Goshka Macuga, fot. Hugo Tillman

Artystka sztuk wizualnych, autorka m.in. instalacji, obiektów, rzeźb, fotografii. Urodziła się w 1967 roku w Warszawie.

Studiowała w Central Saint Martins School of Art i w Goldsmiths College w Londynie. W 2008 roku znalazła się w gronie czterech nominowanych do prestiżowej Turner Prize, przyznawanej najwybitniejszym młodym brytyjskim artystom. Mieszka i pracuje w Londynie.

Goshka Macuga wypracowała szczególną strategię artystyczną, w której wychodzi poza tradycyjnie pojmowaną rolę artysty, aczkolwiek w swych realizacjach używa także tradycyjnych mediów, takich jak rzeźba, rysunek, malarstwo, fotografia czy film. Tworzy instalacje, do których włącza prace innych artystów, materiały archiwalne, ready-mades, ale też własne obiekty. Jej sposobem wypowiedzi są bowiem techniki i taktyki ekspozycji muzealnej czy archiwum (dlatego czasami porównuje się jej sztukę z twórczością Marcela Broodthaersa). Są to metody działania przypisywane raczej kuratorom niż artystom. Sama Macuga mówi o sobie:

"Jestem artystką, która próbuje rozszerzyć swoje działania o bycie kuratorem, historykiem, opowiadaczem historii, krytykiem, archiwistą, projektantem wystaw, architektem, kompozytorem, galerzystą, socjologiem, biologiem, filmowcem, kolekcjonerem, fotografem, performerem, magikiem itd."

Metoda pracy Macugi bywa nazywana "archeologią kultury", a także porównywana do zawodu detektywa. Powstanie wystawy zawsze poprzedzają badania archiwalne, często związane z instytucją, dla której powstaje dany projekt. Zbudowane z różnych elementów instalacje opierają się na zmianie kontekstu, ukazywaniu niedostrzegalnych wcześniej zbieżności i zależności, przypominaniu zapomnianych czy wypieranych faktów.

"Moja praca zmienia kontekst - wyjaśnia artystka. - Mam nadzieję, że może tworzyć chwilowe zmiany w tym, jak odbiorca postrzega konkretne rzeczy, obiekty, dzieła sztuki, obrazy i historie. Historia zmienia się w czasie, nasze wspomnienia zmieniają się pod wpływem nowych doświadczeń i nasze doświadczenia wpływają na nasze wspomnienia."

Celem jest wytworzenie nowych znaczeń i zaproponowanie widzom możliwości ponownego odczytania faktów i artefaktów. Przede wszystkim jednak Macuga ujawnia polityczność w tym, co estetyczne i wizualne. Jednocześnie wkracza na takie obszary historii sztuki, etnologii, psychologii czy wiedzy ezoterycznej.

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych Macuga zaczęła działania z użyciem prac innych artystów. Jedną z pierwszych takich instalacji była "Cave" (1999), do której włączyła prace takich twórców jak Keith Tyson i Dexter Dalwood. Dla ich prezentacji zaaranżowała podobną do groty przestrzeń, wykładając ściany pogniecionym szarym papierem. Całość stanowiła gorzką refleksję nad naturą dzieł sztuki i sposobami jej prezentacji. Jak pisał Michael Wilson,

"struktura i styl jaskini wydawał się zaprojektowany przede wszystkim, by chronić i zachowywać te rzadkie klejnoty, wystawiając je na spojrzenie widza z nutką niechęci".

Na wystawę "Zawody malarskie" w Bielsku Białej w 2001 roku Macuga przygotowała podobną w wymowie instalację "Pejzaż" - na fototapecie z alpejską doliną zawiesiła prace innych artystów, dobierając je tak, by pod kątem tematyki pasowały do fragmentów pejzażu. Kurator wystawy Adam Szymczyk pisał w katalogu, że

" 'Pejzaż' Macugi można odczytać jako przerysowany model wystawy tematycznej, gdzie poszczególne prace pozostają do upatrzonego tematu w relacji ścisłego przylegania. (...) Podważając rzekomą naturalność i neutralność współczesnej kultury standardowych 'widoczków', zakorzenionych zresztą w tradycji jak najprawdziwszego malarstwa, Macuga kwestionuje równocześnie wszelkie pretensje 'prawdziwych artystów' do oryginalności, wmontowując przykłady skrajnego artystycznego indywidualizmu w ramę typowego, powtarzalnego obrazu".

Z kolei na wystawie w Fundacji Galerii Foksal w Warszawie w 2002 roku Macuga umieściła prace innych artystów w stylizowanym na ludowo wnętrzu tradycyjnej chaty, ich rola została zredukowana do rekwizytów. W Transmission Gallery w Glasgow w tym samym roku wybrane prace lokalnych twórców wystawiła w różnego rodzaju szafkach, sprawiających wrażenie starych i kojarzących się z tradycyjnymi muzealnymi ekspozycjami. Z tym otoczeniem silnie kontrastowały wystawiane obiekty.

W Gasworks Gallery w Londynie w 2003 roku Macuga zrekonstruowała Picture Room z londyńskiego muzeum Johna Soane'a. Słynny osiemnastowieczny architekt przechowywał w nim swoją kolekcję dzieł, m.in. szkice Piranesiego, plany własnych projektów etc. W rekonstrukcji wnętrza Soane'a artystka stworzyła wystawę prac trzydziestu artystów. Pierwszym polem zainteresowania Macugi stały się więc z jednej strony ontologia sztuki i jej zakorzenienie instytucjonalne (i wynikające z nich kwestie wytwarzania oraz własności), z drugiej - problem oryginalności i możliwości czerpania z istniejącego rezerwuaru obrazów.

"Użycie" innych artystów przybiera w działaniach Macugi także inne formy. Na swej wystawie w galerii Kate MacGarry w Londynie w 2005 roku artystka przedstawiła pięć opasłych monografii słynnych artystów (byli to Francis Picabia, Marcel Duchamp, Andy Warhol, Sigmar Polke oraz Martin Kippenberger), które oprawiła w okładki własnego projektu. Każda z nich opierała się na nieoczekiwanych, subiektywnych wyborach artystki. Jej oparta na zawłaszczeniu interwencja stawiała pytania o własność, obieg informacji, możliwości jej użycia, ale także wolność interpretacji w swobodnym czerpaniu ze źródeł.

Późniejsze instalacje Macugi coraz częściej wykorzystywały architekturę, a wystawy stawały się coraz bardziej rozbudowanymi narracjami. Na przykład w 2006 roku we współpracy z grupą architektów skonstruowała wielką architektoniczną instalację "Sleep of Urlo", inspirowaną ekspresjonizmem oraz włoskim renesansem. Rozkład pomieszczeń przypominał z kolei paryskie Muzeum Historii Naturalnej. We wnętrzu wystawiali współcześni artyści, uczestnicy Liverpool Biennial, a sama Macuga prezentowała m.in. rzeźbę somnambulika, inspirowaną filmem "Gabinet Doktora Caligari".

Wątek wiedzy ezoterycznej rozwinęła w instalacji z 2007 roku "What's in a Name" w nowojorskiej Andrew Kreps Gallery. W prezentowanych rzeźbach, zdjęciach i obiektach, a także materiałach archiwalnych połączyła ze sobą historię Heleny Bławatskiej, współzałożycielki Towarzystwa Teozoficznego oraz osiemnastowiecznego włoskiego kompozytora Giuseppe Tartiniego, który utrzymywał, że we śnie nawiedzał go szatan. Jak pisał Michael Wilson, "sen jest metaforą procesu twórczego, archiwum zaś jest dosłowną manifestacją artystycznych wpływów".

Na biennale w Sao Paulo w 2006 roku Macuga stworzyła niewielką architektoniczną strukturę inspirowaną projektami Oscara Niemeyera, twórcy najsłynniejszych budynków w Brasilii. W jej wnętrzu wystawiano część prac składających się na biennale, ale znajdowało się tu także pomieszczenie z zakupionymi przez artystkę w Brazylii książkami, drukami i dokumentami. Odnosiły się do kolonialnej przeszłości kraju, religii, ludowych bohaterów, zoologii, a także sztuki. Przed budowlą artystka zasadziła rabatę z ziołem, które - jak mówi lokalne wierzenie - ma odstraszać złe duchy. "Mula sem Cabeça", zdaniem Michaela Wilsona "ucieleśniała napięcie między brazylijskim modernizmem i duchowymi wierzeniami, które przetrwały do dnia dzisiejszego", a także "paradoksalną koegzystencję modernizmu i tego co metafizyczne, idei postępu i tego co archaiczne".

Częstym punktem odniesienia dla Macugi staje się historia sztuki. Pracując w danej instytucji zaczyna od obejrzenia jej archiwum. Penetrując archiwum londyńskiej Tate stworzyła wystawę "Objects in Relation" (2007). Eksponowane materiały archiwalne dotyczyły głównie wczesnomodernistycznej brytyjskiej grupy Unit One (w szczególności Paula Nasha), łączącej idee postępowe z powrotem do świata natury. Dokumenty te zestawiła z naturalnymi formami, których szukała w "naturalnych archiwach" angielskich lasów. Szukała w nich "potworów". Na wystawie w Tate po nominowaniu jej do nagrody Turnera w 2008 roku Macuga nawiązała do historii dwóch artystycznych par działających w Europie w latach trzydziestych: Brytyjczyków Paula Nasha i Eileen Agar oraz Niemców Miesa van der Rohe i Lilly Reich.

W ostatnich realizacjach Macuga w bardziej jednoznaczny sposób odnosi się do sfery polityki. Jej wystawa "I Am Become Death" w Bazylei w 2009 roku obracała się wokół problemu neokolonialnej polityki Stanów Zjednoczonych. Artystka zestawiła m.in. zdjęcia Indian Hopi Aby'ego Warburga i archiwum zdjęć amerykańskiego weterana wojny w Wietnamie. Dominantę instalacji stanowiły rekonstrukcje rzeźb Roberta Morrisa z jego wystawy w Tate Gallery w 1971 roku.

"Tamta wystawa - tłumaczyła artystka - była jak plac zabaw, wolno było wchodzić na rzeźby, bawić się w nich, co wyzwoliło rodzaj anarchii czy agresji. Ludzie trafili do szpitala z obrażeniami, po pięciu dniach wystawę zamknięto. Trwała akurat wojna w Wietnamie i nie wiem, czy to, co pokazał Morris, miało z tym związek. Jednak interesuje mnie nawet nie to, dlaczego on to zrobił, ale jakie to miało skutki społeczne. Politycznie to było bardzo dwuznaczne."

Wokół podobnych problemów krążyła realizacja Macugi w Whitechapel Gallery w Londynie (w ramach The Bloomberg Commission) "The Nature of the Beast" (2009). W historii galerii artystkę zainteresował moment, gdy obraz Pabla Picassa "Guernica" posłużył do zorganizowania manifestacji politycznej partii komunistycznej, której celem była zbiórka pieniędzy i butów dla republikańskiej armii w Hiszpanii. Tym razem w galerii zawisła tapiseria wykonana według słynnego płótna, która na co dzień znajduje się w siedzibie ONZ w Nowym Jorku. O gobelinie zrobiło się głośno, gdy w 2003 roku zakryto go w czasie przemówienia Colina Powella, uzasadniającego interwencję militarną w Iraku. Stąd na wystawie znalazło się popiersie amerykańskiego sekretarza stanu (ironicznie utrzymane w kubistycznej stylistyce). Pośrodku galerii Macuga umieściła okrągły stół (a zarazem gablotę z materiałami archiwalnymi), który w czasie trwania wystawy był udostępniany różnym grupom do prowadzenia dyskusji.

Autor: Karol Sienkiewicz, lipiec 2009.

Wybrane wystawy indywidualne:

• 1999 - "Cave" - Sali Gia, Londyn
• 2000 - "Cave" - Kunstakuten, Sztokholm, Szwecja
• 2002
  - "Friendship of the Peoples" - The Project, Dublin, Irlandia
  - Fundacja Galerii Foksal, Warszawa
  - "Homeless Furniture" - Transmission Gallery, Glasgow, Wielka Brytania
• 2003
  - "Kabinett der Abstrakten" - Bloomberg Space, Londyn
  - "Picture Room" - Gasworks Gallery, Londyn
• 2005 - "Goshka Macuga" - Kate MacGarry, Londyn
• 2006
  - "Mula sem cabeca" - 27th São Paulo Biennial, Brazylia
  - "Sleep of Urlo" - A Foundation, Liverpool, Wielka Brytania
• 2007
  - "What's in a name" - Andrew Kreps Gallery, Nowy Jork
  - "Objects in Relation. Art Now" - Tate Britain, Londyn
• 2008
  - "Goshka Macuga" - Galerie Rüdiger Schöttle, Monachium
  - "Goshka Macuga" - Kunsthalle Basel, Bazylea, Szwajcaria
• 2009
  - "I Am Become Death" - Kunsthalle Basel, Bazylea, Szwajcaria
  - "The Bloomberg Commission. The Nature of the Beast" - Whitechapel Gallery, Londyn

Wybrane wystawy zbiorowe:

• 1999 - "The Mountain and the Valley" - Cubitt Gallery, Londyn
• 2001
  - "Zawody malarskie" - Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała
  - "A Very Nice Film Club" - Vilma Gold, Londyn
  - "Open Plan 3. The Marathon" - Alphadelta Gallery oraz Artio Gallery, Ateny, Grecja
  - "Woolf, Woolf, Becoming Animal" - Austrian Cultural Forum, Londyn
  - "Skuggspel" - Tullkammaren, Umea, Szwecja
  - "Teeth & Trousers" - Cell Project Space, Londyn
  - "Forever Yours" - Wooden Heart, Londyn
  - "Uptight Out of Control 3" - Staatliche Kunsthalle, Baden, Niemcy
  - "Avalanche" - Hales Gallery, Londyn
• 2002
  - "T.O.F.U." - Barts Wells Institute, Londyn
  - "The New Religious Art" - Liverpool Biennale, Liverpool, Wielka Brytania; Henry Peacock Gallery, Londyn
  - "London Underground" - Taipei Fine Art Museum, Taipei, Tajwan
  - "Pause, Conception" - Gwangju Biennale 2002, Project 1, Gwangju, Korea Południowa
  - "The House of Horror" - Outline Gallery, Amsterdam, Holandia
• 2003
  - "Vis - Vis" - Platform, Londyn
  - "Ponce" - The Ship, Londyn
  - "Creek" - Cell Project, Londyn
  - "The Straight or Crooked Way" - Royal College of Art, Londyn
  - "Chockerfukingbloked" - Jeffrey Charles Gallery, Londyn
• 2004
  - "Autumn Catalog Leather Fringes" - Kunsthalle Basel, Bazylea, Szwajcaria
  - "Perfectly Placed" - South London Gallery, Londyn
  - "EXPO 21: Strategies of Display" - Angel Row Gallery, Nottingham, Wielka Brytania; Mead Gallery, Coventry, Wielka Brytania
  - "Replay" - PR04, Puerto Rico
  - "Trackers" - PM Gallery, Londyn
  - "Tonight" - Studio Voltaire, Londyn
• 2005
  - "Go Between" - Amt der Landeshauptstadt Kultur, Bregenz, Austria
  - "Communism" - Project Arts Centre, Dublin, Irlandia
  - "Can Buildings Curate?" - Architectural Association, Londyn
  - "Spring/Summer" - Program, Londyn
• 2006
  - "Mathilda is Calling" - Institut Mathildenhöhe, Darmstadt, Niemcy
  - "We've Lost Our Heart and Mind" - Event Gallery, Londyn
  - "Moving in Architecture" - Camden Arts Centre oraz Curzon Cinema Soho, Londyn
• 2007 – "Les Palais des Etoiles: These Are Also Wings" - Selfridges, Londyn
• 2008
  - "Turner Prize 2008" - Tate Britain, Londyn
  - 5. Biennale Sztuki Współczesnej, Berlin
  - "The Great Transformation - Art and Tactical Magic" - Frankfurter Kunstverein, Frankfurt, Niemcy
  - "Martian Museum of Terrestrial Art" - Barbican Art Gallery, Londyn
• 2009
  - Ladonia Biennial, Szwecja
  - "Making Worlds" - Biennale Sztuki, Wenecja