Malarz, rysownik i ilustrator, reprezentant symbolistycznego nurtu w sztuce Młodej Polski. Urodzony w 1872 w Wólce Zerzeńskiej, zmarł w 1945 w Skierniewicach.

Artystyczną edukację rozpoczął w latach 1890-1891 w warszawskiej Klasie Rysunkowej Wojciecha Gersona. W latach 1891-1893 kształcił się w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych w pracowniach Ignacego Jabłońskiego, Władysława Łuszczkiewicza, Floriana Cynka i Józefa Unierzyskiego. W 1893 kontynuował naukę w Monachium w prywatnych szkołach Stanisława Grocholskiego i Antona Ažbégo. W 1894 r. wyjechał do Paryża, gdzie studiował w Académie Julian w pracowniach B. Constanta, R. Collina i J.-P. Laurensa. W 1897 powrócił do Monachium, by doskonalić swe malarskie umiejętności w szkole S. Hollósy'ego; przebywał też na Węgrzech, gdzie Hollósy założył kolonię artystyczną. W 1898 osiadł we Włoszech, które stały się jego artystyczną ojczyzną na ponad dwadzieścia lat; mieszkał w Rzymie, wyjeżdżał do Anticoli Corrado, Sorrento, Amalfi i na Capri, odwiedzał Wenecję, Padwę, Rawennę, Florencję i Sienę. Żywo uczestniczył w życiu polskiej kolonii artystycznej w Rzymie. W latach 1901-1907 współpracował jako ilustrator z elitarnym warszawskim czasopismem artystyczno-literackim "Chimera"; od 1906 zdobił rysunkami łamy monachijskiego pisma "Jugend". Wykonywal też ilustracje do książek, m.in. do Miłości Kasprowicza (Lwów 1902), Mistrza Twardowskiego. Pięć śpiewów o czynie Leopolda Staffa (Lwów 1902) i Dumy o hetmanie Stefana Żeromskiego (Warszawa 1909). Od 1908 należał do ugrupowania "Odłam". W 1921 osiedlił się na powrót w Warszawie, skąd odbywał podróże do Włoch i na południe Europy, m.in. do Dubrownika. Od 1930 wykładał w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych im. W. Gersona.

Swe prace Okuń eksponował regularnie w warszawskim Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych (1893, 1895, 1896-1899, 1901, 1903, 1905, 1907-1916, 1922-1926, 1928-1932, 1934-1936, 1937-1938), Salonie Krywulta (1899, 1900, 1902, 1903, 1904-1905), Salonie Kulikowskiego (1906) i Salonie Abe Gutnajera (1915, 1917). Artysta prezentował swą twórczość także w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie (1898-1901, 1902, 1904-1905) i Lwowie (1901, 1910, 1911/1912, 1922); ponadto wystawiał m.in. w Łodzi (1903, 1929), Lublinie (1912, 1922), Poznaniu (1911), Toruniu (1927) i Wilnie (1932). Szereg indywidualnych wystaw Okunia odbyło się w warszawskim TZSP (1902, 1906, 1911, 1913, 1919, 1920, 1924, 1929, 1933, 1939). Artysta uczestniczył w zagranicznych ekspozycjach m.in. w Paryżu (1895, 1921), Berlinie (1899), Kijowie (1900), Monachium (1906-1907, 1928) i Rzymie (1916/1917).

Repertuar tematyczny malarstwa Okunia obejmował pejzaże, portrety i kompozycje fantastyczne. Jego obrazy cechowała wyszukana dekoracyjność i bogata materia malarska. We wczesnej fazie twórczości posługiwał się giętką, secesyjną linią i bogatą gamą świetlistych, walorowo modulowanych barw (Pejzaż z Anticoli, 1906). W pejzażach włoskich po mistrzowsku tworzył iluzję głębi przestrzennej, sugestywnie oddawał luministyczne efekty, perfekcyjnie odtwarzał drżenie rozgrzanego powietrza i nasycał obrazy wewnętrznym blaskiem. Pogodną atmosferę dopowiadał niekiedy sztafaż wprowadzający element narracji, zaś zarysy addytywnie spiętrzonych, poddanych syntetyzującej geometryzacji budowli renesansowych miast odsyłały wyobraźnię widza do odległej przeszłości (Autoportret z żoną na tle Anticoli-Corrado, 1900). Zanurzona w słońcu włoska architektura nabrała symbolicznego wymiaru - niczym mury Jerozolimy - w obrazie Judasz (1901), będącym pierwowzorem winiety otwierającej cykl ilustracji do poematu Judasz Kasprowicza ("Chimera" 1901, z. 10/11/12); od zarysów miasta na wzgórzu odcina się tu wyraziście profil pogrążonego w cieniu, przytłoczonego własną winą Judasza, którego skronie zdobi diadem ze srebrników. Widoki rzymskich budowli, obronnych twierdz i ruin, morskie krajobrazy i skaliste pejzaże odtwarzał Okuń harmonizując fiolety, błękity i róże, które dopełniał niuansami zieleni i brązów. Gamę barwną przytłumiał nadając obrazom tonację gobelinu (Dwa cyprysy, 1911) lub ożywiał nasycając słonecznym blaskiem (Widok z okna - Anticoli Corrado, 1905). Pod wpływem japonizującej estetyki wprowadzał w swych kompozycjach "zakratowania" - zapożyczoną z orientalnych drzeworytów sieć gałęzi i konarów drzew usytuowanych na pierwszym planie, poprzez którą prześwituje wycinek pejzażu w tle (Jesienne liście, 1912; Drzewo pomarańczy, 1913). Stosował też "żabią" perspektywę ukazując krajobraz rzeczny spod mostu (Pejzaż z wodospadem i zamkiem, 1900), zaś wysunięte na pierwszy plan potężne pnie drzew kontrastował z płaszczyzną morza (Chlebowe drzewo w Amalfi, 1921). Sugestywnie oddana atmosfera gorącego Południa współgra w pejzażach Okunia z dekoracyjnością ujęcia i syntetycznym potraktowaniem form (Pejzaż południowy, 1930). W czasie pierwszych lat pobytu artysty we Włoszech powstawały symboliczne dzieła o literackiej wykładni, odwołujące się do mitologii i legend, i będące zarazem luministycznymi studiami o bogatej fakturze uzyskanej krótkimi pociągnięciami pędzla i drobnymi impastami (Driada. Boginka leśna, 1902). Znaczną część artystycznej spuścizny Okunia stanowi sztuka portretowa. Obok reprezentacyjnych portretów salonowych (Dama w sukni pąsowej, 1908) i historyzujących wizerunków kostiumowych (Portret fantazyjny, wyst. 1911; Autoportret w stroju hiszpańskim, 1911) artysta malował wielokrotnie kobiece główki ewokujące baśniową aurę (Głowa Rzymianki, wyst. 1906; Beatrice, Fulvia i Rosa, wszystkie wyst. 1911); wizerunki te mieściły się w sferze imaginacji raczej niż w konwencji portretu rzetelnie odtwarzającego fizjonomiczne rysy modelek (Portret na tle cyprysów, 1911). Postać kobiety tajemniczej, powabnej i uwodzicielskiej, niekiedy demonicznej, stała się - podobnie jak w ikonografii europejskiego symbolizmu - powracającym motywem w twórczości Okunia (Herodiada; Salome, wyst. 1902; Pawica, wyst. 1905; Jaszczurka, przed 1906). W rysunkach eteryczność rozpływających się plam akwareli, ich przejrzystość i wzajemne przenikanie się wywoływały wrażenie przywołanego z pamięci wyobrażenia kobiecej twarzy. Wymiar fantazji splatał się tu z odczuciem muzycznych rytmów przenikających zarówno ludzką duszę jak i naturę, rytmów upostaciowanych falistym duktem pasma rozwianych włosów modelki, które wnikają w sferę pejzażu. Tego rodzaju plastyczny ekwiwalent modernistycznej koncepcji panpsychizmu - idei nierozłącznej jedności duchowego pierwiastka i materii - wykreował Okuń w swych winietach o secesyjnej stylistyce zdobiących łamy "Chimery". W rysunkach i obrazach Okunia pojawiły się również wyimaginowane wizerunki księżniczek i książąt w bogato zdobionych deseniami strojach (Królewna w sadzie, przed 1911; Czarna dama, Czarny rycerz, oba wyst, 1911; Walka Dobra i Zła; Zwycięzca, 1910) - basniowy motyw znamienny dla ikonografii niemieckich symbolistów skupionych wokół czasopisma "Jugend", dla którego Okuń wykonał szereg ilustracji. Wymiar fantasmagorii ma symboliczna kompozycja My i wojna (1923), w której dekoracyjność ujęcia szat i tła idealnie współgra z werystycznym potraktowaniem fizjonomicznych rysów żony artysty i jego własnych. Znamienny dla modernizmu temat muzycznego pierwiastka uzmysławiającego abstrakcyjną naturę sztuki pojawia się natomiast w nastrojowych kompozycjach Cztery struny skrzypiec i Grajek (Filistrzy. Niewdzięczni słuchacze) - 1904.

Autor: Irena Kossowska, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, kwiecień 2003