Sztuki wizualne

Franciszek Siedlecki

Sztuki wizualne
Irena Kossowska
Polski grafik, malarz, scenograf, krytyk sztuki i teatrolog reprezentujący nurt symbolizmu. Urodzony w 1867 roku w Krakowie, zmarł w 1934 roku w Warszawie.

Uzyskawszy wykształcenie prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim podjął w 1893 roku studia artystyczne w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. Naukę kontynuował od 1894 w Académie Colarossi w Paryżu. W latach 1898-1901 rozszerzył swą wiedzę o sztuce przebywając w Rzymie. Od 1903 mieszkał w Warszawie, przenosząc się okresowo do Paryża i Krakowa. W 1906 wydał tekę barwnych litografii Warszawa, w których czytelne są reminiscencje dekoratywnych kompozycji nabistów i drzeworytów H. Riviere'a; współpracował też jako ilustrator z elitarnym czasopismem "Chimera". W 1910 objął nadzór nad graficzną szatą miesięcznika "Sfinks"; w 1911 został kierownikiem artystycznym czasopisma "Sztuka". Należał do grona członków-założycieli (wraz z Ignacym Łopieńskim i Zofią Stankiewicz) powstałego w 1912 w Warszawie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Graficznych. W okresie I wojny światowej przebywał w Dornach koło Bazylei, gdzie pogłębiał znajomość zasad antropozofii Rudolfa Steinera; kierował też pracownią witraży przeznaczonych do "Goetheanum". W 1919 osiadł w Warszawie, gdzie współorganizował Związek Polskich Artystów Grafików. Od 1930 wydawał czasopismo "Grafika". Uczestniczył w wielu międzynarodowych wystawach, m.in. we Florencji (1922), Sztokholmie (1923), Rzymie (1925), Brukseli (1925), Padwie (1931), Tokio (1930) i Buffalo (1931). W Paryżu brał udział w Salonie Niezależnych (1900, 1907) i Salonie Jesiennym (1906). W kraju prezentował swe prace w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych (od 1900), warszawskim Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych (od 1901) i Salonie A. Krywulta. Swe ryciny eksponował na wszystkich wystawach grafiki i ilustracji książkowej organizowanych przez Związek Polskich Artystów Grafików i Towarzystwo Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych. W 1928 odbyła się w Warszwie indywidualna wystawa artysty. W 1929 na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu otrzymał Wielki Srebrny Medal. Uzdolniony w wielu dziedzinach uprawiał malarstwo, grafikę oryginalną i ilustracyjną, oraz scenografię. Zajmował się działalnością literacką, należał do grona wpływowych krytyków sztuki.

Ikonografia Siedleckiego miała symbolistyczną genealogię; również środki ekspresji pokrewne były stylistyce europejskiego symbolizmu ewoluując z czasem w kierunku syntetyzacji i geometryzacji form. W zakresie grafiki artysta uprawiał techniki metalowe, barwną litografię i monotypię; rzadko stosował czystą akwafortę wzbogacając jej fakturę przy pomocy ruletki, suchej igły, miękkiego werniksu, mezzotinty i akwatinty. Eksperymenty na gruncie grafiki podjął w 1899 tworząc cykl Le sexe pozostający w sferze oddziaływania "metafizyki płci" Stanisława Przybyszewskiego, ekspresyjnej sztuki E. Muncha, świata wyobrażeń W. Blake'a i wizyjnej ikonografii O. Redona. Fascynację imaginacyjnym obrazowaniem Redona odzwierciedlają w rycinach Siedleckiego wizje formowania się uniwersum, ewokujące erotyczny niepokój korowody fantastycznych postaci (Korowód, 1913) i motywy polatujących w przestrzeni głów (Muza I, 1902). Pierwiastek boski materializuje się tu w promieniście przenikającym ciemność blasku gwiezdnych konstelacji, przybiera kształt emanujących wewnętrzne światło personifikacji gwiazd (Dwie gwiazdy, 1914). Ich sylwety, przyobleczone w miękkie, utkane z pajęczych koronek i klejnotów szaty, zespalają się w pocałunku, wirują w uścisku lub trwają w nieokreślonej przestrzeni, pokrewne postaciom z obrazów G. Moreau (Pocałunek wśród gwiazd, ok. 1912). Dekoracyjność kompozycji polegająca na mnożeniu i zagęszczaniu precyzyjnie określonych giętką, kapryśną linią szczegółów współgra w rycinach Siedleckiego ze sztucznością scenicznego upozowania postaci (Wiosna, 1913; Szalone siostry Szabrol,1913). Treści historiozoficzne ewokuje akwaforta Na krańcach horyzontu. Jadwiga i Jagiełło (1902); wyłaniające się z ciemności postacie królewskiej pary wpisują wymiar istnienia jednostki i narodu w perspektywę kosmosu i odwiecznej cykliczności dziejów. Na synkretyczny rys twórczości artysty składają się inspiracje kulturą Egiptu, Asyrii, Indii, Grecjii i średniowiecznej Europy. Istotne miejsce w oeuvre Siedleckiego zajmowała sztuka religijna (cykl Ojcze Nasz). Mistyczny wymiar mają jego późne prace, Medytacja (1922), Modlitwa (1928), Madonna (1930), zaś fascynację wątkami kosmogonii i mitologii odzwierciedlają kompozycje Plejady (1922), W przestworzach (1926), Harpie - ucieczka (ok. 1928). Głęboko zakorzeniony w tradycji romantyzmu twórca wykonał serię portretów poetów romantycznych (Juliusz Słowacki, 1910; Cyprian Norwid w starości, ok. 1922) i ilustracje do dzieł Juliusza Słowackiego. Znane są też jego graficzne portrety F. Nietzschego, R. Steinera (1925) i J. W. Goethego (1926).

Autor: Irena Kossowska, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, maj 2004.

Podobne

Sztuki wizualne Tadeusz Breyer

Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.

Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar

Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).

Zobacz także

Teatr Och-Teatr w Warszawie

Prywatna scena założona przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. Działa od 2010 roku w dawnym kinie Ochota przy ulicy Grójeckiej w Warszawie.

Teatr Teatr Polonia w Warszawie

Prywatna scena założona przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. Działa od 2005 roku w dawnym kinie Polonia przy ulicy Marszałkowskiej w Warszawie.

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy

Najczęściej czytane