Sztuki wizualne

Józef Jarema

Sztuki wizualne
Irena Kossowska
Malarz reprezentujący nurt kolorystyczny. Urodzony w 1900 w Starym Samborze, zmarł w 1974 w Monachium. Po 1945 roku czynny we Włoszech i Francji.

Kształcił się w latach 1918-1924 w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Stanisława Dębickiego, Jacka Malczewskiego, Ignacego Pieńkowskiego, Władysława Jarockiego i Józefa Pankiewicza. Inicjował artystyczne imprezy służące zbieraniu pieniędzy na wyjazd do Paryża grupy uczniów Pankiewicza zwanej Komitetem Paryskim. Od 1924 przebywał w gronie kapistów w Paryżu; uczestniczył w wystawie grupy w Galerie Zak (1930) i we wspólnym pokazie w Galerie Moos w Genewie (1931). Po powrocie do Polski w 1931 współpracował z "Głosem Plastyków", pismem propagującym estetykę koloryzmu. W 1932 stał się animatorem eksperymentalnego teatru Cricot, dla którego napisał kilka sztuk m.in. Serce Panny Agnieszki (1933), Drzewo świadomości (1933), Św. Mikołaj na 66 piętrze (1934), Napoleon w elektrowni (1936), Bombaj-Chicago (1937), oraz szopkę Lajkonik, Torreador i Hamlet IV (1935).

W latach 1934-1937 wykonywał dekoracje plafonów w katedrze wawelskiej. W czasie II wojny światowej dostał się poprzez Rumunię do armii polskiej, z którą przeszedł szlak bojowy pod Monte Cassino. W wojsku, dzięki staraniom Józefa Czapskiego, został wciągnięty do działu plastycznego, który prowadził Zygmunt Turkiewicz. Wraz z Turkiewiczem zorganizował w Bagdadzie pierwszą wystawę malarzy-żołnierzy. Podobne prezentacje sztuki urządził w Tel-Avivie i Rzymie. Po wojnie pozostał we Włoszech. W 1945 utworzył w Rzymie wraz z dawnym futurystą Enrico Prampolinim międzynarodowy "Art Club", zrzeszający artystów różnych kierunków awangardy. Przygotowywał wystawy klubu m.in. w Rzymie, Florencji, Mediolanie, Wenecji i Turynie. W 1950 przeniósł się wraz z żoną, Marią Sperling, do Nicei, gdzie założył warsztat tkacki; wspólnie z żoną projektował tkaniny, tkał dywany i makaty o abstrakcyjnych wzorach i eksponował je w Nicei i Paryżu. W 1953 należał do grona organizatorów Kongresu Sztuk Plastycznych w Palermo. W Polsce artysta prezentował swą twórczość dwukrotnie: w Krakowie i Warszawie w 1960 i 1969 roku.

W okresie kapistowskim Jarema koncentrował się na kolorystycznej kompozycji obrazu, uwydatniał jakości malarskiej materii, akcentował płaszczyznę płótna. Relacje miedzy przedmiotami traktował jako pretekst do tworzenia barwnych harmonii, smakowania koloru i analizowania efektów fakturalnych (Portret pani Muszki Prochaskowej, 1934). Pulsującą barwami substancję malarską organizował stosując kontrast tonów ciepłych i zimnych. Główne motywy jego prac to martwe natury, portrety i pejzaże. Po wojnie Jarema malował obrazy abstrakcyjne oparte na ekspresji nasyconych, mocnych barw; operował prostymi formami geometrycznymi zawieszonymi w nieokreślonej przestrzeni, zarysowanymi na płaskim tle lub wzajemnie się przenikającymi (Arlekin, 1972). Istotą tych kompozycji była gra planów barwnych, chromatyczne relacje pomiędzy figurą i tłem. Artysta wprowadzał niekiedy znaki "totemiczne" wyłaniające się z wielobarwnej materii tła.

Autor: Irena Kossowska, Instytut Sztuki Polskej Akademii Nauk, luty 2003.

Podobne

Sztuki wizualne Tadeusz Breyer

Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.

Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar

Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).

Zobacz także

Film "Do widzenia, do jutra"

Film fabularny w reżyserii Janusza Morgensterna z 1960 roku. Debiutancki obraz Morgensterna określa się dziś jako kultowy...

Film "Trzy kolory: Niebieski"

Film fabularny w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego z 1993 roku. W wypadku samochodowym Julie traci męża i kilkuletnią córeczkę...

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy

Najczęściej czytane