaniu Galerii Sztuki Współczesnej w Przemyślu i w kolekcjach prywatnych.
Odznaczenia i nagrody:
Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, grudzień 2005.
Studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych na wydziałach architektury wnętrz i scenografii. Był tam m.in. uczniem profesorów Karola Frycza i Andrzeja Stopki. Dyplom uzyskał w 1959 roku.
Jeszcze w czasie studiów współtworzył Piwnicę pod Baranami. Debiutował tam jako scenograf. W 1958 roku przygotował dekoracje do Jeziora trzech wieszczek Daniela François Aubera w reżyserii Piotra Skrzyneckiego. Wspólnie ze Skrzyneckim byli w tamtym czasie także autorami pierwszego polskiego powojennego komiksu zatytułowanego "Szaszkiewiczowa, czyli Ksylolit w jej życiu" drukowanego w "Przekroju". Skrzynecki w oparciu o historyjki Szaszkiewiczowej, pielęgniarki z Nowej Huty i bywalczyni Piwnicy, wymyślał scenariusze, a Wiśniak rysował.
W 1959 roku zadebiutował na scenie dramatycznej. Jerzy Zegalski zaprosił go wówczas do Teatru Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze do pracy nad spektaklem John Gabriel Borkman Henrika Ibsena. Na początku kariery, w latach 1959-1963, Wiśniak pracował w Teatrze Śląskim w Katowicach. W tym czasie zaprojektował dekoracje do m.in.: Jonasza i błazna Jerzego Broszkiewicza w reżyserii Jerzego Grudy (1959), Profesji pani Warren George'a Bernarda Shaw w inscenizacji Edwarda Żyteckiego (1960) oraz spektakli Jana Biczyckiego - Ifigenii w Taurydzie Johanna Wolfganga Goethego (1961) i Opery za trzy grosze Bertolta Brechta (1962).
Od 1963 roku twórca związany jest przede wszystkim z Krakowem i Wrocławiem, gdzie współtworzył wiele inscenizacji Henryka Tomaszewskiego we wrocławskim Teatrze Pantomimy. W latach 1963-1971 był scenografem Teatru im. Słowackiego. Od 1972 roku, przez dziesięć lat, pracował w Starym Teatrze. W sezonie 1981-1982 był kierownikiem artystycznym Teatru Bagatela. Następnie, w latach 1982-1986, pełnił funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego tej krakowskiej sceny. W drugiej połowie lat 80. ponownie związał się z Teatrem im. Słowackiego, a w latach 1989-1997 po raz drugi w swojej karierze pracował w Starym Teatrze. Równocześnie współpracował z innymi polskimi i zagranicznymi scenami, m.in. warszawskim Teatrem Dramatycznym, wrocławskimi teatrami Polskim i Współczesnym, Düsseldorfer Schauspielhaus, Landestheater w Darmstadt.
Wiśniak ma na swoim koncie ponad 250 projektów scenografii. Współpracował z wybitnymi reżyserami Jerzym Jarockim i Konradem Swinarskim. Z Jarockim współtworzył m.in. Paternoster Helmuta Kajzara we wrocławskim Teatrze Współczesnym (1970), Na czworakach Tadeusza Różewicza (1972) i Króla Leara Szekspira (1977) w warszawskim Teatrze Dramatycznym oraz Rewizora Mikołaja Gogola w Starym Teatrze w Krakowie (1980). Ze Swinarskim, którego obok Frycza i Stopki Wiśniak uważa za swojego trzeciego profesora, twórca zrealizował siedem spektakli. W Polsce, na scenie krakowskiego Starego Teatru, przygotowali ważne inscenizacje - Wszystko dobre, co się dobrze kończy Szekspira (1971) i Wyzwolenie Stanisława Wyspiańskiego (1974). Wcześniej Wszystko dobre... pokazali za granicą, w Düsseldorfer Schauspielhaus (1969) i w Svenska Teatern w Helsinkach (1970). Wiśniak przygotował także dekoracje do Żeglarza Jerzego Szaniawskiego w Teatrze na Małej Bronnej w Moskwie (1969), Mary Stuart Wolfganga Hildesheimera w Düsseldorfer Schauspielhaus (1970) i Ryszarda III Szekspira w Landestheater w Darmstadt (1972).
Przez wiele lat twórca współpracował z Wrocławskim Teatrem Pantomimy Henryka Tomaszewskiego. Zaprojektował scenografię m.in. do Jasełek (1961), Menażerii cesarzowej Filissy (1962), Ogrodu miłości (1966), Sporu (1978), Hamleta, Ironii i żałoby wg Szekspira (1979), Kaprysu wg Gerharta Hauptmanna (1996), Tragicznych gier wg Ferdinanda Brücknera (1999). Z Tomaszewskim przygotowywał również inscenizacje na wielu polskich i zagranicznych scenach. Był m.in. autorem scenografii do Męczeństwa i śmierci Marata Petera Weissa w Teatrze Polskim w Poznaniu (1967), Gry w zabijanego Eugene'a Ionesco w Teatrze Polskim we Wrocławiu (1973), Księżniczki Turandot Carlo Gozziego w Teatrze Polskim we Wrocławiu (1974) oraz Ogrodu miłości w Det Norske Teatret w Oslo (1967) i Bagaży w Det Köngelinge Teatret w Kopenhadze (1971).
"Zrobiliśmy wspólnie ponad trzydzieści pantomim. Rozumieliśmy się znakomicie - podobnie spoglądamy na świat, na sztukę, na wiele różnych spraw" - mówił o współpracy z Tomaszewskim Wiśniak. - "W teatrze pantomimy scenograf ma większą swobodę, może tworzyć wyraziściej i ekspresyjniej." ("Gazeta Wyborcza - Kraków" 11.06.2004)Wspólnie z Tomaszewskim stworzył także unikatowe Muzeum Zabawek w Karpaczu.
"Gest, jak i kostium, zastępują tekst, który, choć nieobecny, zawsze pozostanie punktem wyjścia." - przyznawał twórca - "Musiałem więc szczególnie dbać o kształt moich projektów dla Pantomimy, żeby uczytelnić znaczenia gestów, ich kompozycji, całych sytuacji i dostosować się do wymagań widowiska." (Kazimierz Wiśniak, "Z życia scenografa", Kraków 1998)
Wiśniak jest świetnym rysownikiem i kolorystą, zresztą malował niemal od zawsze. Mówił, że to właśnie malarstwo jest prawdziwą niezależnością i wolnością, którą można realizować w plenerze, czyli w naturalnym oświetleniu, a nie na "ciemnej" teatralnej scenie. Twórca nie uznaje hegemonii scenografii, nie lubi dekoracji agresywnej. Potrafi podporządkować się tekstowi i koncepcji reżysera. Dba o detal mocno osadzony we współczesności. Za wzór bierze Viscontiego, który jest doskonałym, subtelnym realistą. Ale prace Wiśniaka są dalekie od opisowości, można w nich natomiast dostrzec metaforyzację i uniwersalizację znaczeń.
"(...) sztuka Wiśniaka jest zmysłowa" - pisał Janusz Jaremowicz. - "Materia kostiumu, a bardziej jeszcze wystroju scenicznego nie jest sensualnie obojętna. Wiśniak wprowadza bogaty detal, nie cofając się przed obfitością, wręcz bajeczną, jak to było w niezapomnianym dziele - scenografii do wystawionego przed laty przez zespół Henryka Tomaszewskiego 'Ogrodu miłości'. Ta sensualność materii sprawia, że gdy korzysta on szeroko z tradycyjnych form kultury materialnej, całość zachowuje charakter organiczny." ("Teatr" 1994, nr 2)Często w pracach Wiśniaka pojawia się też podwójna przestrzenna struktura. Scenografia zawiera w sobie wówczas dwa plany, które, najczęściej nie bezpośrednio, łączą się ze sobą i uzupełniają. Na przykład w Wyzwoleniu świat sceniczny podzielony został na rzeczywistość prezentowaną przed i za rozchylającą się kotarą. W Na czworakach na scenie otwierała się szafa czy okno, przez które prześwitywał inny świat. Zresztą szafa odegrała w życiu Wiśniaka niebagatelną rolę. W dzieciństwie wszedł kiedyś do szafy, gdzie w zupełnej ciemności zobaczył nagle na tylnej ścianie mebla widok do góry nogami - pokój z siedzącą przy stole mamą. Był to efekt camera obscura wywołany przez wpadający do wnętrza promień światła, który pozwolił na przetworzenie rzeczywistości.
Scenograf zajmował się także pracą redakcyjną. Stworzył gazetkę "Latarnia" dla gości Piwnicy pod Baranami, później wspólnie z Joanną Olczak-Ronikier wydawał lokalną gazetkę dla mieszkańców Salwatora "Salwator i Świat".
Wiśniak jest autorem rysunków do "Przekroju", "Rzeczpospolitej", "Miesiąca w Krakowie". Ilustrował także książki, m.in. "Na rynku w Krakowie" (1978), "Piosenki, które śpiewali dziadkowie, gdy byli mali" (1991), "Piwnica pod Baranami" Joanny Olczak-Ronikier (1994). W 1998 roku ukazał się ilustrowany jego pracami quasi-dziennik Wiśniaka zatytułowany "Z życia scenografa".
Twórca od wielu lat związany jest z miastem Lanckorona. Podkrakowska miejscowość stała się jedną z jego pasji. Ma tutaj dom, jest prezesem Towarzystwa Przyjaciół Lanckorony, od 1994 roku wydaje też kwartalnik "Kurier Lanckoroński". W 2004 roku przyznano mu pierwszy w dziejach miasta tytuł honorowego obywatela.
Projekty scenograficzne Wiśniaka znajdują się w Ogólnopolskim Centrum Scenografii przy Muzeum Śląskim w Katowicach, w muzeum i archiwum Starego Teatru oraz archiwum Teatru im. Słowackiego. Jego prace malarskie są w posiadaniu Galerii Sztuki Współczesnej w Przemyślu i w kolekcjach prywatnych.
Odznaczenia i nagrody:
- 1966 - nagroda za scenografię do przedstawienia Śmierć Tarełkina Aleksandra Suchowo-Kobylina w reżyserii Lecha Komarnickiego w Bałtyckim Teatrze Dramatycznym w Koszalinie - Słupsku na 8. Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
- 1967 - nagroda za scenografię do Śniegu Stanisława Przybyszewskiego w reżyserii Lecha Komarnickiego w Bałtyckim Teatrze Dramatycznym w Koszalinie - Słupsku na 9. Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
- 1968 - nagroda za scenografię do Róży Stefana Żeromskiego w reżyserii Andrzeja Witkowskiego z Teatru Współczesnego we Wrocławiu na Kaliskich Spotkaniach Teatralnych
- 1971 - nagroda za scenografię do spektaklu Paternoster Helmuta Kajzara w reżyserii Jerzego Jarockiego z wrocławskiego Teatru Współczesnego na 12. Festiwalu Sztuk Współczesnych we Wrocławiu
- 1975 - Nagroda Ministra Kultury i Sztuki; "Złoty Ikar" - Nagroda Klubu Dramatopisarzy i Pracowni Sztuk Plastycznych; Nagroda Miasta Krakowa
- 1976 - Złota Odznaka "Za pracę społeczną dla Miasta Krakowa"; Order Piwnicy Pod Baranami
- 1978 - Złota Odznaka "Zasłużony dla Województwa Wrocławskiego i Miasta Wrocławia"
- 1979 - Złoty Krzyż Zasługi
- 1980 - Złota Odznaka ZPAP
Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, grudzień 2005.
Podobne
Sztuki wizualne Tadeusz Breyer
Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.
Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar
Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).
Zobacz także
Film "Toys"
Film dokumentalny w reżyserii Andrzeja Wolskiego z 2011 roku zrealizowany przez Instytut Adama Mickiewicza w Warszawie w cyklu "Przewodnik do Polaków"...
Film "Przewodnik do Polaków"
Pięć filmów dokumentalnych o polskim rocku, modzie, zabawkach, himalaizmie i seksie w czasach PRL-u tworzy "Przewodnik do Polaków"...
Najczęściej czytane
- Sztuki wizualne
Jan Matejko - Sztuki wizualne
Malarstwo polskiego symbolizmu - Sztuki wizualne
Leon Wyczółkowski - Teatr
Stanisław Wyspiański - Teatr
Sławomir Mrożek







