Sztuki wizualne
Katarzyna Górna
Sztuki wizualne
Artystka, tworzy wielkoformatowe, głównie czarno-białe fotografie, które zazwyczaj zestawia w przestrzenne instalacje, oraz filmy wideo i DVD. Urodziła się 27 lipca 1968 roku w Warszawie.
W latach 1989-1994 studiowała na Wydziale Rzeźby warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowni prof. Grzegorza Kowalskiego. Mieszka i pracuje w Warszawie.
Twórczość Katarzyny Górnej opiera się na perspektywie kobiecego spojrzenia na rzeczywistość społeczną oraz symboliczne formy funkcjonowania obrazu kobiety w kulturze. Artystka bierze na warsztat motywy ikonograficzne sztuki religijnej, stereotypy społeczne, czasem obdarza swoje bohaterki nową siłą. W jej dorobku artystycznym o wyraźnym rysie feministycznym łatwo zauważyć ewolucję myśli, przechodzenie od badania obszaru tworzenia kulturowych symboli do postawy bardziej sprecyzowanej, walczącej, postulatywnej. "Spojrzenie kobiece" dochodzi wówczas do głosu nie tylko jako refleksja nad pozycją własnej płci, ale także dekonstrukcja dominującej męskości. Górna podejmuje więc tematy trudne, często stanowiące społeczne tabu.
Pierwsze prace Katarzyny Górnej dotykały problemu kobiecości w bardzo subtelny sposób. W 1993 roku wspólnie z Katarzyną Kozyrą stworzyła serię fotograficzną Kasie - niteczki, na której obie artystki (nazwane przez pismo "Raster" warszawskimi Kasiami) przed obiektywem aparatu nieskrępowanie bawią się nago podczas farbowania włosów. Na jednym ze zdjęć zostają połączone nitkami przywiązanymi do ich włosów łonowych. Kozyra występuje też jako modelka w pracy dyplomowej Górnej bez tytułu z 1994 roku. Była to instalacja złożona z zawieszonych na okręgu, zwróconych do środka, wielkoformatowych, pełnopostaciowych fotografii nagiej kobiety zapalającej papierosa. Poszczególne zdjęcia oddawały kolejne stadia wykonywanego przez nią ruchu. Wewnątrz koła obracała się płaszczyzna z pianki do golenia, w której środku płonął niewielki gazowy płomień. O tej pracy pisał Krzysztof Żwirblis:
W pracy Aniołek, różyczka, rybka (1995) artystka zderzyła ze sobą czarno-białe fotografie leżących na plecach suk, dziewczynek w okresie dojrzewania oraz kobiecych genitaliów. Zestawione zostały w trzy pięcioboczne kolumny. Tytuł ironicznie odnosił się do sfery erotycznej - każdy z wyrazów jest używany zarówno jako pieszczotliwy zwrot, jak i określenie kobiecych organów płciowych.
Najbardziej znana praca Katarzyny Górnej to cykl fotograficzny MadonnY (1996-2001), w którym artystka wykorzystała schematy ikonograficzne zaczerpnięte ze sztuki religijnej. Zestawiła motywy sztuki dawnej i współczesnych, nagich bohaterów używając zarazem nietypowego dla dzieł religijnych medium. Zazwyczaj wystawiane i reprodukowane są tworzące tryptyk zdjęcia nawiązujące do Pięknej Madonny, Madonny z Dzieciątkiem oraz Piety. Pierwsze przedstawia młodą dziewczynę w pozie przypominającej Wenus z obrazu Botticellego. Po jej nodze spływa krew - przez podkreślanie cielesności i fizjologii Górna przełamuje tradycję aktu klasycznego. W trawestacji Piety kobieta trzyma na rękach ciało uśmiechniętego mężczyzny o wyraźnym wzwodzie. Para może zarówno przedstawiać matkę z synem, jak i kochanków. W Madonnach Górna tworzy nieobecny w szerokiej kulturze obraz kobiecości - kobiety obdarzonej fizycznym ciałem, samoświadomej, dominującej. Dodatkowo trzy łatwo rozpoznawalne motywy ikonograficzne oddają równocześnie trzy okresy życia kobiety. Dzieje się tak również w tryptyku Fuck Me, Fuck You, Peace (2000) - kolejnym tryptyku fotograficznym, w którym modelki w różnym wieku wykonują gesty wymienione w tytule. Jakby artystka zaznaczała różne potrzeby kobiet w różnych okresach życia, ale też zmieniające się źródło ich siły i motywacji. Znaczący jest już sam fakt podkreślenia przez artystkę tego, że kobiety same mogą decydować o sobie i swoim ciele.
W filmie Sumo (2003) kobiety w białych majtkach przyjmują postawę wojownika tej japońskiej sztuki walki, jednocześnie wypowiadając kwestie pochodzące z mniej lub bardziej radykalnego dyskursu feministycznego. Przez jednych film ten interpretowany jest jako postulat zajęcia zdecydowanej postawy w konflikcie płci i opowieść o kobiecej sile, przez innych - jako ukazanie ambiwalencji postaw doprowadzonych do ekstremum.
W pracach Katarzyny Górnej z lat 2004-2005 nastąpiła istotna odmiana. Artystka po raz pierwszy sięgnęła po fotografię kolorową i film, ale także rozpoczęła badania nad obszarem transgresji płciowych, fenomenu płci kulturowej jako aktu performatywnego, zazwyczaj sięgając po klisze i ikony kultury popularnej. W filmie Happy Birthday Mr President (2004) ucharakteryzowani na Marilyn Monroe mężczyźni i kobiety (ich prawdziwa płeć nie zawsze jest rozpoznawalna) śpiewają piosenkę naśladując oryginalne wykonanie hollywoodzkiej gwiazdy w prezencie urodzinowym dla prezydenta Kennedy'ego. W Lille w 2004 roku artystka zorganizowała Warsztaty dla kobiet, które chciały być Freddiem Mercurym. W obu pracach granice płci rozmywają się, przestają być zauważalne. Płeć staje się kostiumem także w serii fotogramów Różowe (2004), na których para tancerzy baletowych ubiera się do występu. Ostry makijaż i podobne stroje upodabniają ich do siebie.Film Barbie Bar (2005) Górna nagrała we wnętrzu klubu gejowskiego. Mężczyźni, często roznegliżowani, tańczą w nim przy rurach i na scenie, noszą krzykliwe dodatki.
W 2006 roku na wystawie w Galerii Kronika w Bytomiu Katarzyna Górna zaprezentowała Zdjęcia rodzinne. Mimo współczesnych strojów, zdjęcia wyglądały jak wyjęte ze starego mieszczańskiego albumu. Artystka osiągnęła ten efekt poprzez odpowiednie kadrowanie i sposób portretowania zapożyczony od Augusta Sandera. Niektóre z prac stanowiły nawet kolaże jej własnych zdjęć i portretów słynnego niemieckiego fotografa. Górna odtworzyła w ten sposób pamięć o ludziach, zamieszkujących niegdyś budynek, w którym mieści się galeria.
Autor: Karol Sienkiewicz, listopad 2006.
Wybrane wystawy indywidualne:
W latach 1989-1994 studiowała na Wydziale Rzeźby warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowni prof. Grzegorza Kowalskiego. Mieszka i pracuje w Warszawie.
Twórczość Katarzyny Górnej opiera się na perspektywie kobiecego spojrzenia na rzeczywistość społeczną oraz symboliczne formy funkcjonowania obrazu kobiety w kulturze. Artystka bierze na warsztat motywy ikonograficzne sztuki religijnej, stereotypy społeczne, czasem obdarza swoje bohaterki nową siłą. W jej dorobku artystycznym o wyraźnym rysie feministycznym łatwo zauważyć ewolucję myśli, przechodzenie od badania obszaru tworzenia kulturowych symboli do postawy bardziej sprecyzowanej, walczącej, postulatywnej. "Spojrzenie kobiece" dochodzi wówczas do głosu nie tylko jako refleksja nad pozycją własnej płci, ale także dekonstrukcja dominującej męskości. Górna podejmuje więc tematy trudne, często stanowiące społeczne tabu.
Pierwsze prace Katarzyny Górnej dotykały problemu kobiecości w bardzo subtelny sposób. W 1993 roku wspólnie z Katarzyną Kozyrą stworzyła serię fotograficzną Kasie - niteczki, na której obie artystki (nazwane przez pismo "Raster" warszawskimi Kasiami) przed obiektywem aparatu nieskrępowanie bawią się nago podczas farbowania włosów. Na jednym ze zdjęć zostają połączone nitkami przywiązanymi do ich włosów łonowych. Kozyra występuje też jako modelka w pracy dyplomowej Górnej bez tytułu z 1994 roku. Była to instalacja złożona z zawieszonych na okręgu, zwróconych do środka, wielkoformatowych, pełnopostaciowych fotografii nagiej kobiety zapalającej papierosa. Poszczególne zdjęcia oddawały kolejne stadia wykonywanego przez nią ruchu. Wewnątrz koła obracała się płaszczyzna z pianki do golenia, w której środku płonął niewielki gazowy płomień. O tej pracy pisał Krzysztof Żwirblis:
"Autotoksykacja i nagi spokój wokół metaforycznego peep-show."Późniejsze realizacje Katarzyny Górnej coraz bardziej wchodziły na obszar refleksji feministycznej. Nawiązująca do biblijnej przypowieści o pannach mądrych i głupich instalacja fotograficzna Dziesięć panien (1995) składała się ze zdjęć nagich kobiet. Miały one charakter prywatny, odczuwalny był wstyd modelek przed nagością, zdjęcia nie przystawały do wzorców znanych z reklamy czy przemysłu erotycznego. Przed fotografiami artystka umieściła wykonane z papieru, zgniecione koszule nocne - symbol niewinności, czystości, dziewictwa. Z kolei papier, z którego je wykonano, mógł sugerować tymczasowość tego stanu. Pracę uzupełniały wyniki badań USG każdej z kobiet, wskazujące, że połowa z nich była w ciąży. Górna nie dawała jednak odpowiedzi, które zaliczyć należy do panien mądrych, a które - głupich.
W pracy Aniołek, różyczka, rybka (1995) artystka zderzyła ze sobą czarno-białe fotografie leżących na plecach suk, dziewczynek w okresie dojrzewania oraz kobiecych genitaliów. Zestawione zostały w trzy pięcioboczne kolumny. Tytuł ironicznie odnosił się do sfery erotycznej - każdy z wyrazów jest używany zarówno jako pieszczotliwy zwrot, jak i określenie kobiecych organów płciowych.
Najbardziej znana praca Katarzyny Górnej to cykl fotograficzny MadonnY (1996-2001), w którym artystka wykorzystała schematy ikonograficzne zaczerpnięte ze sztuki religijnej. Zestawiła motywy sztuki dawnej i współczesnych, nagich bohaterów używając zarazem nietypowego dla dzieł religijnych medium. Zazwyczaj wystawiane i reprodukowane są tworzące tryptyk zdjęcia nawiązujące do Pięknej Madonny, Madonny z Dzieciątkiem oraz Piety. Pierwsze przedstawia młodą dziewczynę w pozie przypominającej Wenus z obrazu Botticellego. Po jej nodze spływa krew - przez podkreślanie cielesności i fizjologii Górna przełamuje tradycję aktu klasycznego. W trawestacji Piety kobieta trzyma na rękach ciało uśmiechniętego mężczyzny o wyraźnym wzwodzie. Para może zarówno przedstawiać matkę z synem, jak i kochanków. W Madonnach Górna tworzy nieobecny w szerokiej kulturze obraz kobiecości - kobiety obdarzonej fizycznym ciałem, samoświadomej, dominującej. Dodatkowo trzy łatwo rozpoznawalne motywy ikonograficzne oddają równocześnie trzy okresy życia kobiety. Dzieje się tak również w tryptyku Fuck Me, Fuck You, Peace (2000) - kolejnym tryptyku fotograficznym, w którym modelki w różnym wieku wykonują gesty wymienione w tytule. Jakby artystka zaznaczała różne potrzeby kobiet w różnych okresach życia, ale też zmieniające się źródło ich siły i motywacji. Znaczący jest już sam fakt podkreślenia przez artystkę tego, że kobiety same mogą decydować o sobie i swoim ciele.
W filmie Sumo (2003) kobiety w białych majtkach przyjmują postawę wojownika tej japońskiej sztuki walki, jednocześnie wypowiadając kwestie pochodzące z mniej lub bardziej radykalnego dyskursu feministycznego. Przez jednych film ten interpretowany jest jako postulat zajęcia zdecydowanej postawy w konflikcie płci i opowieść o kobiecej sile, przez innych - jako ukazanie ambiwalencji postaw doprowadzonych do ekstremum.
"Obserwujemy jakieś monstra - pisze Maria Anna Potocka - zagubione między symbolami, tracące zarówno kontakt z tym, co słabe, jak i z tym, co mocne."Jeśli w fotografiach Katarzyny Górnej występują mężczyźni, to zazwyczaj jako słabi, nieco ośmieszeni, potraktowani ironiczne (np. humorystyczna seria Portret męski z białym królikiem na ręku na tle pejzażu polskiego, 1996). W pracy 2,5 nosa w penisie (2001) artystka postanowiła zakpić z mężczyzn i ocenić ich w analogiczny sposób, w jaki oceniane są kobiety - poprzez wymiary ich ciała, jednocześnie dotykając ich słabego punktu i przedmiotu kompleksów. W serii fotografii artystka przystawia miarkę do penisów i nosów modeli sprawdzając prawdziwość jednego z przesądów dotyczących męskich członków wyjaśnionego w tytule. Górna ośmiesza jednak nie tyle samych mężczyzn (chociaż bez wątpienia dochodzi tu do odwrócenia ról), co powszechny dyskurs, w którym wyznacznikiem hierarchii jest wielkość narządów.
W pracach Katarzyny Górnej z lat 2004-2005 nastąpiła istotna odmiana. Artystka po raz pierwszy sięgnęła po fotografię kolorową i film, ale także rozpoczęła badania nad obszarem transgresji płciowych, fenomenu płci kulturowej jako aktu performatywnego, zazwyczaj sięgając po klisze i ikony kultury popularnej. W filmie Happy Birthday Mr President (2004) ucharakteryzowani na Marilyn Monroe mężczyźni i kobiety (ich prawdziwa płeć nie zawsze jest rozpoznawalna) śpiewają piosenkę naśladując oryginalne wykonanie hollywoodzkiej gwiazdy w prezencie urodzinowym dla prezydenta Kennedy'ego. W Lille w 2004 roku artystka zorganizowała Warsztaty dla kobiet, które chciały być Freddiem Mercurym. W obu pracach granice płci rozmywają się, przestają być zauważalne. Płeć staje się kostiumem także w serii fotogramów Różowe (2004), na których para tancerzy baletowych ubiera się do występu. Ostry makijaż i podobne stroje upodabniają ich do siebie.Film Barbie Bar (2005) Górna nagrała we wnętrzu klubu gejowskiego. Mężczyźni, często roznegliżowani, tańczą w nim przy rurach i na scenie, noszą krzykliwe dodatki.
W 2006 roku na wystawie w Galerii Kronika w Bytomiu Katarzyna Górna zaprezentowała Zdjęcia rodzinne. Mimo współczesnych strojów, zdjęcia wyglądały jak wyjęte ze starego mieszczańskiego albumu. Artystka osiągnęła ten efekt poprzez odpowiednie kadrowanie i sposób portretowania zapożyczony od Augusta Sandera. Niektóre z prac stanowiły nawet kolaże jej własnych zdjęć i portretów słynnego niemieckiego fotografa. Górna odtworzyła w ten sposób pamięć o ludziach, zamieszkujących niegdyś budynek, w którym mieści się galeria.
Autor: Karol Sienkiewicz, listopad 2006.
Wybrane wystawy indywidualne:
1994 - "Instalacja", Galeria a.r.t., Płock;
1995 - "10 Panien", Galeria Przyjaciół A.R., Warszawa; Galeria a.r.t., Płock (1996);
1997 - "MadonnY", Galeria Laboratorium, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa;
2000 - "Zestaw kobiet", Galeria Wyspa, Gdańsk;
2004 - "Happy Birthday", Bunkier Sztuki, Kraków; Galeria Miejska Arsenał, Poznań (2005); Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk (2005).
1991 - "Kardynał, Wieczerza", Galeria Dziekanka, Warszawa;
1992 - "Pracownia Jerzego Stajudy - rysunek", Galeria a.r.t., Płock;
1995 - "Transhumacja", Galeria Obrazów, Kowno, Litwa;
1996 - "Ja i AIDS", Galeria Czereja (Kino Stolica), Warszawa; Galeria a.r.t., Płock; Stowarzyszenie Artystyczne Wieża Ciśnień, Bydgoszcz; Galeria Wyspa, Gdańsk; A.R. Galeria Przyjaciół, Warszawa; Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego Królikarnia, Warszawa; "Status quo", Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko; Muzeum Narodowe w Warszawie;
1997 - "Dreamlife", Artspace Gallery, New Heaven, Stany Zjednoczone; "Fotografia '97", Pałac Sztuki, Kraków; "Nowe terytorium ekspresji", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa;
1998 - "Parteitag", Galeria a.r.t., Płock; Galeria BWA, Katowice (1999);
1999 - "Generacje. Sztuka polska końca/początku wieku", Sankt Petersburg, Rosja;
2000 - "SEXXX", Teatr Academia, ul. Inżynierska 3, Warszawa; Galeria a.r.t., Płock (2001);
2001 - "Co widzi trupa wyszklona źrenica", Teatr Academia, Warszawa; Galeria Zachęta, Warszawa (2002); Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego, Bydgoszcz (2003); "Irreligia", Atelier 340, Bruksela, Belgia; "Międzynarodowa Kolekcja Sztuki", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa;
2002 - "Polska", Teatr Academia, Warszawa; "Aktuelle Fotokunst aus Polen", Fotohof Galerie, Salzburg, Austria; "Sex, sztuka i kasety video", Modelarnia, Gdańsk; "Sposób na życie", Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk;
2003 - "Integracja", Galeria Program, Warszawa; "L'histoire d'une collection 1979-2003", Atelier 340, Bruksela, Belgia; "Biały Mazur", NBK, Berlin, Niemcy; Bunkier Sztuki, Kraków (2004);
2004 - "Inc. sztuka wobec korporacyjnego przejmowania miejsc publicznej ekspresji (w Polce)", Galeria XX1, Galeria Program, Warszawa; Muzeum Narodowe w Szczecinie; BWA, Zielona Góra (2005), BWA, Wrocław (2005); Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała (2005); Instytut Sztuki Wyspa, Gdańsk (2005); "Rzeźbiarze fotografują", Muzeum im. Xawergo Dunikowskiego, Warszawa; "Revers Art and Engineering", Sculpturens Hus, Sztokholm, Szwecja; "Prezentacja młodej kultury polskiej", Maison folie de Lille Moulins, Lille, Francja;
2005 - "Miłość i demokracja", Targi Sztuki w Poznaniu; Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk (2006); "Polka. Medium. Cień. Wyobrażenie", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa; "Videozoom", Sala Uno, Rzym, Włochy; Prague Biennale 2, Praga, Czechy; "Boys", Bunkier Sztuki, Kraków;
2006 - "Architektura intymna, architektura porzucona", Galeria Kronika, Bytom; "Kolekcja Bunkra Sztuki", Bunkier Sztuki, Kraków.Podobne
Sztuki wizualne Tadeusz Breyer
Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.
Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar
Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).
Zobacz także
Teatr Och-Teatr w Warszawie
Prywatna scena założona przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. Działa od 2010 roku w dawnym kinie Ochota przy ulicy Grójeckiej w Warszawie.
Teatr Teatr Polonia w Warszawie
Prywatna scena założona przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. Działa od 2005 roku w dawnym kinie Polonia przy ulicy Marszałkowskiej w Warszawie.
Najczęściej czytane
- Sztuki wizualne
Jan Matejko - Sztuki wizualne
Malarstwo polskiego symbolizmu - Teatr
Stanisław Wyspiański - Sztuki wizualne
Leon Wyczółkowski - Sztuki wizualne
Katarzyna Kozyra