Literatura
Ewa Kuryluk
Literatura
Historyk sztuki, malarka, rysowniczka, autorka instalacji plastycznych, eseistka, pisarka. Urodziła się w 1946 w Krakowie.
Zajmuje się malarstwem i eseistyką poświęconą przede wszystkim, ale nie wyłącznie, sztuce. Jest także autorką kilku tomów różnych form prozy artystycznej.
Studia artystyczne ukończyła w roku 1970 w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Należała do grona inicjatorów ruchu "O poprawę", skupiającego jej rówieśników, absolwentów akademii, po raz pierwszy zaistniałego dzięki wystawie w warszawskiej Galerii Studio w 1974 roku. Była również współzałożycielką grupy Śmietanka, której pierwsze wystąpienie miało miejsce w 1977 roku. Wystawiała wówczas razem z Andrzejem Bielawskim, Łukaszem Korolkiewiczem. Jest również absolwentką historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Bardziej jednak ukształtował ją wcześniejszy, wieloletni pobyt w Wiedniu, gdzie ukończyła gimnazjum i poznała austriacką kulturę przełomu XIX i XX wieku. Pobyt ten zaowocował jej pierwszą książką pt. Wiedeńska apokalipsa, która ukazała się w roku 1974 (wyd. 2, rozszerzone - 1999). Dwa lata później wydała erudycyjną pracę poświęconą sztuce Aubreya Beardsleya (Salome albo o rozkoszy. O grotesce w twórczości Aubreya Beardsleya).
Od tamtej pory zajmuje się zarówno twórczością plastyczną (uprawia malarstwo i rysunek), jak literacką (pisała utwory poetyckie, publikuje prozę, rozprawy i szkice o sztuce). Opublikowała m.in. tomy wierszy Kontur (1979) i Pani Anima (1984), a także zbiór krótkich szkiców poświęconych sytuacji sztuki współczesnej Podróż do granic sztuki (1982).
We wczesnych pracach wykorzystywała tematy (motywy "z życia wzięte") i rozwiązania stylistyczne (płasko położony ostry kolor) charakterystyczne dla malarstwa nowej figuracji i hiperrealizmu (Autoportret w 29 urodziny, 1975). Ostatniemu z wymienionych kierunków poświęciła książkę Hiperrealizm - Nowy realizm (1979). Pozostała wierna sztuce figuratywnej. Sama mówi, że ma do niej "namiętność". Od początku widoczną cechą jej twórczości był nieskrywany autobiografizm. Bohaterkom obrazów najchętniej nadawała rysy własnej twarzy; ich ciałom - kontury ciała własnego. W ten sposób podkreślała wagę osobistego wyznania w sztuce. Pisała:
Od wielu lat swoje liczne kompozycje na tkaninie malarka wzbogaca odręcznymi notatkami (Szpilki z cyklu Rysopisy, 1989). W tych właśnie rysowanych i jednocześnie pisanych pracach (nazywa je właśnie rysopisami - drawritings) dwutorowość jej zainteresowań realizuje się w sposób najoryginalniejszy, ale zarazem najbardziej dosłowny. Ostatnie instalacje utrzymane są w nieobecnym w jej sztuce wcześniej pogodnym, radosnym klimacie. Używa w nich niekiedy bawełny w różnych kolorach: różowym, czerwonym, niebieskim (Kim jest ten tajemniczy chłopczyk?, 1995).
Zwieńczeniem aktywności Ewy Kuryluk są erudycyjne, postmodernistyczne utwory literackie: Wiek XXI (wyd. pol. 1996), Grand Hotel Oriental (wyd. pol. 1997), Encyklopedierotyk (2001).
Od roku 1981 artystka mieszka poza Polską. Decyzję tę zdeterminował w dużym stopniu wybuch stanu wojennego, który zastał ją za granicą. Najpierw przez wiele lat przebywała w Stanach Zjednoczonych, gdzie wykładała na kilku uczelniach (m.in. w San Diego), zaś od roku 1995 dzieli czas między USA i Francję. Jednak od 1989 roku corocznie przyjeżdża i wystawia swoje nowe prace w Polsce (np. w 1997 roku część pokazywała w Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha" w Krakowie). W okresie stanu wojennego przysyłała je tylko na nieliczne niezależne wystawy, w małych, kameralnych galeriach (m.in. w Galerii Sceny Plastycznej KUL w Lublinie, 1988). Była jednak bardzo aktywna za granicą. Prezentowała prace na licznych wystawach indywidualnych, m.in. w Stanach Zjednoczonych (Helen Shlien Gallery, Boston, 1982; Princeton, 1984, 1985; Uniwersytet Kalifornijski, San Diego, 1992) oraz w Argentynie (Centro de Arte y Comunicatión, Buenos Aires, 1986); brała udział w ważnych wystawach zbiorowych (m.in. Biennale Sztuki w Medellin, Kolumbia, 1981; Art in General, Nowy Jork, 1988). Jej instalacja pokazana w bostońskiej galerii Helen Shlien została uznana przez "Boston Globe" za najlepszą ekspozycję roku 1982. Nie skupia się jednak wyłącznie na własnej twórczości. Jest współtwórczynią takich czasopism, jak powstałe w Paryżu, a po 1989 roku wydawane w kraju "Zeszyty Literackie" i publikowane w Chicago "Formations". Przyczyniła się do popularyzacji w Stanach Zjednoczonych twórczości Brunona Schulza.
Chociaż mówi, że jest "zwierzakiem apolitycznym", wielokrotnie dawała dowody swojej polityczno-społecznej, a przede wszystkim ludzkiej, wrażliwości: współpracowała z Amnesty International (seminarium-wystawa Year of the Political Prisoners, 1976), zainicjowała powstanie towarzystwa "Amici di Tworki", wspomagającego podwarszawski szpital psychiatryczny.
Autor: Małgorzata Kitowska-Łysiak, Instytut Historii Sztuki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, grudzień 2001, aktualizacja: luty 2002
Wydana w 2004 roku książka Goldi uzyskała nominację do Nagrody Nike 2005 a Frascati z 2009 roku była nominowana do Nagrody Nike 2010.
Twórczość:
fot. Elżbieta Lempp
Zajmuje się malarstwem i eseistyką poświęconą przede wszystkim, ale nie wyłącznie, sztuce. Jest także autorką kilku tomów różnych form prozy artystycznej.
Studia artystyczne ukończyła w roku 1970 w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Należała do grona inicjatorów ruchu "O poprawę", skupiającego jej rówieśników, absolwentów akademii, po raz pierwszy zaistniałego dzięki wystawie w warszawskiej Galerii Studio w 1974 roku. Była również współzałożycielką grupy Śmietanka, której pierwsze wystąpienie miało miejsce w 1977 roku. Wystawiała wówczas razem z Andrzejem Bielawskim, Łukaszem Korolkiewiczem. Jest również absolwentką historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Bardziej jednak ukształtował ją wcześniejszy, wieloletni pobyt w Wiedniu, gdzie ukończyła gimnazjum i poznała austriacką kulturę przełomu XIX i XX wieku. Pobyt ten zaowocował jej pierwszą książką pt. Wiedeńska apokalipsa, która ukazała się w roku 1974 (wyd. 2, rozszerzone - 1999). Dwa lata później wydała erudycyjną pracę poświęconą sztuce Aubreya Beardsleya (Salome albo o rozkoszy. O grotesce w twórczości Aubreya Beardsleya).
Od tamtej pory zajmuje się zarówno twórczością plastyczną (uprawia malarstwo i rysunek), jak literacką (pisała utwory poetyckie, publikuje prozę, rozprawy i szkice o sztuce). Opublikowała m.in. tomy wierszy Kontur (1979) i Pani Anima (1984), a także zbiór krótkich szkiców poświęconych sytuacji sztuki współczesnej Podróż do granic sztuki (1982).
We wczesnych pracach wykorzystywała tematy (motywy "z życia wzięte") i rozwiązania stylistyczne (płasko położony ostry kolor) charakterystyczne dla malarstwa nowej figuracji i hiperrealizmu (Autoportret w 29 urodziny, 1975). Ostatniemu z wymienionych kierunków poświęciła książkę Hiperrealizm - Nowy realizm (1979). Pozostała wierna sztuce figuratywnej. Sama mówi, że ma do niej "namiętność". Od początku widoczną cechą jej twórczości był nieskrywany autobiografizm. Bohaterkom obrazów najchętniej nadawała rysy własnej twarzy; ich ciałom - kontury ciała własnego. W ten sposób podkreślała wagę osobistego wyznania w sztuce. Pisała:
"Moje własne utopie artystyczne wywodzą się z irracjonalnego przeświadczenia, że sztuka powinna być unikatową odbitką jednostkowego losu: nie tyle tworzeniem, co utrwalaniem na czułej kliszy [...] ziarnistości naskórka, gestu ręki, rytmu serca i własnego cienia w ostrym słońcu."W końcu lat 70. przestała uprawiać malarstwo sztalugowe i zaczęła rysować niezwykle precyzyjne, ostre obrysy wizerunków (najczęściej nagich postaci kobiecych i męskich) na kawałkach białej bawełny lub jedwabiu - luźnych, miękkich, dających się swobodnie kształtować w dowolnej przestrzeni galerii (instalacja Trzy krzesła, 1982) i w plenerze (Jesień w Princeton, 1984). Te delikatne, tekstylne "woale", "całuny" czy wręcz obdarte z człowieka "skóry", rozkładane na krzesłach, rozwieszane na ścianach czy układane na podłodze bądź rozpinane między drzewami, aranżowane jako intymne sytuacje między dwojgiem ludzi, bezbronnych w swej nagości, wystawionych na ciekawość widzów-podglądaczy, robią niekiedy przejmujące wrażenie. Zwłaszcza wówczas, gdy ostry ołówek zdaje się ranić cienką warstwę miękkiej, prześwitującej, ulotnej tkaniny. W pracach tych artystka odwołuje się do ikonograficznego przedstawienia chusty św. Weroniki i związanej z nim idei efemerycznego śladu - odbicia udręczonego ludzkiego ciała na okrywającym je całunie (poświęciła mu także rozprawę Weronika i jej chusta wyd. pol. 1998). "Woale" i "całuny" Kuryluk odbiegają jednak od chrześcijańskiej symboliki. Obrazują co prawda cierpienie, ale głównie stanowią zapis indywidualnych emocji, wyraz biologicznej fascynacji życiem, układają się w spektakl pamięci i miłości, zwykle silnie eksponują seksualność (Zimowy mężczyzna i Zimowa kobieta - fragmenty instalacji Zima w Północnej Karolinie, 1989). Z uwagi na ten właśnie aspekt bywają zaliczane do przykładów "sztuki ciała".
Od wielu lat swoje liczne kompozycje na tkaninie malarka wzbogaca odręcznymi notatkami (Szpilki z cyklu Rysopisy, 1989). W tych właśnie rysowanych i jednocześnie pisanych pracach (nazywa je właśnie rysopisami - drawritings) dwutorowość jej zainteresowań realizuje się w sposób najoryginalniejszy, ale zarazem najbardziej dosłowny. Ostatnie instalacje utrzymane są w nieobecnym w jej sztuce wcześniej pogodnym, radosnym klimacie. Używa w nich niekiedy bawełny w różnych kolorach: różowym, czerwonym, niebieskim (Kim jest ten tajemniczy chłopczyk?, 1995).
Zwieńczeniem aktywności Ewy Kuryluk są erudycyjne, postmodernistyczne utwory literackie: Wiek XXI (wyd. pol. 1996), Grand Hotel Oriental (wyd. pol. 1997), Encyklopedierotyk (2001).
Od roku 1981 artystka mieszka poza Polską. Decyzję tę zdeterminował w dużym stopniu wybuch stanu wojennego, który zastał ją za granicą. Najpierw przez wiele lat przebywała w Stanach Zjednoczonych, gdzie wykładała na kilku uczelniach (m.in. w San Diego), zaś od roku 1995 dzieli czas między USA i Francję. Jednak od 1989 roku corocznie przyjeżdża i wystawia swoje nowe prace w Polsce (np. w 1997 roku część pokazywała w Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha" w Krakowie). W okresie stanu wojennego przysyłała je tylko na nieliczne niezależne wystawy, w małych, kameralnych galeriach (m.in. w Galerii Sceny Plastycznej KUL w Lublinie, 1988). Była jednak bardzo aktywna za granicą. Prezentowała prace na licznych wystawach indywidualnych, m.in. w Stanach Zjednoczonych (Helen Shlien Gallery, Boston, 1982; Princeton, 1984, 1985; Uniwersytet Kalifornijski, San Diego, 1992) oraz w Argentynie (Centro de Arte y Comunicatión, Buenos Aires, 1986); brała udział w ważnych wystawach zbiorowych (m.in. Biennale Sztuki w Medellin, Kolumbia, 1981; Art in General, Nowy Jork, 1988). Jej instalacja pokazana w bostońskiej galerii Helen Shlien została uznana przez "Boston Globe" za najlepszą ekspozycję roku 1982. Nie skupia się jednak wyłącznie na własnej twórczości. Jest współtwórczynią takich czasopism, jak powstałe w Paryżu, a po 1989 roku wydawane w kraju "Zeszyty Literackie" i publikowane w Chicago "Formations". Przyczyniła się do popularyzacji w Stanach Zjednoczonych twórczości Brunona Schulza.
Chociaż mówi, że jest "zwierzakiem apolitycznym", wielokrotnie dawała dowody swojej polityczno-społecznej, a przede wszystkim ludzkiej, wrażliwości: współpracowała z Amnesty International (seminarium-wystawa Year of the Political Prisoners, 1976), zainicjowała powstanie towarzystwa "Amici di Tworki", wspomagającego podwarszawski szpital psychiatryczny.
Autor: Małgorzata Kitowska-Łysiak, Instytut Historii Sztuki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, grudzień 2001, aktualizacja: luty 2002
Wydana w 2004 roku książka Goldi uzyskała nominację do Nagrody Nike 2005 a Frascati z 2009 roku była nominowana do Nagrody Nike 2010.
Twórczość:
- Wiedeńska apokalipsa, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1974.
- Salome albo o rozkoszy, Kraków Wydawnictwo Literackie, 1976.
- Hyperrealizm - Nowy realizm, Warszawa: WAiF, 1977.
- Kontur (poezja), Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1979.
- Podróż do granic sztuki, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1981.
- Pani Anima (poezja), Kraków-Wrocław, Wrocław: Wydawnictwo Literackie, 1984.
- Salome and Judas in the Cave of Sex, Evanston, IL.: Northwestern University Press, 1987.
- Grand Hotel Oriental (proza), Oxford: Basil Backwell, 1991.
- Veronika and Her Cloth: History, Symbolism and Structure of a "True" Image, Oxford: Basil Backwell, 1991.
- Century 21 (proza), Normal, IL.: Dalkey Archive Press, Cloth, 1992.
- Wiek XXI (proza), Gdańsk: Marabut, 1995 (tłum. z angielskiego).
- Grand Hotel Oriental, Warszawa: W.A.B., 1997 (tłum. z angielskiego).
- Weronika i jej chusta. Historia symbolizmu i struktura "prawdziwego" obrazu, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1998 (tłum. z angielskiego).
- Encyklopedierotyk (proza), Warszawa: Sic!, 2001.
- Art mon amour. Szkice o sztuce, Warszawa: Sic!, 2002.
- Goldi, Waszawa: Twój Styl, 2004.
- Podróż do granic sztuki. Eseje z lat 1975-1979 i eseje z lat późniejszych na ten sam temat, Warszawa: Twój Styl, 2005.
- Wiek 21; Trio dla ukrytych, Warszawa: Twój Styl, 2005.
- Droga do Koryntu / On the Way to Corinth, Warszawa: Twój Styl, 2006.
- Frascati, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2009.
Podobne
Sztuki wizualne Tadeusz Breyer
Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.
Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar
Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).
Zobacz także
Teatr Och-Teatr w Warszawie
Prywatna scena założona przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. Działa od 2010 roku w dawnym kinie Ochota przy ulicy Grójeckiej w Warszawie.
Teatr Teatr Polonia w Warszawie
Prywatna scena założona przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. Działa od 2005 roku w dawnym kinie Polonia przy ulicy Marszałkowskiej w Warszawie.
Najczęściej czytane
- Sztuki wizualne
Jan Matejko - Sztuki wizualne
Malarstwo polskiego symbolizmu - Teatr
Stanisław Wyspiański - Sztuki wizualne
Leon Wyczółkowski - Sztuki wizualne
Katarzyna Kozyra