Fotograficzny autoportret Julii Pirotte, pocz. lat 40. XX wieku, fot. Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie

Fotografka. Urodziła się w 1907 roku w Końskowoli, zmarła 25 lipca 2000 roku w Warszawie.

Była fororeporterką prasową. Popularność zapewniły jej przede wszystkim zdjęcia wykonane w Marsylii podczas drugiej wojny światowej, gdy rejestrowała działania francuskiego ruchu oporu. Udokumentowała także na fotografiach pogrom Żydów w Kielcach w 1946 roku.

Julia Pirotte, właściwie Gina Diament, dorastała w ubogiej rodzinie żydowskiej. Jej rodzice, Boruch i Sura Diament, byli robotnikami. We wczesnej młodości, podobnie jak jej rodzeństwo, działała w Komunistycznej Partii Polski. Już jako siedemnastolatka, za "zbyt mocne angażowanie się" w propagowanie haseł ruchu robotniczego, trafiła na cztery lata do więzienia.

W 1934 roku wyemigrowała do Belgii, gdzie wyszła za mąż za Jeana Pirotte'a, uzyskując w ten sposób obywatelstwo belgijskie. Tam zaczęła uczęszczać na kursy dziennikarstwa i studiować fotografię, zrealizowała także swe pierwsze fotoreportaże o tematyce robotniczej. W 1939 roku nawiązała współpracę z agencją Foto Waro, dla której przygotowała reportaż z trzech państw nadbałtyckich: Litwy, Łotwy i Estonii.

Wkrótce po wkroczeniu Niemców do Belgii w 1940 roku Pirotte została rozdzielona ze swym mężem (nigdy go już nie zobaczyła) i wyemigrowała do południowej Francji. Odegrała ważną rolę w tamtejszym Ruchu Oporu. Szmuglowała broń, fałszywe dokumenty i publikacje podziemia. Pracowała wówczas jako fotografka prasowa dla "Dimanche Illustré". Portretowała robotników, fotografowała praczki i pucybutów w ich codziennej scenerii.

Fragmenty filmu Marii Wiśnickiej i Andrzej Wyrozębskiego poświęconego Julii Pirotte.

Wykonała także zdjęcia żydowskich kobiet i dzieci w obozie przejściowym w Bombard, do którego trafiały tuż przed wywiezieniem do Auschwitz. Zrealizowała wiele serii zdjęć dokumentujących życie codzienne w czasach rządu Vichy. W 1943 roku wysłała do Stanów Zjednoczonych fotoreportaż z okupowanej Francji, który został tam opublikowany. Jako członkini kompanii Marat FTP-MOI (Francs-Tireurs et Partisans - Main-d’œuvre immigrée), miała możliwość fotografowania działalności bojówek Maquis latem 1944 roku. Utrwaliła także na kliszy wyzwolenie Marsylii.

Wojenny dramat silnie odcisnął się na życiu Julii Pirotte. Straciła męża. Siostrę działającą we francuskim ruchu oporu zamordowało gestapo, a brat przebywający w ZSRR nie wrócił z sowieckich łagrów.

Po wojnie Pirotte powróciła do Polski, przywożąc w walizce swe najcenniejsze negatywy. Rozpoczęła współpracę z Wojskową Agencją Fotograficzną, pracowała między innymi jako fotoreporterka dla pism "Trybuna Wolności" i "Żołnierz Polski". W tym czasie wykonała poruszający reportaż, składający się z około stu fotografii, na temat pogromu Żydów, do którego doszło w Kielcach 4 lipca 1946 roku. Zginęło wtedy trzydziestu siedmiu Żydów, a trzydziestu pięciu zostało rannych. Pirotte wykonała fotografie niedługo po tragicznych wydarzeniach, gdy ofiary znajdowały się jeszcze w szpitalu, a w mieście wyczuwalna była antysemicka atmosfera. Dramatyczne, czarno-białe obrazy pokazują ludność opłakującą zmarłych i portretują leczonych w szpitalu pacjentów. Nie brak wśród nich także drastycznych widoków ciał zamordowanych ofiar pogromu.

Po powrocie do kraju Julia Pirotte fotografowała również wojenne zniszczenia Warszawy, odgruzowywanie i odbudowę miasta, ukazując patos i patriotyczną postawę mieszkańców, ale też dokumentując codzienny trud na nowo organizowanego życia.

Wśród jej fotografii znajdują się obrazy ważnych wydarzeń politycznych, takich jak Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu w 1948 roku. Pirotte sfotografowała tam między innymi Irène Joliot-Curie, Dominique Desanti i Pabla Picassa.

Fotografowała także podczas innych oficjalnych uroczystości państwowych, pochodów z okazji 1 Maja czy podczas słynnego Festiwalu Młodzieży w 1955 roku. Wiele jej prac z tamtego okresu podejmowało propagowaną wówczas tematykę robotniczą, gloryfikującą człowieka pracy. Pirotte wykonywała między innymi heroiczne portrety, utrzymane w konwencji socrealistycznej. Choć w jej archiwum znaleźć można także fotografie o nieco odmiennej tematyce, na przykład pejzażowe, sielskie widoki polskiej wsi, czy koncerty chopinowskie w Łazienkach.

W 1957 roku Julia Pirotte wyjechała na kilka lat do Izraela. Niedługo po swym powrocie do Polski w 1968 roku przeszła na emeryturę i zaprzestała działalności fotograficznej. Wkrótce potem została wdową - w 1974 roku zmarł jej drugi mąż, Jefim Sokolski, polski ekonomista. W kolejnych latach Pirotte regularnie podróżowała do Belgii, Francji, a także Stanów Zjednoczonych, gdzie w 1984 roku w International Center of Photography w Nowym Jorku odbyła się wystawa jej fotografii z czasów wojny.

Jej zdjęcia były prezentowane na wystawach na całym świecie, między innymi w galeriach i muzeach w Sztokholmie, Londynie, Nowym Jorku, a także podczas 3. Biennale Fotografii i Sztuk Wizualnych w Liège w Belgii. W Polsce fotografie Pirotte można było oglądać m.in. na wystawie "Dokumentalistki" (2008) w warszawskiej Zachęcie. Na luty 2012 roku otwarcie dużej retrospektywy jej twórczości, zatytułowanej "Twarze i dłonie", zaplanował Żydowski Instytut Histortyczny w Warszawie.

O życiu i twórczości fotografki opowiada książka Francoise Theabuad "Julia Pirotte: une photographe dans la Résistance", wydana przez Musée de la Photographie w Charleroi w 1994 roku. Po śmierci Pirotte ukazał się także album, którego była współautorką (razem z Anną Beatą Bohdziewicz), zatytułowany "Pologne: les années-mirage" (wyd. Centre Culturel "Les Chiroux", Liège 2002). Ponadto w 1996 roku Maria Wiśnicka zrealizowała film dokumentalny o artystce "Julia Pirotte".

Julia Pirotte zmarła w Warszawie 25 lipca 2000 roku. Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim.

Autor: Magdalena Wróblewska, grudzień 2011