Sztuki wizualne

Józef Hałas

Sztuki wizualne
Małgorzata Kitowska-Łysiak
Malarz urodzony w 1927 roku w Nowym Sączu, członek Grupy Wrocławskiej.

Kształcił się w PWSSP (obecnie ASP) we Wrocławiu; dyplom otrzymał w roku 1954, a w latach 1957-60 pracował jako pedagog. Do dzisiaj jest związany z miastem swojej młodości. Współtworzył powstałą tam w 1956 roku Grupę X, której członkami byli także: Małgorzata Grabowska, Krzesława Maliszewska i Alfons Mazurkiewicz. Od 1961 należy do grupy Szkoła Wrocławska (od 1967 roku znanej jako Grupa Wrocławska).

Kompozycja z bielą (1958)
olej, płótno, 80x105 cm
fot. Arkadiusz Podstawka
Okręt R 1957
olej, płótno, 60x60 cm
fot. pracownia fotograficzna MNWr
w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu

Zainteresowania twórcze artysty mają różnorodny charakter. W latach 1956-58, jak kilku innych malarzy z tego środowiska, krótko inspirował się sztuką Paula Klee (zob. Okręt R, 1957; Kompozycja z bielą, 1958) i Tadeusza Makowskiego. Malował przejrzyste kompozycje, z niewielką ilością elementów (postacie ludzkie i okręty), poetyckie, o sporym ładunku liryzmu. Dążył jednak stopniowo do coraz większego syntetyzowania kształtów (np. Postacie i Figury z lat 1959-61). Już bowiem na przełomie lat 50. i 60. interesował go przede wszystkim świat przyrody (Pejzaż z wierzbami, 1955).
Góra jasna II 1966
olej, płótno, 100x120 cm
w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu
fot. pracownia fotograficzna
Równolegle z pracami poetyckimi malował kompozycje abstrakcyjne (Kwadrat, 1959), ale był to jedynie etap, który odegrał rolę artystycznej wprawki. Wkrótce bowiem Hałas odszedł od jednych i drugich, aby skupić się na obserwacji natury. Na nią właśnie skierował całą uwagę. Szczególnie bliski mu jest urozmaicony górzysto-lesisty krajobraz Nowego Sącza i okolic, zapamiętany z dzieciństwa. Dostrzega w nim sublimację porządku, harmonię, która jest dlań źródłem kojącego piękna.

Jednak zmysłowy zachwyt nad urodą świata stanowi dla niego głównie inspirację do namysłu nad możliwościami artystycznego przetworzenia indywidualnego przeżycia w uniwersalne dzieło sztuki. Wychodząc od owego bezpośredniego doznania, bardzo szybko dochodzi do uogólnień; jego obrazy stają się malarskimi znakami. Kompozycje noszą często tytuły Góra (Góra C, 1967) lub Łąka, ale nie dążą do realistycznego przedstawiania natury. Malarz wybiera jeden fragment krajobrazu i czyni z niego rodzaj idealnej reprezentacji większej całości. Poprzestając na uogólnieniu, aluzji, sięga po formy abstrakcyjne. W obrazach syntetyzuje kształty, wprowadza geometryczny porządek, budując swoje "krajobrazy" z dużych, zdecydowanych płaszczyzn, często niemal monochromatycznych.
Góra P-N 1986
olej, płótno, 115x130 cm
w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu
fot. pracownia fotograficzna
Geometryczny szkielet kompozycyjny obrazów, konstruowanych zgodnie z przyjętym schematem, a nie zgodnie z prawami obserwacji, podkreśla ogólne zarysy pejzażu, ale nie odzwierciedla jego szczegółowej charakterystyki. Instynkt, temperament, artysty odbija zatem przede wszystkim kolorystyka płócien. Hałas chętnie stosuje gamę barwną złożoną z ciepłych kolorów ziemi, przy czym "ziemisty" charakter kompozycji akcentuje najczęściej mięsista faktura grudkowato kładzionej farby, jakby nakrapianej (Kartoflisko II, 1966) lub krótkimi pasemkami znaczącej rytm pejzażu (Góra jasna inna, 1967). Cechy te pozwalają widzieć w jego twórczości swoistą, nieco spóźnioną, mutację malarstwa materii. We wspomnianym rytmie jego obrazów ujawnia się jednak nie spotykany w malarstwie strukturalnym porządek; w mięsistości zaś kumuluje się biologiczna energia przyrody. Z czasem aktywność faktury stała się intensywniejsza, jakby narastała latami, kolorystyka płócien stała się bardziej zdecydowana, intensywniejsza, a zarazem jednolita (Góra P-J, 1987). Uwydatniła się również regularność geometrycznych podziałów kompozycji, które jednak nie straciły subtelnych smaków barwnych (Góra P-N, 1987).

O twórczości Hałasa pisał m.in. Mariusz Hermansdorfer w książce "Artyści Wrocławia 1945-1970" (1996).

Autor: Małgorzata Kitowska-Łysiak, Instytut Historii Sztuki KUL, luty 2002.

Podobne

Sztuki wizualne Tadeusz Breyer

Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.

Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar

Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).

Zobacz także

Film "Toys"

Film dokumentalny w reżyserii Andrzeja Wolskiego z 2011 roku zrealizowany przez Instytut Adama Mickiewicza w Warszawie w cyklu "Przewodnik do Polaków"...

Film "Przewodnik do Polaków"

Pięć filmów dokumentalnych o polskim rocku, modzie, zabawkach, himalaizmie i seksie w czasach PRL-u tworzy "Przewodnik do Polaków"...

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy

Najczęściej czytane