W latach 1946-51 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w pracowniach malarstwa profesorów Zygmunta Radnickiego, Wacława Taranczewskiego i Zbigniewa Pronaszki oraz pracowniach grafiki profesorów Andrzeja Jurkiewicza i Konrada Strzednickiego. Jako student zadebiutował w 1948 roku na 1. Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Krakowie. Od 1962 roku członek Grupy Krakowskiej. W latach 1963-1967 wykładał na Wydziale Architektury Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1967 roku zamieszkał w Warszawie, gdzie w 1974 roku objął Samodzielną Pracownię Malarstwa na Akademii Sztuk Pięknych. W 1985 roku otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego tej uczelni, a w 1987 został wybrany jej rektorem. Stanowisko to piastował do 1990 roku. Pracuje i mieszka w Warszawie.

W 1976 toku został uhonorowany nagrodą krytyki im. Cypriana Kamila Norwida przyznawaną corocznie za najlepszą wystawę malarską, a roku 1984 otrzymał nagrodę im. Jana Cybisa.

Jan Tarasin należy do klasyków współczesnego malarstwa polskiego. Jest uważany za przedstawiciela nurtu zmierzającego do abstrakcji, ale w swojej twórczości nigdy ostatecznie nie zerwał więzi ze sztuką przedstawiającą. Jego wczesne obrazy z lat 50. to przede wszystkim martwe natury komponowane ze zwyczajnych przedmiotów malowanych w duchu ascetycznego realizmu. Także w litografiach Tarasina z tego okresu pojawiał się realizm inny od oficjalnie wówczas obowiązującego, wyraźnie egzystencjalny i symboliczny (cykl Nowa Huta i jej mieszkańcy, 1954). W drugiej połowie lat 50. przedmioty na obrazach Tarasina zaczęły stopniowo tracić swoje podobieństwo do pierwowzorów pozbywając się powierzchownych skojarzeń i nabierając nowych, własnych cech. Nastąpiło wyraźne odprzedmiotowienie i uabstrakcyjnienie kształtów na płótnach. Pojawiły się układy elementów, które artysta nazywał po prostu "przedmiotami" i umieszczał w umownej, aluzyjnej przestrzeni (m.in. cykle Uczta, 1957; Brzeg, 1962-64; Antykwariat, 1968).

"Przedmioty" 1967, olej, płótno; 75x100 cm, w zbiorach

Muzeum Narodowego we Wrocławiu, fot. pracownia fotograficzna MNWr

 

Tarasina zawsze interesował świat przedmiotów. Zaczął od realistycznego zapisu przedmiotów, które redukował, upraszczał, aż powstał cały system znaków abstrakcyjnych i zbliżonych do abstrakcyjnych. Są to znaki-przedmioty, znaki-symbole, ślady kształtów wziętych z bezpośredniej, otaczającej nas rzeczywistości, przypominające litery nieistniejącego alfabetu. W przestrzeni obrazów Tarasina rozgrywają się skomplikowane i wielowątkowe akcje. Przedmioty i ludzie, a raczej znaki przedmiotów i ludzi, uproszczone i skondensowane, doprowadzone do plamy barwnej, grupują się i rozpraszają zgodnie z wewnętrzną logiką kompozycji. Tarsin traktuje obraz jako model intelektualny mówiący za pomocą plastycznych znaków o harmonii i dysharmonii w świecie. Interesuje go tropienie mechanizmów, za pomocą których natura projektuje i komplikuje zjawiska, koncentruje i rozprasza, kreuje i niszczy. Interesuje go współzależność między logiką, determinacją, nadrzędnymi prawami a przypadkiem. Podstawową zasadą malarstwa Tarasina jest budowa układów z przedmiotów, szukanie reguł rządzących tymi układami i rozbijanie ich.

"Przedmioty policzone" 1974 115x100,5 cm	"Deszcz" 1970 olej, płótno; 73x65 cm
fot. dzięki uprzejmości Galerii aTAK prace z kolekcji Krzysztofa Musiała

W 1962 roku Tarasin wyjechał na stypendium do Chin i Wietnamu. Echa wschodniej kaligrafii będzie można dostrzec w późniejszej twórczości artysty. W 1966 roku dochodzi do wyraźnej przemiany w jego malarstwie. Pojawiają się obrazy-collage, na których artysta umieszcza zatopione w gorącej masie drobne przedmioty lub ich fragmenty: liście, martwe owady, laleczki. Pierwsze takie prace, Mały rocznik statystyczny i Przedmioty policzone powstały podczas Sympozjum Artystów Plastyków i Naukowców w Puławach w 1966 roku. Etap malowania reliefów trwał dość krótko i artysta powrócił do malarstwa płaskiego. Przedmioty i krajobrazy na płótnach Tarasina nasuwają skojarzenia z naturą i rzeczywistością, chociaż mają swoją absolutną autonomię. Jak mówi sam artysta:

"Interesuje mnie pewien typ przedmiotowości doprowadzonej do abstrakcji".

"Brzeg czerwony" 1964, olej, płótno; 70x60 cm, w zbiorach

Muzeum Narodowego we Wrocławiu, fot. pracownia fotograficzna MNWr

 

W obrazach Tarasina z lat 70. nierozpoznawalne formy budowane były sylwetowo lub konturowo, komponowane najczęściej na białym tle w układach strefowych lub szeregowych, co nasuwa skojarzenia z tajemniczymi hieroglifami - symbolami, których znaczenia w pełni nie da się odczytać. Ta tendencja do silniejszego skontrastowania znaków z tłem płócien, niemal graficznego zapisu czarnych kształtów na jasnych tłach (np. cykl Kolekcja, od 1971 roku), utrzymała się w malarstwie Tarasina aż do lat 90. Znaki stały się, według słów samego artysty, "rzeczami na półkach", a on sam nazywał się chętnie "buchalterem, który zapisuje wszystkie możliwe, nie kończące się sytuacje". Przedmioty Tarasina są bardzo zróżnicowane: przypominają formy organiczne, piktogramy, litery, proste figury geometryczne, łuki, owale, kwadraty, krzyże, koła, kropki i kreski występujące w wielu kombinacjach. Artysta uważa, że świat jest zbiorem przenikających się, dynamicznych układów, które różnią się swoją naturą i sposobami istnienia. Obrazy Tarasina to w gruncie rzeczy ciągłe malowanie tej samej idei: ukazywanie ruchu sprzecznych sił, ciągłej zmienności, budowanie układów cząstek pozostających ze sobą w różnych związkach. Cząstki te, znaki-przedmioty występują na jego płótnach w pewnych porządkach, na ogól w poziomych ciągach o mniejszym lub większym zagęszczeniu. Czasami warstwy nakładają się na siebie lub przenikają się ze sobą. W latach 80. przedmioty Tarasina stały się masywniejsze, bogatsze, bardziej rozbudowane. Wokół nich pojawiły się jaśniejsze w kolorze aury. W drugiej połowie lat 80. Tarasin skoncentrował się wyraźnie na analizie znaków, które ponownie zaczęły nabierać cech przedmiotów, ale zachowały jednocześnie zdolność bycia kilkoma na raz. Jeszcze bardziej się powiększyły, a ich aury uległy autonomizacji. W latach 90. zarówno przestrzeń, w której umieszczane były znaki, jak i same znaki zaczęły nabierać koloru, barwa stawała się bogatsza, bardziej gęsta, tła przenikały się z "przedmiotami", jak np. w cyklu Wylęgarnia przedmiotów, 1992.

"Okno" 1980, tusz, papier; 49x69 cm
fot. dzięki uprzejmości Galerii aTAK

 

 

W latach 1974-82 Tarasin wydał osiem autorskich Zeszytów, zbiorów fotografii przetworzonych metodą serigrafii i rysunków. Był to rodzaj notatnika, chwytającego życie "na gorąco", pierwsze zapisy i studia rysunkowe mające na celu odkrycie porządku i ładu rządzącego światem. W swoich kompozycjach Tarasin doskonale łączy malarskość z linearnością, głębię z płaskością, nie ma w nich miejsca na perspektywę, ale wyraźnie wyczuwalna jest wewnętrzna przestrzeń. Uderzająca jest niezwykła jednorodność sztuki Tarasina: malarstwa, grafiki i rysunku. W każdej z tych dyscyplin można prześledzić historię powstawania znaku, od odtwarzającego wygląd rzeczy po abstrakcyjny symbol.

W 2007 roku na wystawie indywidualnej w CSW Zamek Ujazdowski Tarasin pokazał 23 obrazy powstałe po roku 2000. Były wśród nich klasyczne płótna, stanowiące rodzaj continuum formalnych poszukiwań artysty, takie jak Bez końca I (2002), Bez końca II (2003), Struny (2004) czy Siedem strun (2007), na których koliste i owalne kształty spotykają się z wieloma innymi o bardziej hieroglificznej naturze, jedne za drugimi uporządkowane w poziomych rzędach niczym nanizane na linie wielu horyzontów lub tworzące tajemnicze zapisy nut. Ta formuła zapisywania "nieskończonego rejestru" nie zmierza ku żadnemu podsumowaniu, a w swojej pozornej powtarzalności przypomina Obrazy liczone Romana Opałki.

Inne obrazy Tarasina z tej wystawy przywoływały skojarzenia z op-artem. Kręgi (2004), Spirala (2003), Fale (2002), Wodospad (2005) tworzą iluzję pulsowania przestrzeni płótna, wciągają w wewnętrzne wiry, niekończące się pasma linii spływają jak wodna kaskada. Falujące kreski przypominają czasami zapis pracy serca, zwizualizowany graficznie na papierze z badaniem EKG.

Malarstwo Tarasina oscyluje między ascetyzmem koloru a jego nieposkromionym użyciem. Artysta stosuje kilka barw, głównie żółcienie, błękity, czerwienie oraz czerń i biel, które wzmacniają opowieść znaków i form. Na jego ostatnich płótnach kolor nasycony jest światłem, co doskonale podkreśla architekturę kształtów (Czerwone kule, 2007; Siedem czerwonych kul, 2007; Czerwona spirala, 2003).

Związek Tarasina z przedmiotowością i naturą przypomina ruch wahadła. Artysta nigdy właściwie się tego związku nie wyrzekł, chociaż wiele jego obrazów i rysunków można by zaliczyć do sztuki abstrakcyjnej. Zbliżał się i oddalał od przedstawień rzeczywistości, ale prace, które tworzył, zawsze były w niej zakorzenione, nawet gdy sięgały poziomu maksymalnego uogólnienia.

"Nie chcę (...) żeby to, co robię, miało bezpośrednie odniesienia do jakiegoś gotowego tworu natury. Zajmuję się 'przedmiotami' na wielu piętrach ich odprzedmiotowienia" - mówił.

Jego sztukę trudno zaszufladkować czy przypisać określonej tendencji artystycznej, ponieważ nigdy nie pociągały go modne trendy - zawsze tworzył własne, niepowtarzalne "pismo".

Wybrane wystawy indywidualne:

• 1962 - Galerie Lambert, Paryż
• 1965 - Konstsalongen Kavaletten, Uppsala
• 1968 - Galeria Krzysztofory, Kraków
• 1975 - Galeria Sztuki Współczesnej Zapiecek, Warszawa
• 1977 - Galeria Sztuki Współczesnej Zapiecek, Warszawa
• 1980
  - Biuro Wystaw Artystycznych, Lublin
  - Muzeum Okręgowe, Radom
  - Galeria Krzysztofory, Kraków
• 1981 - Galeria Sztuki Współczesnej Zapiecek, Warszawa
• 1983 - Galeria 72, Chełm
• 1984 - Galeria Centrum Sztuki Studio, Warszawa
• 1985 - Galeria Zero, Tokio
• 1988 - Galeria Centrum Sztuki Studio, Warszawa
• 1991 - "Zeszyty", Galeria Starmach, Kraków
• 1994
  - "Grupa Krakowska 1932-1994", Galeria Zachęta, Warszawa
  - "Klasycy współczesności", Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1995
  - Wystawa retrospektywna, Galeria Zachęta, Warszawa
  - Wystawa retrospektywna, Muzeum Narodowe, Wrocław
• 1997 - Galeria Zapiecek, Warszawa
• 1998 - "Jan Tarasin", Galeria ABC, Poznań
• 1998 - "Jan Tarasin", Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin
• 1999 - "Jan Tarasin", Starmach Gallery, Kraków
• 2002 - "Jan Tarasin, Fotografie", Starmach Gallery, Kraków
• 2004 - "Jan Tarasin", Galeria Sztuki Plastycznej KUL, Lublin
• 2005 - "Jan Tarasin, Obrazy", Galeria Piekary, Poznań
• 2006 - "Jan Tarasin - malarstwo i prace na papierze 2005-1959," Państwowa Galeria Sztuki, Sopot
• 2007
  - "Jan Tarasin. Obrazy najnowsze", CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa
  - "Jan Tarasin", Galeria Art-New-Media, Warszawa
• 2008
  - "Jan Tarasin", Galeria Stefan Szydłowski, Warszawa
  - "Jan Tarasin, Obrazy istotne", Muzeum Mazowieckie, Płock
• 2009 - "Tarasin. Mała retrospektywa", Muzeum Mazowieckie, Płock.

Wybrane wystawy zbiorowe:

• 1948 - 1. Wystawa Sztuki Nowoczesnej, Pałac Sztuki, Kraków
• 1955 - Ogólnopolska Wystawa Młodej Plastyki, Arsenał, Warszawa
• 1957 - 2. Wystawa Sztuki Nowoczesnej, Galeria Zachęta, Warszawa
• 1959
  - Pologne - 50 ans de peinture, Musée d'Art et d'Historie, Genewa
  - I Biennale de Paris, Musée d'Art moderne de la Ville de Paris, Paryż
• 1964 - International Art Exhibition, National Museum of Art, Tokio
• 1965
  - "20 lat PRL w twórczości plastycznej", Galeria Zachęta, Warszawa
  - 8. Biennale de Sao Paulo, Sao Paulo
• 1969 - Exhibition of Contemporary Polish Art, National Gallery of Modern Art, Edynburg
• 1970 - "Malarstwo w Polsce Ludowej", Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1975 - "Krytycy sztuki proponują", Galeria Zachęta, Warszawa
• 1978 - "Laureaci Nagrody Krytyki im. Cypriana Kamila Norwida", Dom Artysty Plastyka, Warszawa
• 1979 - "Dokumenty rzeczywistości", Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1980 - "Rysunki i komentarze", Muzeum Okręgowe, Radom
• 1984 - "Koncepcje przestrzeni w sztuce współczesnej", Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1987 - International Istanbul Contemporary Art Exhibition, Istambuł
• 1990 - Galeria Krzywe Koło, Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1991 - Positionen Polen, Künstlerhaus Bethanien, Berlin
• 1996 - "Odwilż i sztuka około 1956", Muzeum Narodowe, Poznań
• 1997 - "Granice obrazu. Malarstwo w Polsce lat dziewięćdziesiątych", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
• 2005 - "Malarze fotografują", Bałtycka Galeria Sztuki, Słupsk
• 2006 - "Malarstwo polskie XXI wieku", Galeria Zachęta, Warszawa.

Autor: Ewa Gorządek, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, grudzień 2004; aktualizacja: listopad 2009.